II OSK 1113/20

Naczelny Sąd Administracyjny2023-04-05
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlaneprojekt budowlanyistotne odstąpienienadzór budowlanywiata garażowawysokość obiektukubaturaNSAskarga kasacyjna

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i decyzję WINB, uznając, że istotne odstąpienie od projektu budowlanego wiaty garażowej wymaga ponownego rozpatrzenia sprawy.

Sprawa dotyczyła zobowiązania inwestora do sporządzenia projektu budowlanego zamiennego wiaty garażowej z powodu istotnego odstąpienia od projektu. Sąd pierwszej instancji oddalił skargi, uznając odstąpienia za nieistotne. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i decyzję WINB, stwierdzając, że błędna interpretacja przepisów dotyczących istotnych odstąpień od projektu budowlanego (w szczególności kwestii wysokości i kubatury obiektu) uzasadnia uchylenie zaskarżonych orzeczeń i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który oddalił skargi na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Organ nadzoru budowlanego pierwszej instancji zobowiązał inwestora do sporządzenia projektu budowlanego zamiennego z powodu istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego wiaty garażowej na kombajn, głównie w zakresie wysokości obiektu. Organ odwoławczy uchylił tę decyzję i umorzył postępowanie, uznając odstąpienia za nieistotne, mimo przekroczenia dopuszczalnej tolerancji wysokości. Sąd pierwszej instancji podtrzymał stanowisko organu odwoławczego, argumentując m.in. brakiem automatyzmu w ocenie istotności odstąpienia oraz twierdząc, że wiata nie jest obiektem kubaturowym. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną, uchylając wyrok WSA i decyzję WINB. Sąd wskazał na błędną wykładnię przepisów dotyczących istotnych odstąpień od projektu budowlanego, w szczególności art. 36a ust. 5 i 5a Prawa budowlanego. Podkreślono, że przekroczenie dopuszczalnej tolerancji wysokości (2%) jest istotne, a wysokość w okapie, ze względu na architekturę obiektu, wpływa na kubaturę. Sąd zakwestionował również argumentację WSA dotyczącą braku kubatury wiaty, wskazując, że projekt budowlany określał ją jako budynek z konkretną kubaturą. NSA uznał również, że zarzut naruszenia zasady reformationis in peius był zasadny w kontekście uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi odwoławczemu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, przekroczenie dopuszczalnej tolerancji 2% wysokości obiektu budowlanego, nawet w okapie, może stanowić istotne odstąpienie od projektu budowlanego, zwłaszcza gdy wpływa na kubaturę obiektu.

Uzasadnienie

NSA uznał, że Sąd I instancji błędnie zinterpretował art. 36a ust. 5 i 5a Prawa budowlanego, ignorując istotność przekroczenia dopuszczalnej tolerancji wysokości oraz wpływ wysokości w okapie na kubaturę obiektu, który w tym przypadku był projektowany jako budynek.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

p.b. art. 36a § ust. 5 pkt 2

Ustawa Prawo budowlane

Istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu budowlanego obejmuje zmianę charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego, takich jak kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość i liczba kondygnacji, z zastrzeżeniem ust. 5a.

p.b. art. 51 § ust. 1 pkt 3

Ustawa Prawo budowlane

Organ nadzoru budowlanego może nałożyć na inwestora obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla zaskarżony wyrok, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA może uchylić zaskarżony wyrok i rozpoznać skargę.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji.

Pomocnicze

p.b. art. 36a § ust. 5a pkt 1

Ustawa Prawo budowlane

Nie jest istotnym odstąpieniem zmiana wysokości, szerokości lub długości obiektu budowlanego niebędącego obiektem liniowym, jeżeli nie przekracza 2% tych parametrów i nie zwiększa obszaru oddziaływania obiektu, nie mieści się w innych odstępstwach i nie narusza przepisów techniczno-budowlanych.

p.b. art. 50 § ust. 1 pkt 4

Ustawa Prawo budowlane

Postępowanie naprawcze wszczyna się w przypadku prowadzenia robót budowlanych z istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla zaskarżony wyrok, jeśli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

k.p.a. art. 139

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny.

k.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej umorzy postępowanie, gdy jego dalsze prowadzenie jest bezprzedmiotowe.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna wykładnia art. 36a ust. 5 i 5a Prawa budowlanego przez Sąd I instancji w zakresie oceny istotności odstąpienia od projektu budowlanego. Niewłaściwe uznanie, że wysokość w okapie nie jest parametrem obiektu budowlanego wpływającym na kubaturę. Niewłaściwe uznanie, że wiata garażowa nie jest obiektem kubaturowym, mimo że projekt budowlany określał ją jako budynek z kubaturą. Naruszenie zasady reformationis in peius przez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji bez podstaw.

Odrzucone argumenty

Ściana w granicy nieruchomości nie stanowi elementu konstrukcyjnego wiaty garażowej i nie jest odstąpieniem od projektu budowlanego.

Godne uwagi sformułowania

brak automatyzmu w dokonywaniu kwalifikacji odstąpienia nie można jednakże nie dostrzegać, że zasadniczą podstawą uzasadniającą nakaz kierowania się tego rodzaju stanowiskiem interpretacyjnym była konieczność uwzględnienia treści art. 36a ust. 5 p.b., który w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2017 r. przyjmował, iż warunkiem uznawania zmiany za nieistotną jest stwierdzenie, że nie dotyczy ona charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego Podana wartość musi być bowiem postrzegana jako zakres maksymalnego (dopuszczalnego) odchylenia od przyjętej w projekcie wartości wskazanych "parametrów charakterystycznych", którego przekroczenie nakazuje przypisać inwestorowi uchybienia wymaganiu art. 36a ust. 1 p.b. nie można z treścią tego stanowiska łączyć dopuszczenia się przez Sąd błędnej wykładni powołanego przepisu (art. 139 k.p.a.).

Skład orzekający

Jacek Chlebny

przewodniczący

Jerzy Siegień

sędzia

Grzegorz Antas

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa budowlanego dotyczących istotnych odstąpień od projektu budowlanego, w szczególności w kontekście wysokości, kubatury obiektów budowlanych oraz stosowania zasady reformationis in peius w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji budowy wiaty garażowej, ale jego zasady dotyczące oceny istotności odstąpień i stosowania art. 139 k.p.a. mają szersze zastosowanie w sprawach budowlanych i administracyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu istotnych odstąpień od projektu budowlanego i ich kwalifikacji prawnej, a także ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z zakazem reformationis in peius. Wyjaśnia niuanse interpretacyjne przepisów Prawa budowlanego.

Czy niewielkie przekroczenie wysokości wiaty garażowej to istotne odstąpienie od projektu? NSA wyjaśnia.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1113/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-06-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas /sprawozdawca/
Jacek Chlebny /przewodniczący/
Jerzy Siegień
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Sygn. powiązane
II SA/Łd 734/19 - Wyrok WSA w Łodzi z 2019-12-16
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Siegień sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.S. oraz J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 734/19 w sprawie ze skargi R.S. oraz J.S. na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 28 czerwca 2019 r., nr 178/2019 w przedmiocie zobowiązania do sporządzenia projektu budowlanego zamiennego 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz R.S. oraz J.S. solidarnie kwotę 1570 (jeden tysiąc pięćset siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. zarządza zwrócić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R.S. oraz J.S. solidarnie kwotę 250 (dwieście pięćdziesiąt) złotych tytułem nadpłaconego wpisu od skargi kasacyjnej.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 16 grudnia 2019 r., II SA/Łd 734/19 oddalił skargi R.S. i J.S. na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: ŁWINB) z 28 czerwca 2019 r. nr 178/2019 w przedmiocie zobowiązania do sporządzenia projektu budowlanego zamiennego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego [...] (dalej: PINB) pismem z 15 marca 2019 r. znak PINB/7355/73/MP/18 zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie budowy wiaty garażowej na kombajn usytuowanej na działce nr ew. [...] w miejscowości P., gmina [...], a następnie decyzją z 26 kwietnia 2019 r. nr 63/2019, działając na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r. poz. 1202 ze zm.), dalej: p.b., a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej: k.p.a., zobowiązał W.K. jako inwestora i właściciela ww. nieruchomości do sporządzenia i przedłożenia w siedzibie PINB do 15 października 2019 r. czterech egzemplarzy projektu budowlanego zamiennego ww. obiektu uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych przy budowie wiaty garażowej na kombajn. Powyższe rozstrzygnięcie organ uzasadnił ustaleniem, że w toku robót budowlanych wykonywanych przez W.K. na podstawie decyzji Starosty [...] z 10 marca 2017 r. nr 130/2017 obejmującej udzielenie pozwolenia na budowę wiaty garażowej na kombajn inwestor dopuścił się odstąpień od projektu budowlanego, które należy uznać za istotne w świetle art. 36a ust. 5 pkt 2 p.b. PINB wyjaśnił, że zaprojektowana wysokość wiaty w okapie powinna wynosić 448 cm, tymczasem inwestor dokonał zmiany tego parametru, realizując obiekt, który posiada w tej części wysokość 484 cm. Dokonana zmiana przekracza dopuszczalną wartość 2%. Przyczyniła się ona, jak zauważył organ, do zmiany kubatury obiektu.
W wyniku rozpatrzenia odwołania złożonego przez J.S. i R.S. ŁWINB decyzją z 28 czerwca 2019 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i umorzył w całości prowadzone postępowanie administracyjne. Uzasadniając powyższą decyzję, organ odwoławczy wskazał, że skorzystał z kompetencji merytoryczno-kasacyjnych, ponieważ stwierdził brak podstaw do prowadzenia postępowania w przedmiocie realizacji wiaty garażowej z istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu budowlanego. W rozpoznawanej sprawie jakkolwiek inwestycja została zrealizowana z odstąpieniem od projektu budowlanego, to jednak zmiany nie mogą być uznane za zmiany istotne. ŁWINB zauważył, że wiata ma wymiary 7,11 m x 8,50 m i wysokość w okapie – 4,84 m, a w kalenicy – 5,71 m, podczas gdy zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym obiekt powinien mieć wymiary odpowiednio: 7,10 m x 8,45 m, 4,48 m i 5,84 m. Zmiana charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego tym samym wynosiła 0,14% (szerokość), 0,59% (głębokość) i 2,22% (wysokość). Wysokość obiektu została zmieniona z przekroczeniem dopuszczalnej tolerancji określonej normą art. 36a ust. 5a pkt 1a p.b., jednakże przekroczenie to wynosi 12 mm (2,22%). Biorąc pod uwagę wielkość inwestycji, geometrię dachu oraz niemożność stosowania w tym zakresie automatyzmu, zdaniem organu, należało przyjąć. że analizowane odstąpienie ma charakter nieistotny. W zakresie zmiany wysokości wiaty w okapie o 36 cm, która miała przyczynić się do zmiany kubatury obiektu ŁWINB wyjaśnił, że zmiana wysokości w okapie nie jest zmianą charakterystyczną obiektu budowlanego, ponieważ wiata nie jest obiektem kubaturowym. Odnosząc się do zarzutów odwołania, ŁWINB wskazał, że ściana znajdująca się w granicy z działką odwołujących nr ew. 213, pełniąca funkcję ogrodzenia, która zdaniem odwołujących powinna być zakwalifikowana jako część spornej wiaty, pozostaje objęta odrębnym postępowaniem prowadzonym przez PINB. Zdaniem ŁWINB, nie może ona zostać uznana za odstąpienie od projektu budowlanego dotyczącego wiaty, ponieważ nie jest z tym obiektem powiązana funkcjonalnie. Ogrodzenie, jak wyjaśnił inwestor, w celu zapewnienia jego stabilizacji zostało "dowiązane" do istniejącej wiaty na kombajn.
R.S. oraz J.S. w złożonych skargach zarzucili ŁWINB naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 35 ust. 1 p.b. oraz § 42 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. nr 109 poz. 719), poprzez niedokonanie przez organ wymaganych sprawdzeń i ustaleń w zakresie zgodności usytuowania i deklarowanego przeznaczenia obiektu budowlanego z przepisami; 2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 35 ust. 1 p.b. oraz § 19 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2019 r. poz. 1065), dalej: r.w.t., poprzez niedokonanie przez organ wymaganych sprawdzeń i ustaleń w zakresie zgodności usytuowania i deklarowanego przeznaczenia obiektu budowlanego z przepisami; 3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 35 ust. 1 p.b. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 7 października 1997 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie (Dz. U. z 2014 r. poz. 81) poprzez niedokonanie przez organ wymaganych sprawdzeń i ustaleń w zakresie zgodności usytuowania i deklarowanego przeznaczenia obiektu budowlanego z przepisami. Skarżący zarzucili organowi ponadto naruszenie art. 36a ust. 5a pkt 1 p.b. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że ogrodzenie jako obiekt budowlany nie jest elementem wiaty, w rzeczywistości bowiem jest ono połączone z wiatą konstrukcyjnie i funkcjonalnie, czego skutkiem jest konieczność przyjęcia, iż szerokość wiaty wynosi 23,75 m, co stanowi istotne odstąpienie od projektu budowlanego, w którym szerokość wiaty została ustalona na 7,11 m oraz art. 36a ust. 5 pkt 2 p.b. poprzez jego niezastosowanie na skutek przyjęcia przez organ, że zwiększenie rzeczywistej wysokości wiaty w okapie względem wskazanej w projekcie budowlanym o 36 cm nie stanowi istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego, a także przyjęcie, że wiata nie jest obiektem kubaturowym, gdy w rzeczywistości wiata ma taki charakter, a jej kubatura istotnie się zwiększyła. Skarżący zarzucili ŁWINB również naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 139 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na niekorzyść odwołujących.
W odpowiedzi na skargę ŁWINB wniósł o jej oddalenie.
Oddalając skargi po połączeniu spraw w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd I instancji zauważył, że bezsporne w sprawie pozostaje, iż inwestycja została zrealizowana na podstawie ostatecznej decyzji Starosty [...] z 10 marca 2017 r. o zatwierdzeniu projektu budowlanego i pozwoleniu na budowę wiaty garażowej na kombajn. Niesporne jest także to, że budowa wiaty garażowej na kombajn została zakończona, o czym inwestor zawiadomił właściwy organ, który zawiadomienie przyjął bez uwag i sprzeciwu. Poza sporem pozostają też ustalenia organu, że obiekt został zrealizowany z odstąpieniem od zatwierdzonego projektu budowlanego polegającym na zmianie charakterystycznych parametrów obiektu. Odnosząc się do kwestii tego, czy stwierdzone odstępstwa od zatwierdzonego projektu są istotnym odstąpieniem, Sąd I instancji przytoczył treść art. 36a ust. 5 i 5a p.b., wskazując, że podziela stanowisko ŁWINB, zgodnie z którym skoro w analizowanej sprawie wysokość obiektu zmniejszono o 2,22%, a tym samym z przekroczeniem dwuprocentowej tolerancji, to mamy do czynienia z istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu, jednakże przekroczenie to wynosi 12 mm. Ze względu na charakter inwestycji, jak również geometrię dachu (dach jednospadowy), a także uwzględniając postulat braku automatyzmu w dokonywaniu kwalifikacji odstąpienia, należy uznać, że odstąpienie to ma charakter nieistotny. Także wskazana przez PINB zmiana wysokości wiaty w okapie o 36 cm, która według tego organu przyczyniła się do zmiany kubatury obiektu, nie może być argumentem uzasadniającym nałożenie na inwestora obowiązku przedłożenie projektu zamiennego. Słusznie bowiem wyjaśnił organ odwoławczy, że zmiana wysokości w okapie nie jest zmianą charakterystycznego parametru obiektu w rozumieniu art. 36a ust. 5 pkt 2 p.b. Nie ma też możliwości uznania, że zmiana wysokości przedmiotowego obiektu przyczyniła się do zmiany jego kubatury, albowiem wiata nie jest obiektem kubaturowym, gdyż z jej istoty wynika, że nie posiada wszystkich przegród zewnętrznych wydzielających ją z przestrzeni. Tym samym wiata nie posiada charakterystycznego parametru jakim jest kubatura. Powyższe nakazuje uznać, że w analizowanej sprawie jakkolwiek inwestycja została zrealizowana z odstąpieniami od zatwierdzonego projektu budowlanego, to jednak zmiany te nie mogą zostać uznane za zmiany istotne. Odnosząc się do podnoszonych przez skarżących okoliczności dotyczących charakteru ściany zlokalizowanej w granicy nieruchomości, Sąd I instancji wskazał na stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym objęta jest ona odrębnym postępowaniem prowadzonym przez PINB. Organy obu instancji przedstawiły zgodne stanowisko, że ściana zlokalizowana w granicy nieruchomości jest ogrodzeniem pełnym i nie może zostać uznana za odstąpienie od projektu budowlanego dotyczącego wiaty garażowej na kombajn, albowiem nie jest z tym obiektem powiązana funkcjonalnie. Zatem prawidłowość realizacji owej ściany pozostaje poza zakresem objętym sprawą niniejszą. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 139 k.p.a. Sąd I instancji stwierdził, że w kontrolowanej sprawie trudno wskazać, w jaki sposób zaskarżona decyzja pogarsza sytuację prawną odwołujących, którzy jednocześnie są skarżącymi. Uchylenie decyzji nakładającej na inwestora (ich sąsiada) obowiązek przedłożenia projektu zamiennego w sytuacji, gdy nie było podstaw do jego nałożenia, nie wyczerpuje dyspozycji art. 139 k.p.a. w stosunku do skarżących. Decyzja organu pierwszej instancji nie nakładała na skarżących żadnych obowiązków, ani nie przyznawała im żadnych praw, nie pogarszała przy tym w żaden sposób też ich sytuacji prawnej.
R.S. oraz J.S. złożyli skargę kasacyjną, którą zaskarżyli powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:
I. przepisów postępowania, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na sprzecznym z zasadami logiki i doświadczenia życiowego uznaniu, że charakter ściany zlokalizowanej w granicy nieruchomości jest ogrodzeniem pełnym i nie może zostać ona uznana za odstąpienie od projektu budowlanego dotyczącego wiaty garażowej na kombajn, albowiem nie jest z tym obiektem powiązana funkcjonalnie w sytuacji, gdy z zebranego materiału dowodowego, w szczególności z niezakwestionowanej opinii ekspertów (mgr inż. A.N. i mgr inż. S.Z.), wynika, iż ściana jest elementem konstrukcji wiaty i jest z nią powiązana funkcjonalnie;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 i art. 139 k.p.a. poprzez uznanie decyzji ŁWINB o uchyleniu i umorzeniu postępowania za prawidłową, pomimo iż decyzja organu pierwszej instancji została zaskarżona jedynie na korzyść skarżących, które to uchybienie w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady reformationis in peius poprzez wydanie decyzji pogarszającej sytuację prawną skarżących;
II. przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 36a ust. 5 pkt 2 p.b. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zmiana wysokości w okapie nie jest zmianą charakterystycznego parametru obiektu, co spowodowało w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, iż inwestycja została zrealizowana z nieistotnymi odstąpieniami od zatwierdzonego projektu budowlanego, gdy w rzeczywistości odstąpienia te miały charakter istotny;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 36a ust. 5 pkt 2 p.b. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że zmiana wysokości obiektu nie przyczyniła się do zmiany jego kubatury, gdyż wiata nie jest obiektem kubaturowym, gdy w rzeczywistości wiacie można przypisać parametr objętości, a zatem obiekt ten ma charakter obiektu kubaturowego, które to naruszenie doprowadziło do błędnego stwierdzenia, iż przy wznoszeniu obiektu nie doszło do istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego.
Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, oświadczając, że wnoszą o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 19 stycznia 2023 r. sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Rozpoznając wniesioną skargę kasacyjną, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że została ona oparta na uzasadnionych podstawach.
Uzasadniony charakter ma zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 36a ust. 5 pkt 2 p.b.
Należy przypomnieć, że w świetle treści nadanej art. 36a p.b. sposób kwalifikowania robót budowlanych jako działania stanowiącego odstąpienie od przyjętych w zatwierdzonym projekcie budowlanym rozwiązań nie jest zależny od oceny przyczyn, które spowodowały decyzję inwestora o posłużeniu się nimi przy budowie obiektu budowlanego. Ewentualne błędy popełnione przez projektanta bądź inne względy uniemożliwiające zachowanie ustaleń i warunków przewidzianych w projekcie budowlanym powinny skutkować wystąpieniem przez inwestora o zatwierdzenie nowego projektu budowlanego lub prowadzić do złożenia wniosku o zmianę decyzji udzielającej pozwolenia na budowę. Zaniechanie podjęcia tychże czynności w toku procesu inwestycyjnego, w razie stwierdzenia takiego stanu rzeczy przez organ nadzoru budowlanego, powinno prowadzić do wszczęcia postępowania naprawczego, jako że sytuację tę należy traktować jako równoważną okoliczności wymienionej w art. 50 ust. 1 pkt 4 p.b. W ramach tego postępowania organowi nadzoru budowlanego została przyznana kompetencja do nałożenia na inwestora obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem (art. 51 ust. 1 pkt 3 p.b.).
Uwzględnienie przez ustawodawcę realiów procesu inwestycyjnego skutkowało tym niemniej uznaniem, że wskazane powyżej następstwa powinno wywoływać wyłącznie zachowanie inwestora będące odstąpieniem "istotnym", ponieważ odstąpienie o charakterze nieistotnym może sprowadzać się jedynie do obowiązku umieszczenia w dokumentacji projektowej odpowiednich informacji dotyczących tego odstąpienia. W stanie prawnym obowiązującym w dacie prowadzenia robót budowlanych objętych postępowaniem zakończonym zaskarżoną decyzją ŁWINB z 28 czerwca 2019 r. treść art. 36a ust. 5 p.b. wskazywała, że istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę stanowi odstąpienie w zakresie: 1) projektu zagospodarowania działki lub terenu; 2) charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego: kubatury, powierzchni zabudowy, wysokości, długości, szerokości i liczby kondygnacji obiektu budowlanego, z zastrzeżeniem ust. 5a; 3) zapewnienia warunków niezbędnych do korzystania z obiektu budowlanego przez osoby niepełnosprawne; 4) zmiany zamierzonego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części; 5) ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, innych aktów prawa miejscowego lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu; 6) wymagającym uzyskania lub zmiany opinii, uzgodnień i pozwoleń, które są wymagane do uzyskania pozwolenia na budowę lub do dokonania zgłoszenia: a) budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1a, 2b i 19a, lub b) przebudowy, o której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 1b p.b. Wymieniony przez skarżących jako podstawa kasacyjna art. 36a ust. 5 pkt 2 p.b., określający, że nieistotnym odstąpieniem nie jest zmiana charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego, precyzuje, iż ocena ta powinna być przyjmowana z uwzględnieniem dyspozycji ust. 5a, który zastrzega, że nie powinna być traktowana jako istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę zmiana wysokości, szerokości lub długości obiektu budowlanego niebędącego obiektem liniowym, jeżeli odstąpienie łącznie spełnia następujące warunki: 1) nie przekracza 2% wysokości, szerokości lub długości obiektu budowlanego określonych w projekcie budowlanym; 2) nie zwiększa obszaru oddziaływania obiektu; 3) nie mieści się w zakresie odstępstw, o których mowa w art. 36a ust. 5 pkt 3-6 p.b., z wyjątkiem odstępstwa od projektowanych warunków ochrony przeciwpożarowej, jeżeli odstępstwo zostało uzgodnione z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych; 4) nie narusza przepisów techniczno-budowlanych.
W kontekście wykładni nadanej przez Sąd I instancji art. 36a ust. 5 pkt 2 p.b., akcentującej "brak automatyzmu w dokonywaniu kwalifikacji odstąpienia", należy mieć na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym faktycznie wielokrotnie wskazywał na to, iż okoliczność, czy w danej sytuacji odstąpienie inwestora powinno zostać uznane za istotne czy nieistotne wymaga wnikliwej i wszechstronnej oceny, której elementem powinno być rozważenie charakteru inwestycji oraz zasad ogólnych wyrażonych w art. 4, art. 5 i art. 9 p.b. (por. wyrok NSA z 16 czerwca 2021 r., II OSK 2624/18). Nie można jednakże nie dostrzegać, że zasadniczą podstawą uzasadniającą nakaz kierowania się tego rodzaju stanowiskiem interpretacyjnym była konieczność uwzględnienia treści art. 36a ust. 5 p.b., który w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2017 r. przyjmował, iż warunkiem uznawania zmiany za nieistotną jest stwierdzenie, że nie dotyczy ona charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego: kubatury, powierzchni zabudowy, wysokości, długości, szerokości i liczby kondygnacji. Za stwierdzeniem, że art. 36a ust. 5 p.b. nakazuje organowi badać, czy odejście przez inwestora od określonego rozwiązania projektowego "dotyczy", bądź "nie dotyczy" jednego z charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego, podążało uznanie, iż racjonalny ustawodawca nie zamierzał, nadając ww. przepisowi przytoczoną treść, sankcjonować jakiejkolwiek, a zatem nawet najmniejszej zmiany parametrów obiektu budowlanego, szczególnie tych parametrów, które ze względu na swój charakter i będąc określonymi wielkościami wyrażonymi w jednostkach miary mogą nie zostać w realnych warunkach prowadzenia procesu inwestycyjnego ściśle dotrzymane. W tym zakresie organ nadzoru budowlanego co do "istotności" takiego odstąpienia powinien posługiwać się zawsze elastycznymi ocenami.
Margines swobody organu nadzoru budowlanego w odniesieniu do oceny odstąpienia jako istotnego uległ tym niemniej częściowemu zawężeniu poprzez nadanie nowej treści art. 36a ust. 5 pkt 2 p.b. na mocy art. 5 pkt 8 lit. b ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy otoczenia prawnego przedsiębiorców (Dz. U. z 2016 r. poz. 2255) wraz z dodaniem na podstawie art. 5 pkt 8 lit. c ww. ustawy do przepisu art. 36a p.b. nowego ustępu 5a zawierającego w pkt. 1 zastrzeżenie, że zmiana wysokości, szerokości lub długości obiektu budowlanego, by mogła być kwalifikowana jako nieistotna, nie może przekraczać 2% wysokości, szerokości lub długości obiektu budowlanego określonych w projekcie budowlanym. W następstwie tejże zmiany art. 36a p.b., której celem było doprecyzowanie przepisu (pkt 2.5.4 uzasadnienia projektu ustawy, druk nr 994), luz decyzyjny przysługujący organom nadzoru budowlanego na płaszczyźnie stwierdzenia, czy inwestor dopuścił się istotnego odstąpienia, nie został wyeliminowany, ponieważ jest on wynikiem utrzymania rozwiązania, zgodnie z którym kwalifikacja robót budowlanych prowadzonych przez inwestora pod kątem tego, czy opowiadają one rozwiązaniom projektowym, następuje w dalszym ciągu z zastosowaniem szerokich znaczeniowo klauzul zawartych w analizowanej regulacji art. 36a ust. 5 pkt 1-6 p.b. Nie dotyczy to jednakże wprowadzonej do art. 36a ust. 5a pkt 1 p.b. wartości 2% wysokości, szerokości lub długości obiektu budowlanego określonych w projekcie budowlanym. Podana wartość musi być bowiem postrzegana jako zakres maksymalnego (dopuszczalnego) odchylenia od przyjętej w projekcie wartości wskazanych "parametrów charakterystycznych", którego przekroczenie nakazuje przypisanie inwestorowi uchybienia wymaganiu art. 36a ust. 1 p.b. Dopuszczenie się przez inwestora przekroczenia "dwuprocentowej tolerancji", jak warunek wynikający z art. 36a ust. 5a pkt 1 p.b. określił Sąd I instancji, wbrew odmiennemu stanowisku wyrażonemu w zaskarżonym wyroku, nie może stąd być kwalifikowane jako nieposiadające doniosłości prawnej.
Niezależnie od przyjętej w kontrolowanej sprawie przez organy nadzoru budowlanego oceny, że w trakcie budowy przez inwestora wiaty garażowej na kombajn zmiana wysokości spornego obiektu budowlanego w kalenicy przekracza dopuszczalną wartość 2%, mają rację skarżący kasacyjnie zauważając, że w sprawie nie zachodziły warunki wyłączające możliwość przypisania inwestorowi dopuszczenia się naruszenia art. 36a ust. 5 pkt 2 p.b. z uwagi na podwyższenie o 0,36 m wysokości obiektu w okapie. Nieistotność powiększenia wysokości wiaty w okapie Sąd I instancji wywiódł z uznania za prawidłowy poglądu, na którym oparł się ŁWINB, że wysokość w okapie nie stanowi charakterystycznego parametru obiektu budowlanego w rozumieniu art. 36a ust. 5 pkt 2 p.b. W skardze kasacyjnej zasadnie tymczasem tak sformułowanemu wnioskowi został postawiony zarzut wykazujący jego nietrafność, jako że powiększenie wysokości wiaty w okapie pozostaje w ścisłej łączności z kubaturą ww. obiektu z uwagi na jego formę architektoniczną, a zatem sporna wysokość nie mogła zostać przez organ pominięta, jeżeli wpływała na obliczenie jednego ze wymienionych w ww. przepisie "parametrów charakterystycznych" obiektu budowlanego. Konsekwencją tego rodzaju ustalenia jest niemożność stwierdzenia, że przyjęta przez PINB ocena stanu faktycznego jako odpowiadającego normie art. 51 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 4 p.b. była w całości błędna i z uwagi na brak podstaw do uznania, iż inwestor dopuścił się istotnego odstąpienia od projektu budowlanego zatwierdzonego decyzją Starosty [...] z 10 marca 2017 r. postępowanie powinno podlegać umorzeniu.
O ile poczyniona przez Sąd I instancji konstatacja, zgodnie z którą wiaty nie są obiektami kubaturowymi, jako że nie posiadają wszystkich przegród zewnętrznych wydzielających je z przestrzeni, nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia prawidłowej oceny warunków umożliwiających wyróżnianie parametru kubatury (pojemności) danego obiektu budowlanego, o tyle wątpliwości rodzi przyczyna nakazująca Sądowi I instancji akcentowanie za organem odwoławczym tego wniosku w rozpatrywanej sprawie. Do akt zakończonej zaskarżoną decyzją ŁWINB sprawy, która podlegała rozważeniu przez Sąd, włączona została bowiem dokumentacja stanowiąca część projektu budowlanego zatwierdzonego decyzją Starosty [...] z 10 marca 2017 r., na podstawie której zrealizowany został sporny obiekt budowlany. W rozstrzygnięciu udzielonego przez Starostę [...] pozwolenia na budowę przedsięwzięcie, które miało zostać zrealizowane na działce nr ew. [...], zostało określone nazwą "wiata garażowa na kombajn (kat. II)", jednakże w zatwierdzonym projekcie zagospodarowania działki stanowiącym załącznik do decyzji nr 130/2017 oznaczone zostało usytuowanie na ww. działce "projektowanego budynku wiaty-garażu na kombajn" (k. 56 akt adm.). Z tego rodzaju kwalifikacją współgra treść części tekstowej projektu budowlanego, w którym również określono, że opracowanie dotyczy budowy "budynku wiaty-garażu na kombajn", usytuowanego przy zachodniej granicy działki. Projektant analizę obszaru oddziaływania obiektu odniósł do budowy na działce nr ew. 214 "budynku" zlokalizowanego w podanych szczegółowo odległościach względem granicy sąsiednich działek (k. 51 akt adm.). W opisie technicznym budynku wykonanego w technologii murowanej i stalowej (II. Opis techniczny. 1. Dane ogólne) została wreszcie wyróżniona kubatura tego obiektu, którą projektant określił na 315 m3 (k. 54 akt adm.). Jeżeli zatem zrealizowany przez inwestora obiekt budowlany (budynek) został zaprojektowany, co niesporne, jako obiekt kubaturowy, co odpowiada przyjętemu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądowi uznającemu za wystarczające do wyodrębnienia z przestrzeni określonego obiektu posiadanie przez niego trzech ścian stanowiących trwałe przegrody budowlane (por. wyrok NSA z 24 sierpnia 2022 r., II OSK 2771/19), to przyjęte przez Sąd I instancji wnioski łączące na gruncie art. 36a ust. 5 pkt 2 p.b. nieistotność powiększenia kubatury wiaty z faktem, że tym parametrem nie charakteryzują się wiaty, tj. obiekty, które nie są zamknięte (wydzielone z przestrzeni) w sposób charakterystyczny dla budynku, w żaden sposób nie przystają do uwarunkowań rozpatrywanego przypadku, nie mogąc w konsekwencji stanowić podstawy uznania zaskarżonej decyzji za odpowiadającą prawu w zakresie objętym wniesioną skargą kasacyjną.
W odniesieniu do postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 i art. 139 k.p.a. należy przypomnieć, że powołany przepis art. 139 k.p.a. stanowi, iż organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że "niekorzyść", o której mowa w art. 139 k.p.a., to obiektywne pogorszenie sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. O tym, czy pogorszenie takie nastąpi, przesądza zestawienie rozstrzygnięcia decyzji organu pierwszej instancji z projektowanym rozstrzygnięciem, które ma zamiar wydać organ odwoławczy (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2023 r., II OSK 2491/21; wyrok NSA z 21 października 2021 r., II OSK 3517/19; wyrok NSA z 18 lipca 2018 r., II OSK 2077/16; wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r., II OSK 1085/17; wyrok NSA z 7 września 2017 r., II OSK 509/17). Istotą zawartego w art. 139 k.p.a. zakazu jest stworzenie stronie odwołującej gwarancji procesowych, iż w wyniku złożenia odwołania jej sytuacja prawna nie ulegnie pogorszeniu. Strona odwołująca się powinna pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś wypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia (por. wyrok NSA z 10 marca 2021 r., II OSK 1357/18; wyrok NSA z 2 grudnia 2020 r., II OSK 1455/18; wyrok NSA z 26 lutego 2020 r., II OSK 28/19). Wprowadzone w art. 139 k.p.a. in fine k.p.a. odstępstwa od zakazu reformationis in peius, odnoszone do sytuacji, gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny, mają charakter wyjątków od generalnej zasady niepogarszania sytuacji prawnej strony odwołującej się. Ich znaczenie normatywne należy postrzegać w sposób zakładający, że jeżeli uchybienie organu pierwszej instancji nie osiągnęło poziomu rażącego naruszenia prawa, to organ odwoławczy powinien utrzymać w mocy takie wadliwe w ocenie tego organu rozstrzygnięcie, które jest korzystniejsze dla odwołującej się strony (por. wyrok NSA z 9 kwietnia 2015 r., II OSK 2633/13).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nieprawidłowy jest pogląd Sądu I instancji, że decyzja PINB z 26 kwietnia 2019 r. nie nakładała na skarżących żadnych obowiązków ani nie przyznawała im żadnych praw i nie mając w konsekwencji jakiegokolwiek wpływu na ich sytuacje prawną nie mogła być przez skarżących postrzegana jako rozstrzygnięcie, którego uchylenie przez ŁWINB może skutkować podjęciem orzeczenia na ich "niekorzyść". Naczelny Sąd Administracyjny tego zapatrywania Sądu I instancji nie podziela, zgadzając się z wnioskami skargi kasacyjnej opartymi na odmiennym założeniu. Uznaje bowiem, że skierowanie przez organ pierwszej instancji do innej strony niż strona odwołująca się decyzji administracyjnej, w której wyznaczeniu bezpośrednio podlegają jej prawa lub obowiązki, nie oznacza, iż materialnoprawna sytuacja odwołującej się strony nie jest kształtowana tą decyzją, co umożliwia jej powołanie się na zakaz reformationis in peius, o którym mowa w art. 139 k.p.a., w każdym przypadku, gdy wydana decyzja może być uważana za prowadzącą do pogorszenia jej sytuacji.
Ta ostatnia cecha związana z uszczerbkiem w sytuacji prawnej strony odwołującej się musi podlegać ocenie uwzględniającej, że w sprawach, w których inwestorowi jest przypisywane naruszenie obowiązków związanych z przestrzeganiem przepisów p.b. w trakcie realizowanych robót budowlanych, działanie inwestora może mieć negatywny wpływ na sferę praw innych podmiotów, w tym sferę przysługującego im prawa własności nieruchomości. W postępowaniu legalizacyjnym (naprawczym) w przypadku, gdy realizowanie bez wymaganego pozwolenia na budowę (zgłoszenia) robót budowlanych lub ich prowadzenie przez inwestora z istotnym odstępstwem od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę pozostaje w związku z interesem prawnym (art. 28 k.p.a.) tychże podmiotów, mają one prawo brać w tym postępowaniu czynny udział jako jego strony. Udział ten umożliwia wskazanym stronom zaskarżanie kierowanych przez organy nadzoru budowlanego do inwestora (właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego) decyzji, które jakkolwiek nie rozstrzygają o prawach tych stron, to tych praw pośrednio dotyczą (por. M. Rydzewska, Postępowania administracyjne przed organami nadzoru budowlanego, Warszawa 2022, s. 99 i n.). Powyższe oznacza, że nie ma podstaw, by w postępowaniu legalizacyjnym (naprawczym) sytuację strony odwołującej się i ponoszoną przez nią ewentualną "niekorzyść" z faktu wydania przez organ odwoławczy decyzji nie pokrywającej się z treścią rozstrzygnięcia organu I instancji łączyć wyłącznie z sytuacją adresata czynności nakazanych w rozstrzygnięciu, o którym mowa w art. 48, art. 49b, art. 50a oraz art. 51 p.b. (art. 52 p.b.).
Akceptacja argumentacji skargi kasacyjnej w zaznaczonej części nie odbiera jednakże trafności tym racjom, które stały za przyjęciem przez Sąd I instancji, że nałożenie na inwestora obowiązku sporządzenia i przedłożenia projektu budowlanego zamiennego, gdy nie ma podstaw do obarczenia go takim wymaganiem, "nie wyczerpuje dyspozycji" art. 139 k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd ten jest poprawny, uchylenie decyzji nakładającej na inwestora obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego i umorzenie postępowania pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 3 p.b.) w sytuacji stwierdzenia przez organ odwoławczy, że brak jest podstaw do przypisania inwestorowi istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę, nie stanowi orzeczenia na niekorzyść odwołującej się strony, która ze względu na swój interes prawny bierze udział w postępowaniu, zarzucając, iż prowadzone przez inwestora roboty budowlane spełniają warunek określony w art. 50 ust. 1 pkt 4 p.b. Jakkolwiek na gruncie rozpoznawanej sprawy, wbrew odmiennemu stanowisku Sądu I instancji, wskazana przesłanka wyłączająca zakaz, o którym mowa w art. 139 k.p.a., nie zaistniała, ponieważ, na co wskazują wcześniejsze uwagi, nieuzasadnione pozostaje ustalenie, że W.K. nie odstąpił w sposób istotny od projektu budowlanego zatwierdzonego decyzją Starosty [...] z 10 marca 2017 r., tym niemniej nie da się uznać, by pogląd zamieszczony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nawiązujący do ogólnej relacji zachodzącej pomiędzy zakazem kształtowanym dyspozycją art. 139 k.p.a. a formą rozstrzygnięcia uchylającego zaskarżoną decyzję i umarzającego postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.) cechował się wadliwością.
Celem postępowania administracyjnego jest realizacja normy materialnego prawa administracyjnego wobec określonego podmiotu poprzez ukształtowanie jego sytuacji prawnej. Norma ta może zostać zastosowana jedynie wtedy, gdy obiektywnie zaistniał stan faktyczny przewidziany przez ustawodawcę upoważniający (zobowiązujący) organ do wydania decyzji administracyjnej. W piśmiennictwie przyjmuje się, że sprawa administracyjna jako przedmiot postępowania administracyjnego nie istnieje, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego w określonym układzie stosunków (por. M. Romańska [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2019, s. 736). W razie, gdy stan faktyczny nie odpowiada hipotetycznemu stanowi zapisanemu w normie materialnego prawa administracyjnego, wyłączona jest dopuszczalność wyprowadzenia nakazów obciążających jednostkę (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2018 r., II OSK 1469/16). Jeżeli chodzi o postępowanie naprawcze (art. 50-51 p.b.) przyjąć trzeba, że o jego bezprzedmiotowości przesądza ustalenie, iż okoliczności faktyczne stwierdzone w toku postępowania wyjaśniającego nie dają powodów, by uznać, iż któraś z przesłanek umożliwiających uruchomienie postępowania naprawczego, o których mowa w art. 50 ust. 1 pkt 1-4 p.b., w sprawie wystąpiła.
Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego (art. 105 § 1 k.p.a.), gdy brak jest podstawy faktycznej do prowadzenia postępowania i merytorycznego rozstrzygnięcia w jego ramach danej sprawy, prowadzi do uznania, że decyzja administracyjna nie powinna być przez organ pierwszej instancji w ogóle wydana, a tym samym kształtować sytuacji prawnej strony. Stwierdzenie takiej sytuacji przez organ odwoławczy powinno skutkować zniesieniem wydanej błędnie decyzji i ustalonej w niej sytuacji prawnej strony, co wyrażać się powinno w formalnym uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji i orzeczeniu o umorzeniu postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela pogląd A. Skóry, zdaniem której oczywiste jest, że celu decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., nie stanowi dokonanie zmian w sytuacji prawnej strony, lecz zakończenie czynności postępowania w sprawie, która z powodu istotnych wadliwości nie powinna być dalej rozpatrywana. Nie dochodzi tu do jakiejkolwiek zmiany w treści orzeczenia pierwszej instancji (bo organ nie "rozstrzyga sprawy") – ani in melius, ani in peius. Zatem rozstrzygnięcie, w którym decyzja pierwszej instancji zostaje uchylona, a postępowanie umorzone w tej instancji, nie może pogorszyć materialnoprawnej sytuacji strony postępowania (A. Skóra, Zakaz reformationis in peius w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Poznań 2017, s. 35). Podobnie powyższe zagadnienie jest oceniane w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Pogląd, że decyzja uchylająca decyzję organu pierwszej instancji i umarzająca postępowanie prowadzone przed tym organem ze względu na charakter zawartego w niej rozstrzygnięcia zasadniczo wyłącza możliwość wystąpienia na tle jej wydania sytuacji przewidzianej w art. 139 k.p.a., został sformułowany w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 maja 1998 r., FPS 2/98, ONSA 1998/3/79 i został następnie podtrzymany w innych orzeczeniach tego Sądu (por. wyrok NSA z 26 listopada 2018 r., II OSK 348/18; wyrok NSA z 14 listopada 2017 r., I OSK 886/17; wyrok NSA z 22 lipca 2014 r., II OSK 357/13; wyrok NSA z 11 lipca 2014 r., II OSK 274/13). W tych warunkach stanowisko Sądu I instancji, że organ odwoławczy nie narusza art. 139 k.p.a., wydając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. decyzję uchylającą decyzję organu pierwszej instancji i umarzającą postępowanie prowadzone przed tym organem, jakkolwiek nie może być traktowane jako adekwatna podstawa wykazania, że wydana przez ŁWINB decyzja odpowiada prawu, tym niemniej nie można z treścią tego stanowiska łączyć dopuszczenia się przez Sąd błędnej wykładni powołanego przepisu (art. 139 k.p.a.).
Za niezasadny uznać trzeba zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. wiązany przez skarżących z przypisaniem Sądowi I instancji błędu w zakresie, w jakim w zaskarżonym wyroku Sąd stwierdził niewadliwość przyjętej przez ŁWINB oceny, że zlokalizowana w granicy nieruchomości ściana (o długości 23,75 m) pozostaje obiektem niestanowiącym elementu konstrukcyjnego wiaty garażowej. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie został prawidłowo oceniony jako nie potwierdzający, by odstąpienie przez W.K. jako inwestora od projektu budowlanego zatwierdzonego decyzją Starosty [...] z 10 marca 2017 r. obejmowało również realizację spornego ogrodzenia. Powołanie się przez skarżących na wnioski wynikające ze wskazanej w treści skargi kasacyjnej opinii mgr inż. arch. A.N. i mgr. inż. S.Z. pozbawione jest procesowej skuteczności, jako że opinia ta nie stanowiła części akt sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją. Została ona przesłana wraz ze skargą złożoną przez J.S. (sygn. akt II SA/Łd 735/19), jednakże nie stanowiła przedmiotu przeprowadzonego przed Sądem I instancji na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu z dokumentu, toteż zarzut skargi kasacyjnej kwestionujący wnioski wyprowadzone z "zebranego materiału dowodowego", jeżeli temu pojęciu skarżący przypisują odmienne znaczenie od wymaganego, pozostaje nieusprawiedliwiony.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną. Stwierdzając, że zachodzi podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku, a jednocześnie uznając, iż istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w następstwie uchylenia wyroku Sądu I instancji rozpoznał skargę i ją z przedstawionych wyżej powodów związanych z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 36a ust. 5 pkt 2 i art. 51 ust. 1 pkt 3 p.b. uwzględnił, co skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji ŁWINB. Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy będzie miał na uwadze ocenę prawną wskazującą wadliwość, która doprowadziła do podważenia decyzji orzekającej o bezprzedmiotowości postępowania prowadzonego w sprawie istotnego odstąpienia przez W.K. od projektu budowlanego zatwierdzonego decyzją z 10 marca 2017 r.
W kosztach postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. O zwrocie nadpłaconego wpisu od skargi kasacyjnej zarządzono na podstawie art. 225 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI