II OSK 2031/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-27
NSAAdministracyjneWysokansa
cudzoziemcypobyt długoterminowy UEbezczynność organuterminy administracyjneustawa o pomocy obywatelom UkrainyNSApostępowanie administracyjnezezwolenie na pobyt

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę na bezczynność wojewody w sprawie zezwolenia na pobyt rezydenta UE, uznając, że przepisy o zawieszeniu biegu terminów dotyczą wszystkich cudzoziemców.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w sprawie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE i zobowiązał go do załatwienia sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, uznając, że przepisy wprowadzające zawieszenie biegu terminów postępowań dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców (art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy) mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy przybyłych w związku z konfliktem. W związku z tym, organ nie dopuścił się bezczynności w rozumieniu przepisów.

Sprawa dotyczyła skargi D. R. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał organ za bezczynny, zobowiązał go do wydania decyzji i zasądził koszty. Skargę kasacyjną złożył Wojewoda, zarzucając naruszenie przepisów dotyczących zawieszenia biegu terminów postępowań administracyjnych w sprawach cudzoziemców. Naczelny Sąd Administracyjny przychylił się do skargi kasacyjnej. Sąd uznał, że błędna jest wykładnia WSA, zgodnie z którą przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (wprowadzające zawieszenie biegu terminów) dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy przybyłych w związku z wojną. NSA podkreślił, że przepisy te, mimo umiejscowienia w ustawie dotyczącej pomocy obywatelom Ukrainy, mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców ubiegających się o zezwolenia na pobyt, w tym zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Sąd wskazał, że celem ustawodawcy było odciążenie wojewodów w okresie kryzysu migracyjnego, a przepisy te mają charakter tymczasowy i epizodyczny. W związku z tym, organ nie dopuścił się bezczynności, gdyż bieg terminu załatwienia sprawy został zawieszony do 30 września 2025 r. na mocy art. 100d u.p.o.u. NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i oddalił skargę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Przepisy te mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców ubiegających się o zezwolenia na pobyt, niezależnie od ich obywatelstwa i okoliczności przybycia do Polski.

Uzasadnienie

NSA oparł się na wykładni językowej i celowościowej przepisów, wskazując, że użycie terminu 'cudzoziemiec' bez dalszych ograniczeń oraz cel wprowadzenia tych przepisów (odciążenie wojewodów w okresie kryzysu migracyjnego) przemawiają za ich powszechnym zastosowaniem. Ponadto, przyjęcie przeciwnego stanowiska prowadziłoby do bezprzedmiotowości niektórych przepisów dotyczących zezwoleń na pobyt długoterminowy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (27)

Główne

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie zaskarżonego wyroku.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

Pomocnicze

k.p.a. art. 37 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja bezczynności organu.

k.p.a. art. 35

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Terminy załatwiania spraw.

k.p.a. art. 36

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Terminy załatwiania spraw.

p.p.s.a. art. 149

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Bezczynność organu.

p.p.s.a. art. 183

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 207

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 182

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

u.c. art. 210

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

Termin wydania decyzji o zezwoleniu na pobyt rezydenta długoterminowego UE.

u.c. art. 223

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

Termin wydania decyzji o zezwoleniu na pobyt rezydenta długoterminowego UE.

u.c. art. 3

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

Definicja 'cudzoziemca'.

u.c. art. 211

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

Warunki udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE.

u.p.o.u. art. 100c

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Zawieszenie biegu terminów załatwiania spraw dotyczących zezwoleń na pobyt.

u.p.o.u. art. 100d

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Przedłużenie okresu zawieszenia biegu terminów załatwiania spraw dotyczących zezwoleń na pobyt.

u.p.o.u. art. 100d § ust. 4

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Brak możliwości wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności w okresie zawieszenia.

u.p.o.u. art. 100d § ust. 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Zawieszenie biegu terminów do 30 września 2025 r.

Ustawa z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw art. 1 pkt 44

Dodanie art. 100c do u.p.o.u.

Ustawa z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw art. 12 pkt 5

Przedłużenie terminu zawieszenia do 4 marca 2024 r.

Ustawa z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych art. 1 pkt 1

Przedłużenie terminu zawieszenia do 30 czerwca 2024 r.

Ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw art. 1 pkt 3

Przedłużenie terminu zawieszenia do 30 września 2025 r.

Konstytucja RP art. 91 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Nadrzędność prawa UE.

TUE art. 4 § ust. 3

Traktat o Unii Europejskiej

Zasada lojalnej współpracy.

Dyrektywa 2003/109/WE

Dyrektywa Rady 2003/109/WE

Status rezydentów długoterminowych.

Dyrektywa 2001/55/WE

Dyrektywa Rady 2001/55/WE

Tymczasowa ochrona.

Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2022/382

Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2022/382

Masowy napływ wysiedleńców z Ukrainy.

Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2023/2409

Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2023/2409

Przedłużenie tymczasowej ochrony.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy przybyłych w związku z konfliktem. Zawieszenie biegu terminów postępowań dotyczących zezwoleń na pobyt wyłącza możliwość stwierdzenia bezczynności organu w tym okresie. Wykładnia przepisów powinna uwzględniać ich cel i kontekst, a nie tylko umiejscowienie w konkretnej ustawie.

Odrzucone argumenty

Argument WSA, że przepisy art. 100c i 100d u.p.o.u. dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy przybyłych w związku z działaniami wojennymi.

Godne uwagi sformułowania

Status skarżącego ze względu na obywatelstwo i okoliczności przybycia na terytorium Polski pozostaje irrelewantny dla sprawy. Przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.u. odnoszą się do wszystkich cudzoziemców, którzy wnioskują o zalegalizowanie pobytu w oparciu o formy wymienione w tych przepisach. Bieg tego terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Taka wykładnia powyższych przepisów, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, nie narusza także zasady proporcjonalności i efektywności. Omawiane przepisy dotyczą bowiem każdego cudzoziemca w rozumieniu art. 3 pkt 2 u.c., który inicjuje jedno z postępowań (udzielenia, zmiany, cofnięcia zezwolenia) wymienionych w art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.u.

Skład orzekający

Jerzy Siegień

przewodniczący

Małgorzata Miron

sprawozdawca

Grzegorz Antas

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zawieszenia biegu terminów w sprawach cudzoziemców, w szczególności art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, oraz zasady stwierdzania bezczynności organu w takich sytuacjach."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego okresu obowiązywania przepisów o zawieszeniu biegu terminów, które mają charakter tymczasowy. Interpretacja może ewoluować wraz ze zmianami legislacyjnymi.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w kontekście imigracyjnym, która miała istotny wpływ na praktykę administracyjną i orzeczniczą. Wyjaśnia kluczowe zasady dotyczące terminów i bezczynności organów.

Czy urzędy mogą być bezczynne? NSA wyjaśnia zasady dotyczące terminów w sprawach cudzoziemców.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2031/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Małgorzata Miron /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Cudzoziemcy
Sygn. powiązane
III SAB/Wr 369/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-05-29
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188, art. 151, art. 149
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 37 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 519
art. 210 w zw. z art. 223
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Dolnośląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2024 r., sygn. akt lll SAB/Wr 369/23 w sprawie ze skargi D. R. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 29 maja 2024 r., sygn. akt III SAB/Wr 369/23, w wyniku rozpoznania skargi D. R., na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, stwierdził, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się bezczynności (pkt I), która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II), zobowiązał Wojewodę Dolnośląskiego do załatwienia sprawy w terminie 60 dni od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt III), dalej idącą skargę oddalił (pkt IV) oraz zasądził od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt V).
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 3 lutego 2023 r. do Wojewody Dolnośląskiego wpłynął wniosek D. R. (obywatela Ukrainy) o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej. Pismem z dnia 26 lipca 2023 r. strona wniosła ponaglenie z powodu niezałatwienia sprawy w terminie, a następnie pismem z dnia 22 sierpnia 2023 r. wystosowała skargę na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w prowadzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE na terytorium RP, w której domagał się stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązania organu do wydania decyzji w terminie 14 dni od daty otrzymania przez organ odpisu prawomocnego wyroku oraz przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 5 000 złotych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.
Uwzględniając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyjaśnił skutki zmian zaistniałych od 15 kwietnia 2022 r. wskutek wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103 ze zm.; dalej: "u.p.o.u."). Sąd wskazał, że na podstawie art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii europejskiej (Dz. U. UE C 202 z 7.06.2016) przepisy art. 100c oraz art. 100d u.p.o.u. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, jako sprzeczne z dyspozycją art. 7 ust. 2 dyrektywy nr 2003/109/WE, którą z kolei należało uwzględnić przy ocenie, czy organ dopuścił się zarzucanej bezczynności. Sąd Wojewódzki wskazał także, że wskazane regulacje dotyczą tylko tych obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Podniósł, że choć skarżący jest obywatelem Ukrainy, nie przybył do Polski w okolicznościach wskazanych w ustawie. W związku z tym Sąd Wojewódzki stwierdził, że kontrola działania organu w kontekście zarzucanej mu bezczynności powinna być dokonana na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.; dalej: "u.c."). Następnie zdefiniował pojęcie bezczynności organu oraz odniósł się do terminów i zasad załatwiania spraw określonych w tych ustawach, w szczególności art. 210 w zw. z art. 223 u.c.
Odnosząc treść tych przepisów do stanu faktycznego sprawy, Sąd Wojewódzki wskazał, że organ nie podejmował czynności zmierzających do załatwienia sprawy przez wiele miesięcy, nie wyznaczył innego terminu załatwienia sprawy i pozostawał bezczynny do dnia wniesienia skargi. Sąd Wojewódzki podkreślił, że organ nie przystąpił niezwłocznie do oceny złożonego wniosku pod względem jego kompletności oraz konieczności uzupełnienia brakujących dokumentów, jak również nie wezwał cudzoziemca do osobistego stawiennictwa, doprowadzając do sytuacji braku uruchomienia biegu terminu załatwienia przedmiotowej sprawy przez okres ponad 6 miesięcy od daty złożenia wniosku. Biorąc pod uwagę okres wykraczający poza ustawowy termin na wydanie decyzji, uznał, że bezczynność organu miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Wobec braku informacji o wydaniu przez organ decyzji kończącej postępowanie, Sąd Wojewódzki zobowiązał organ do wydania aktu kończącego postępowanie w terminie 60 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyjęta kwalifikacja stopnia naruszenia prawa, skutkowała oddaleniem wniosku o przyznanie sumy pieniężnej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda Dolnośląski, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 149 § 1 pkt 3, i art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 4 w zw. z art. 100d ust. 3 pkt 1 u.p.o.u. poprzez stwierdzenie bezczynności organu w sytuacji, gdy zgodnie z art. 100d ust. 4 u.p.o.u. zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, zaś zgodnie z art. 100d ust. 3 pkt 1 u.p.o.u. w okresie do dnia 30 września 2025 r. przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadomienia strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie Wojewoda oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Jako zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a), art. 100c ust. 3 pkt 2, art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a), art. 100d ust. 3 pkt 2, art. 100d ust. 4 u.p.o.u. Stwierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, że art. 100c i art. 100d u.p.o.u. obejmują swoją dyspozycją jedynie obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, jest błędne.
Warto przypomnieć, że z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzona ustawą z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 830), mocą której (art. 1 pkt 44) dodano art. 100c. do u.p.o.u. Zgodnie z art. 100c ust. 1 u.p.o.u. w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej; 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji; 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej – w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Następnie do ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa – z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r. – został wprowadzony art. 100d, będący powieleniem regulacji art. 100c, ale wskazujący nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, początkowo do 24 sierpnia 2023 r. Kolejnymi zmianami ustawy przedłużono ten termin: do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2023 r. poz. 1088), potem do 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; Dz. U. z 2024 r. poz. 232), zaś aktualnie do 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. z 2024 r. poz. 854). Przepis art. 100d u.p.o.u. przedłużył więc w istocie obowiązywanie określonych w art. 100c u.p.o.u. zasad biegu terminów załatwiania spraw prowadzonych od 15 kwietnia 2022 r. do 30 września 2025 r.
Zasadnie Wojewoda Dolnośląski podnosi, że art. 100c i art. 100d u.p.o.u. odnoszą się do wszystkich cudzoziemców, którzy wnioskują o zalegalizowanie pobytu w oparciu o formy wymienione w tych przepisach. Oznacza to, że zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 u.p.o.u.).
Stanowisko takie ugruntowane jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyrokach: z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23, z dnia 7 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1286/23, z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 2424/23, z dnia 8 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1551/23, a Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni stanowisko to podziela.
W orzeczeniach tych podkreśla się, że przepisy art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.u. zezwoliły na tymczasowe, tj. od 15 kwietnia 2022 r., wstrzymanie biegu terminu na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcom zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę. Innymi słowy bieg tego terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23, brzmienie art. 100c i 100d u.p.o.u. powinno być zestawione z celem wprowadzenia tych przepisów. Wykładnia omawianych regulacji – wbrew zasadom techniki prawodawczej określonym w § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r. poz. 283) – nie może opierać się wyłącznie na jej umiejscowieniu w konkretnym akcie prawnym. Na etapie prac legislacyjnych wprost wyrażono bowiem stanowisko, że pomimo zawarcia w akcie prawnym dotyczącym określonej sytuacji faktycznej odnoszącej się do agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, przepisy dodane do ustawy o pomocy mają dotyczyć wszystkich cudzoziemców. Przyczyną wprowadzenia takiego przepisu była ówczesna trudna sytuacja wojewodów i umożliwienie im, poprzez zawieszenie biegu terminów, rozpatrzenie w rozsądnych terminach toczących się spraw (zob. pełny zapis przebiegu posiedzenia Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych nr 111 z dnia 7 kwietnia 2022 r. – na stronach sejmowych). Oznacza to, że celem ustawodawcy było niewątpliwie wprowadzenie rozwiązań regulujących bieg terminów określonych kategorii spraw dotyczących wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy objętych ustawą z dnia 12 marca 2022 r.
Poza kwestią celu wprowadzenia omawianego przepisu oraz pomijając prawidłowość zastosowania się do zasad techniki prawodawczej, na przyjętą wykładnię art. 100c i 100d u.p.o.u. wskazuje także wykładnia językowa wynikająca z ich odczytania w kontekście innych przepisów tej ustawy. Przede wszystkim w przepisach tych mówi się o "cudzoziemcu", bez wskazania jego obywatelstwa, a nie np. "obywatelu Ukrainy". Skoro ustawa z dnia 12 marca 2022 r. nie wprowadza odrębnej – na potrzeby tej ustawy – definicji legalnej pojęcia "cudzoziemiec", należy uznać, że jest to pojęcie tożsame z cudzoziemcem, o którym mowa w art. 3 pkt 2 u.c., czyli osobą, która nie posiada obywatelstwa polskiego. Zauważyć należy, że dodany tą samą nowelizacją z dnia 8 kwietnia 2022 r. art. 100a w ust. 1 wprost odsyła do pojęcia cudzoziemca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lub 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (Dz. Urz. U.E. L 71 z 4.3.2022, str. 1-6), czyli kategorii wysiedleńców, którzy musieli opuścić Ukrainę począwszy od dnia 24 lutego 2022 r. w następstwie inwazji wojskowej rozpoczętej w tym dniu przez rosyjskie siły zbrojne. Takiego ograniczenia nie zawiera art. 100c oraz art. 100d u.p.o.u. Takie rozumienie pojęcia "cudzoziemiec" jak przedstawione wyżej jest spójne z szerokim zakresem spraw, których dotyczy przepis art. 100c i 100d u.p.o.u. Znaczna część tych spraw nie ma bowiem jakiegokolwiek związku z pomocą udzielaną obywatelom Ukrainy w związku z wojną – np. zezwolenia na pobyt stały czy cofnięcia posiadanych już zezwoleń. Zauważyć trzeba, że w odniesieniu do wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE jednym z warunków udzielenia takiego zezwolenia jest – zgodne z art. 211 ust. 1 u.c. – legalny i nieprzerwany pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Jeśli zatem przyjąć, że przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.u. dotyczą wyłącznie osób przybyłych do Polski w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, to żadna z tych osób nie byłaby uprawniona do skutecznego złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, co prowadziłoby do wniosku, że przepis art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. c u.p.o.u. jest bezprzedmiotowy. Objęcie zakresem art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. c u.p.o.u. cudzoziemców, którzy z istoty nie mogą być osobami, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy, świadczy o zamiarze ustawodawcy, aby objąć tym przepisem wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich obywatelstwa oraz daty przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Z tych wszystkich przyczyn należy stwierdzić, że status skarżącego ze względu na obywatelstwo i okoliczności przybycia na terytorium Polski pozostaje irrelewantny dla sprawy. Omawiane przepisy dotyczą bowiem każdego cudzoziemca w rozumieniu art. 3 pkt 2 u.c., który inicjuje jedno z postępowań (udzielenia, zmiany, cofnięcia zezwolenia) wymienionych w art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.u.
Taka wykładnia powyższych przepisów, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, nie narusza także zasady proporcjonalności i efektywności. Należy bowiem raz jeszcze podkreślić, że art. 100c i art. 100d u.p.o.u. ma jedynie epizodyczny charakter. Jego wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Ta nadzwyczajna sytuacja wynika również z decyzji Rady Unii Europejskiej (2022/382) z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony, jak również decyzji Rady Unii Europejskiej (2023/2409) z dnia 19 października 2023 r. w sprawie przedłużenia tymczasowej ochrony wprowadzonej decyzją wykonawczą (UE) 2022/382 przedłużającej okres tej ochrony do 4 marca 2025 r. W tej sytuacji należy dokonać wykładni powyższych przepisów właśnie przez pryzmat wyjątkowych okoliczności, które miały miejsce w dacie rozstrzygnięcia przez Sąd wojewódzki. Zmiana sytuacji faktycznej może natomiast skutkować odmienną oceną zasadności zawieszenia biegu terminu, o którym mowa w art. 100d u.p.o.u.
Konkludując należy przyjąć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu naruszył powyższe przepisy poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie w niniejszej sprawie. W konsekwencji doszło do naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a i § 2 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie bezczynności, oceny tejże bezczynności jako rażąco naruszającej prawo oraz przyznania cudzoziemcowi sumy pieniężnej. Sąd wojewódzki nie dokonał zatem prawidłowej oceny zasadności skargi na bezczynność organu.
Jedynie na marginesie należy wskazać, że powyższe stanowisko nie jest sprzeczne z poglądem zawartym w wyroku NSA z dnia 13 lutego 2024 r. w sprawie II OSK 2362/23. Uszło wszak uwadze Sądu, który oparł się na poglądzie zawartym w tym rozstrzygnięciu, że wyrok ten i ocena w nim zawarta odnosiła się do zupełnie innego stanu faktycznego a mianowicie sytuacji, gdy wniosek o udzielenie zgody na pobyt czasowy wpłynął do organu w dacie nie obowiązywania jeszcze art. 100 c u.p.o.u. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Dalej zauważyć należy, że w przedmiotowej sprawie termin wydania decyzji określa art. 210 u.c. Zgodnie z art. 210 ust. 1 u.c. w zw. z art. 223 u.c. decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE wydaje się w terminie 6 miesięcy. Jak natomiast stanowi art. 210 ust. 2 u.c., termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 203 ust. 2 pkt 2, lub upłynął bezskutecznie wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 203 ust. 2a.
Przypomnieć należy, że skarga na bezczynność organu służy zwalczaniu stanu niezałatwienia sprawy administracyjnej mimo upływu terminu. Potwierdza to definicja legalna "bezczynności" zawarta w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1". Bezczynność odnosi się zatem do terminu załatwienia sprawy.
Mając na względzie przywołaną wyżej regulację art. 210 ust. 2 u.c. oraz datę złożenia wniosku (3 lutego 2023 r.), należy stwierdzić, że w kontrolowanym postępowaniu o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego zarzucana Wojewodzie bezczynność nie wystąpiła. Dodanie do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a wydłużyło termin usprawiedliwionego niedziałania organu do 30 września 2025 r. poprzez zawieszenie terminu do rozpoznania sprawy. Tym samym nie można mówić o bezczynności organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zw. z art. 149 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.
Z powyższych względów należy uznać, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i winna skutkować stosownie do art. 188 p.p.s.a. uchyleniem zaskarżonego wyroku oraz oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI