II OSK 1127/06

II OSK 1127/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-08-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-07-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bożena Walentynowicz
Jerzy Bujko /przewodniczący/
Marzenna Linska-Wawrzon /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 38/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2006-04-10
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 174 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Jerzy Bujko Sędziowie del. Sędzia WSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.) Bożena Walentynowicz Protokolant Andżelika Borek po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 38/06 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. oddala skargę kasacyjną 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. B. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych podwyższoną o należną stawkę podatku od towarów i usług tytułem nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2006r. sygn. akt IV SA/Wa 38/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] nr WSO-R.5110/67/05 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd l instancji podał, że decyzją z dnia [...] Wójt Gminy w Z.- powołując się na przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) - orzekł o wymeldowaniu E. K. z pobytu stałego
w miejscowości Z. Przedstawiając powody takiego rozstrzygnięcia Wójt Gminy w Z. wskazał, iż właścicielem domu, w którym dotychczas zameldowana była na pobyt stały E. K. jest A. K. Wyżej wskazani zawarli w roku 1987 r. związek małżeński, który został rozwiązany przez rozwód wyrokiem z 1994 r. A. K. zeznał, że jego była żona dobrowolnie opuściła dom w Z. w roku 1991, przez półtora roku miała klucze, następnie dokonał on wymiany zamków. E. K. podała natomiast, że nie mieszka
w Z. od października 1992 r. Wskazując na powody opuszczenia miejsca pobytu stałego wyjaśniła, iż była zmuszona wyprowadzić się z uwagi na awantury wszczynane przez męża. Złożyła także pismo, w którym podniosła, że w wyroku rozwodowym ma przyznane prawo do zamieszkiwania w domu, toczy się sprawa
o podział majątku dorobkowego i wymelduje się dobrowolnie wówczas, gdy były mąż spłaci nakłady, które poniosła na jego dom.
Wójt Gminy w Z. wskazał, iż jedyną przesłanką do wymeldowania jest opuszczenie lokalu bez wymeldowania.
W ocenie organu l instancji fakt opuszczenia lokalu przez E. K. jest bezsporny. Nie zamieszkuje ona w tymże lokalu od co najmniej 13 lat, co potwierdza, iż nastąpiło definitywne i trwałe jego opuszczenie. Nie istnieją także dowody, aby podejmowała ona kroki prawne w celu powrotu do spornego domu.
Po rozpatrzeniu odwołania E. K, Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W ślad za organem l instancji, Wojewoda podkreślił, że jedyną przesłanką, jaką bada organ w sprawie wymeldowania jest fakt opuszczenia lokalu przez określoną osobę. W ocenie Wojewody wprawdzie wyprowadzenie się skarżącej nastąpiło wskutek konfliktu z byłym mężem, to jednak w istocie miało charakter dobrowolny. Organ ten zaznaczył, że sąd karny trzykrotnie umarzał sprawę przeciwko A. K. o to, że uniemożliwiał żonie korzystanie ze wspólnego domu poprzez wymianę zamków. W ocenie organu odwoławczego E. K. chce wyłącznie utrzymać fikcyjny meldunek w spornym lokalu, by w ten sposób wymusić na byłym mężu zwrot nakładów poczynionych na majątek odrębny współmałżonka.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. K. podniosła, że w sytuacji jaka obecnie istnieje, gdy w lokalu zamieszkuje były mąż wraz z obecną żoną oraz swoją matką, zamieszkanie tam przez nią kończyłoby się interwencjami policji. Zarzuciła naruszenie w toku postępowania art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreśliła, że w wyroku rozwodowym ma zagwarantowane prawo do zamieszkiwania w spornym lokalu, a wymeldowanie uniemożliwia wykonywanie tego uprawnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga jest niezasadna.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ww. ustawy
o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje decyzję w sprawie
wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku
wymeldowania się. Utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, iż przez "opuszczenie lokalu" w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć dobrowolne
wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia
obowiązku meldunkowego.
W niniejszej sprawie zadaniem organów było więc ustalenie, czy E. K. opuściła dom w Z. dobrowolnie, czy też działała pod przymusem. Jeżeli zaś działała pod przymusem to, czy podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w lokalu.
Zdaniem Sądu przeprowadzone przez organ l instancji postępowanie wyjaśniające, jak również analiza zebranego materiału przez Wojewodę Mazowieckiego zostały przeprowadzone stosownie do wymogów zawartych w kpa, a wnioski i ustalenia poczynione przez organy należy uznać za prawidłowe.
Z uwagi na powyższe zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego nie zasługiwał na uwzględnienie.
Bezspornym w sprawie jest zdaniem Sądu l instancji, że skarżąca opuściła lokal na początku lat 90-tych.
Prawne kroki podjęte wówczas przez skarżącą celem korzystania z lokalu zakończyły się wyrokami umarzającymi postępowanie na podstawie art. 26 § 1 Kodeksu karnego. Przy czym z wyroku wydanego przez Sąd Rejonowy w R. w dniu 16 czerwca 1994r. (sygn. akt II K 1892/93) wynika, iż zamiarem skarżącej nie było zamieszkanie wraz z mężem, lecz zabranie rzeczy osobistych.
W ocenie Sądu trafnie organy przyjęły, że przyczyną opuszczenia przez skarżącą miejsca zamieszkania były konflikty z byłym mężem. Konflikty te jednak okazały się na tyle trwałe, iż doszło do rozkładu pożycia małżeńskiego i w konsekwencji orzeczenia rozwodu. Skutkiem natomiast wyroku rozwodowego było postępowanie
o podział majątku dorobkowego. Obecny konflikt między byłymi małżonkami ma podłoże majątkowe. Skarżąca 16 sierpnia 2005r. wyraźnie stwierdziła, iż wymelduje się, jeżeli mąż spłaci nakłady poniesione na jego majątek odrębny. Jednocześnie w skardze E. K. podniosła, iż obecnie w domu w Z. zamieszkuje były mąż
z aktualną żoną oraz matką i wobec tego nie widzi możliwości zamieszkania tam.
Zdaniem Sądu okoliczności te wskazują, że wprawdzie skarżąca opuściła lokal wskutek nagannego zachowania się byłego męża, jednak dalsze jej działania potwierdzają, że o ile na początku podejmowała próby powrotu, to od kilku lat jej celem jest jedynie odzyskanie środków poniesionych na dom A. K.
Sąd stanął również na stanowisku, iż nie bez znaczenia jest w niniejszej sprawie upływ czasu. Nawet przymusowe opuszczenie lokalu, po ponad 10 latach od tego zajścia, nie daje obecnie podstaw do przyjęcia, iż opuszczenie to nie odniosło skutków w sferze prawa meldunkowego. Zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu. Skoro skarżąca od tylu lat nie przebywa w miejscowości Z., nie podjęła również skutecznych środków w celu wyegzekwowania prawa do zamieszkiwania, określonego w wyroku rozwodowym, prawidłowo organy przyjęły, iż opuszczenie lokalu ma charakter definitywny i trwały. Okoliczności po opuszczeniu wskazują, iż gdyby nawet istniały wątpliwości co do dobrowolnego opuszczenia przez nią lokalu na początku lat 90, wyprowadzenie to jednak należało zakwalifikować jako podstawę do wymeldowania.
Sąd zaznaczył również, że zasadnie organy stwierdziły, iż kwestia rozliczeń finansowych po rozwodzie nie ma znaczenia przy rozpoznaniu sprawy
o wymeldowanie.
Uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.
Od powyższego wyroku E. K., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu - adw. M. B., złożyła skargę kasacyjną, wnosząc o zmianę orzeczenia poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji administracyjnej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
W skardze kasacyjnej zarzucono zaskarżonemu orzeczeniu: 1) błąd
w ustaleniach faktycznych, poprzez ustalenie przyjęte za podstawę faktyczną orzeczenia, iż skarżąca opuściła przedmiotowy lokal dobrowolnie i z zamiarem trwałej zmiany miejsca pobytu; 2) naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez przyjęcie, że trwałe i dobrowolne opuszczenie lokalu miało miejsce w sytuacji, w której skarżąca zmuszona była opuścić lokal na skutek agresywnego zachowania współmieszkającego w nim męża.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien był ustalić zasadniczą przesłankę dla oceny poprawności decyzji administracyjnej o wymeldowaniu, jaką jest opuszczenie miejsca zameldowania, mające charakter trwały i dobrowolny.
Według skarżącej, na tle zebranego w sprawie materiału dowodowego ustalenie, że opuściła ona miejsce zameldowania dobrowolnie stanowi błąd w ustaleniach faktycznych, albowiem materiał ten wyraźnie wskazuje, że miejsce zameldowania opuściła w związku z agresywnym zachowaniem się męża. W takim stanie decyzja ta była podjęta pod przymusem. Powyższe potwierdza fakt inicjowania przez skarżącą postępowań karnych. Okoliczność, iż postępowania te zakończone zostały umorzeniem, nie jest wiążąca dla sprawy o wymeldowanie, a dowodzi tego, że kroki prawne zmierzające do utrzymania lokalu były czynione i po stronie skarżącej pozostawała wola pobytu w tym lokalu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej w skrócie p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe
zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ
na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje skargę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjną jest precyzyjne wskazanie przepisów, które jego zdaniem zostały naruszone i wykazanie, na czym to naruszenie polegało. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę jej zasadności (podobnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniach z dnia 31 marca 2004 r. OSK 59/04 ONSA i WSA 2004 z.1, poz. 10, z dnia 20 września 2005 r. I OSK 794/05, niepubl., z dnia 20 października 2005 r., I OSK 163/05, LEX nr 188715; z dnia 19 grudnia 2005 r., II OSK 299/05, LEX nr 190971 oraz z dnia 17 stycznia 2006 r., II OSK 403/05, LEX nr 196461).
Wobec powyższych stwierdzeń jako nieskuteczną należało ocenić próbę sformułowania zarzutu w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 ppsa. Stawiając zarzut błędnych ustaleń stanowiących podstawę faktyczną orzeczenia, autor skargi kasacyjnej powinien wskazać jako podstawę kasacyjną odpowiedni przepis ppsa, czego nie uczynił.
W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 marca 2004 r. OSK 59/04 (publ. ONSAiWSA 2004/1/10) stwierdzono, że odmienna ocena dowodów
i wyprowadzenia na jej podstawie własnych wniosków co do stanu faktycznego sprawy w skardze kasacyjnej, bez wskazania przepisów postępowania, których naruszenie stanowi uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie stanowi postawy kasacyjnej w rozumieniu art. 174 i 176 ppsa.
Jednocześnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz piśmiennictwie wskazuje się, że jeśli autor skargi kasacyjnej zamierza wykazać, że Sąd pierwszej instancji przyjął stan faktyczny ustalony przez organy administracyjne niezgodnie z obowiązującą je procedurą, zawartą w Kodeksie postępowania administracyjnego, to powinien postawić zarzut naruszenia art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, a przede wszystkim przepisów art. 3, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, w związku z właściwymi przepisami kpa oraz w związku
z art. 151 (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek Komentarz Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wolters Kluwer 2006, str. 390, wyrok NSA z 9 marca 2006 r. I OSK 569/05 Lex nr 198165).
W niniejszej sprawie skarga kasacyjna takich zarzutów nie zawiera.
Należało więc uznać, że przyjęty przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny sprawy nie został skutecznie podważony, a w konsekwencji stał się wiążący również dla Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 ppsa postawiony został zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przy czym autor skargi kasacyjnej nie wskazał jednoznacznie, czy zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie wymienionego przepisu prawa materialnego.
Przyjmuje się, że naruszenie przez sąd prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym rozumieniu określonej normy prawnej, natomiast błędne zastosowanie prawa materialnego, czyli tzw. błąd subsumcji, to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej.
Żadna z powyższych postaci naruszenia prawa materialnego w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła.
Sąd pierwszej instancji kierując się właściwą interpretacją art. 15 ust. 2 cyt. ustawy dokonał prawidłowej oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego w aspekcie regulacji prawnej, stanowiącej podstawę rozstrzygania.
Wskazać należy, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji nie postawił tezy o dobrowolności opuszczenia przez E. K. miejsca pobytu stałego, dostrzegając, że miało to związek
z nagannym zachowaniem byłego męża.
Słusznie jednak Sąd Wojewódzki stwierdził, że w sprawie o wymeldowanie nie mogła być decydująca sama okoliczność przymusowego opuszczenia lokalu, w sytuacji, gdy bezspornym było niezamieszkiwanie skarżącej w przedmiotowym lokalu od kilkunastu lat i nieskorzystanie przez nią z sądowej drogi dochodzenia praw do ochrony naruszonego posiadania.
Zaznaczyć trzeba, że w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności
i dowodach osobistych, utrudnianie lub uniemożliwianie pobytu w lokalu nie ma znaczenia prawnego, jeżeli strona w stosownym czasie nie skorzystała ze środków prawnych przeciwdziałających takiemu utrudnianiu, umożliwiających powrót do lokalu. Takie stanowisko uznaje się za utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 28 listopada 2001 r., sygn. akt SA/Rz 685/00, niepublikowany; wyrok z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, Lex nr 78937; wyrok z dnia 18 grudnia 2001 r., sygn. akt II SA/Ka 613/2000, niepublikowany).
Co prawda przyznać trzeba, że E. K. w latach 1994-1997 - zwracając się co najmniej czterokrotnie do Prokuratury o umożliwienie korzystania
z domu położonego w miejscowości Z.- podejmowała środki prawne zmierzające do powrotu do miejsca stałego pobytu, to jednak nie ulega wątpliwości, że podjęte w tym celu działania inicjowały wyłącznie postępowania karne, które na gruncie prowadzonego postępowania w sprawie jej wymeldowania, okazały się działaniami bezskutecznymi.
W odpowiednim bowiem czasie skarżąca nie skorzystała z właściwego środka prawnego, umożliwiającego dochodzenia roszczenia o przywrócenie poprzedniego stanu posiadania oraz zaniechanie naruszeń, a w konsekwencji także i powrót do miejsca pobytu stałego tj. roszczenia posesoryjnego, przewidzianego przez ustawodawcę na gruncie przepisu art. 344 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.).
Zauważyć przy tym trzeba, że roszczenie to jako służące wyłącznie ochronie stanu faktycznego, a nie ochronie praw podmiotowych winno być wykorzystywane
w ciągu roku od chwili naruszenia posiadania, albowiem po upływie tego okresu wygasa (art. 344 § 2 Kc).
Powyższa okoliczność stanowi również asumpt do uznania, że niepodjęcie przez skarżącą we właściwym czasie działań prawnych, gwarantujących jej powrót do miejsca stałego pobytu, oznacza, że nie przejawiała i nie przejawia rzeczywistej woli przebywania na stałe w tym miejscu, a jej brak zgody na wymeldowanie ma związek
z roszczeniami majątkowymi, związanymi z rozliczeniem majątku wspólnego po rozwodzie. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo przyjął, że opuszczenie przez E. K. miejsca stałego pobytu ma charakter trwały i definitywny.
Słusznie Sąd Wojewódzki zaznaczył w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że zameldowanie w oznaczonym lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w niepublikowanym wyroku z dnia 24 października 2006 r. II OSK 1259/05 - "Do orzeczenia o wymeldowaniu ze względu na rejestrowy charakter zameldowania wystarczające jest ustalenie, że dana osoba nie zamieszkuje w określonym lokalu przez odpowiednio długi okres czasu i nie dopełniła ciążącego na niej z mocy ustawy obowiązku wymeldowania się. Dla podnoszonej
w sprawie o wymeldowanie kwestii istnienia lub braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu, w którym dana osoba jest zameldowana, podstawowe znaczenie ma nie tyle fakt czynienia tej osobie utrudnień w korzystaniu z lokalu (wymiany zamków w drzwiach wejściowych), lecz istotna jest okoliczność długotrwałego (trwającego od kilku do kilkunastu lat) okresu zamieszkiwania w innym lokalu przy jednoczesnym braku aktywności w dochodzeniu ochrony praw do posiadania lokalu, wyrażającej się
w niewytoczeniu przed sądem powszechnym powództwa o przywrócenie utraconego posiadania".
Niewątpliwie takie ukształtowanie w drodze orzecznictwa instytucji wymeldowania podporządkowane jest celowi, dla którego ustanowiono regulację zawartą w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, a którym jest zapewnienie zgodności ewidencji ludności ze stanem faktycznym.
Przeciwne rozumienie tej normy, zaprezentowane w skardze kasacyjnej, prowadziłoby do akceptowania fikcji polegającej na utrzymaniu zameldowania określonej osoby w lokalu, w którym faktycznie od dawna nie zamieszkuje.
Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ppsa.