II OSK 1178/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Gminy Zabierzów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który stwierdził nieważność części miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Plan ten, dotyczący sołectw Bolechowice, Brzezie, Ujazd i Zelków, wprowadzał zakaz wyposażania nieruchomości w zbiorniki bezodpływowe (szamba) oraz lokalizacji przydomowych oczyszczalni ścieków na obszarach objętych planem, w tym na terenach położonych w zasięgu Głównego Zbiornika Wód Podziemnych (GZWP) 326. Skarżąca J. W. podnosiła, że na jej działce brak jest technicznych warunków przyłączenia do sieci kanalizacyjnej, a wprowadzone zakazy uniemożliwiają jej korzystanie z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem. WSA w Krakowie uznał skargę za zasadną, stwierdzając nieważność § 22 pkt 3 i 4 planu, argumentując m.in. przekroczeniem przez Radę Gminy granic władztwa planistycznego i przerzuceniem na skarżącą obowiązku budowy sieci kanalizacyjnej. Gmina Zabierzów wniosła skargę kasacyjną, zarzucając sądowi pierwszej instancji m.in. naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędne zastosowanie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał ją za usprawiedliwioną. Sąd podkreślił, że WSA nie przeprowadził prawidłowo testu proporcjonalności, nie ocenił celu wprowadzenia zakazów (ochrona GZWP 326) ani nie zbadał, czy zakazy te były konieczne i pozostawały w odpowiedniej proporcji do celu. NSA zwrócił uwagę na znaczenie oceny oddziaływania na środowisko i prognozy, które wskazywały na konieczność wprowadzenia zakazów ze względu na charakter GZWP 326. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zasady proporcjonalności i ważenia interesów w planowaniu przestrzennym, zwłaszcza w kontekście ochrony środowiska (wody podziemne) i prawa własności.
Dotyczy specyficznej sytuacji ochrony GZWP i braku możliwości przyłączenia do sieci kanalizacyjnej. Wymaga analizy konkretnych ustaleń planu i prognozy oddziaływania na środowisko.
Zagadnienia prawne (3)
Czy ograniczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dotyczące odprowadzania ścieków (zakaz szamb i przydomowych oczyszczalni) na obszarze Głównego Zbiornika Wód Podziemnych (GZWP) stanowią nadużycie władztwa planistycznego, naruszając zasadę proporcjonalności i prawo własności, zwłaszcza w sytuacji braku możliwości przyłączenia do sieci kanalizacyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił proporcjonalność tych ograniczeń, nie badając celu ich wprowadzenia i nie ważąc interesu publicznego (ochrona wód) z interesem prywatnym (prawo własności).
Uzasadnienie
NSA uznał, że WSA nie przeprowadził testu proporcjonalności, nie ocenił celu wprowadzenia zakazów (ochrona GZWP 326) ani nie zbadał, czy były one konieczne i proporcjonalne. Zaniechano również oceny ważenia interesu publicznego i prywatnego.
Czy naruszenie interesu prawnego w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, uzasadniające zaskarżenie uchwały, wymaga wydania ostatecznej decyzji administracyjnej (np. odmowy pozwolenia na budowę)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, naruszenie interesu prawnego może polegać na ukształtowaniu sposobu wykonywania prawa własności w sposób uniemożliwiający realizację uprawnień w przyszłości, co wystarcza do uruchomienia kontroli legalności planu.
Uzasadnienie
NSA wyjaśnił, że interes prawny jest naruszony, gdy uchwała ogranicza, znosi lub uniemożliwia realizację tego interesu, co nie wymaga wcześniejszego wydania decyzji administracyjnej odmawiającej pozwolenia.
Czy zakaz lokalizacji zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego jest zgodny z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, gdy brak jest możliwości przyłączenia do sieci kanalizacyjnej?
Odpowiedź sądu
Kwestia ta wymaga oceny proporcjonalności i ważenia interesów w kontekście ochrony środowiska i prawa własności, co nie zostało w pełni przeprowadzone przez sąd niższej instancji.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że art. 5 ust. 1 pkt 2 u.u.c. priorytetowo traktuje przyłączenie do sieci, ale dopuszcza inne rozwiązania w przypadku braku takiej możliwości. Zakaz w planie miejscowym może być uzasadniony ważnym interesem publicznym, ale wymaga analizy proporcjonalności.
Przepisy (16)
Główne
u.s.g. art. 101 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą organu gminy, może zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego.
Pomocnicze
o.o.ś. art. 55 § ust. 1
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.
Organ opracowujący projekt planu bierze pod uwagę ustalenia zawarte w prognozie oddziaływania na środowisko oraz opinie organów ochrony środowiska.
o.o.ś. art. 46 § pkt 1
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.
Plany zagospodarowania przestrzennego wymagają przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko.
u.p.z.p. art. 1 § ust. 3
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne.
Przy ustalaniu przeznaczenia terenu lub sposobu zagospodarowania organ waży interes publiczny i interesy prywatne.
u.p.z.p. art. 1 § ust. 2
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne.
W planowaniu uwzględnia się wymagania ochrony środowiska, w tym gospodarowania wodami.
u.p.z.p. art. 6
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne.
Przekroczenie przez Radę delegacji ustawowej w zakresie rozstrzygania spraw dotyczących wykonywania prawa własności nieruchomości.
u.u.c. art. 5 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez m.in. przyłączenie do sieci kanalizacyjnej lub wyposażenie w zbiornik bezodpływowy/przydomową oczyszczalnię, gdy budowa sieci jest nieuzasadniona.
u.u.c. art. 2 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Definicja zbiornika bezodpływowego.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 185 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA orzeka o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.
p.p.s.a. art. 203 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
p.w. art. 135 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Ustanowienie terenów ochrony bezpośredniej i pośredniej przez wojewodę.
p.w. art. 137 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Wskazanie zakazów, nakazów i ograniczeń na obszarze ochrony wód.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ingerencja w prawo własności musi pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do celów, dla osiągnięcia których ustanawia się ograniczenia.
rozporządzenie WT art. 26 § ust. 3
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
Brak możliwości zastosowania zbiornika bezodpływowego lub przydomowej oczyszczalni ścieków w razie braku warunków przyłączenia do sieci kanalizacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przepisów prawa materialnego przez WSA, polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 oraz 15 ust. 2 pkt 10 u.p.z.p. w zw. z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez stwierdzenie nadużycia władztwa planistycznego mimo braku przeprowadzenia testu proporcjonalności. • Naruszenie przepisów prawa materialnego przez WSA, polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 5 ust. 1 pkt 2 u.u.c. • Naruszenie przepisów prawa materialnego przez WSA, polegające na niewłaściwym niezastosowaniu art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 101 ust. 1 u.s.g. poprzez przyznanie przez sąd wojewódzki naruszenia interesu prawnego skarżącej i w konsekwencji merytoryczne rozpoznanie skargi mimo, że nie została wydana ostateczna odmowa udzielenia pozwolenia na budowę.
Godne uwagi sformułowania
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. • Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona, choć nie wszystkie zarzuty zasługiwały na uwzględnienie. • Kluczowy jest w kontekście tego zarzutu mechanizm naruszenia interesu prawnego skarżącej, który otwiera zbadanie legalności planu, nie zaś odrzucenie skargi na plan. • Aby uznać, że interes prawny został naruszony uchwałą jednostki samorządu terytorialnego nie jest wymagane potwierdzenie tego faktu jakimkolwiek aktem administracyjnym. • Spór jurydyczny w świetle tych zarzutów sprowadza się do kwestii, czy wprowadzone ograniczenia w realizowaniu przeznaczenia zabudowy mieszkaniowej nie stanowią przejawu nadużycia władztwa planistycznego w kontekście zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i obowiązku ochrony prawa własności i innych praw majątkowych (art. 64 Konstytucji RP). • Celem wprowadzenia omawianych zakazów była ochrona zbiornika wody podziemnej przed ewentualnymi zanieczyszczeniami, których źródłem mogą być wadliwie wykonane lub eksploatowane zbiorniki na nieczystości ciekłe. • Opinia RDOŚ nie ma charakteru wiążącego, jednak w różnych wersjach prognozy wyraźnie stwierdzono, że z uwagi na położenie obszaru objętego planem w zasięgu GZWP nr 326 obowiązuje zakaz lokalizacji przydomowych oczyszczalni ścieków, jak również nie dopuszcza się stosowania indywidualnych bezodpływowych zbiorników na ścieki. […]
Skład orzekający
Małgorzata Masternak - Kubiak
przewodniczący
Andrzej Jurkiewicz
sędzia
Anna Szymańska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasady proporcjonalności i ważenia interesów w planowaniu przestrzennym, zwłaszcza w kontekście ochrony środowiska (wody podziemne) i prawa własności."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ochrony GZWP i braku możliwości przyłączenia do sieci kanalizacyjnej. Wymaga analizy konkretnych ustaleń planu i prognozy oddziaływania na środowisko.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy konfliktu między prawem własności a ochroną środowiska (wód podziemnych), co jest częstym problemem w planowaniu przestrzennym i ma znaczenie praktyczne dla właścicieli nieruchomości.
“Czy ochrona wód podziemnych może ograniczyć prawo do budowy domu? NSA analizuje granice planowania przestrzennego.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.