II OSK 1054/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA, oddalając skargę na odmowę udostępnienia danych z PESEL, uznając, że wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu danych potencjalnych spadkobierców bez ich indywidualizacji.
Sprawa dotyczyła odmowy udostępnienia danych z rejestru PESEL dotyczących małżonka, dzieci, rodziców i rodzeństwa zmarłej osoby, wnioskowanych przez podmiot inicjujący postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku. Organy administracji odmówiły, wskazując na brak możliwości ustalenia kręgu spadkobierców i interesu prawnego. WSA uchylił częściowo decyzje, uznając interes prawny w zakresie danych małżonka i dzieci. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego, gdyż nie zindywidualizował żądanych danych osób, a rejestr PESEL nie służy do ustalania kręgu spadkobierców.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił częściowo decyzję Wojewody Łódzkiego odmawiającą udostępnienia danych z rejestru PESEL dotyczących małżonka i dzieci zmarłej osoby, uznając, że skarżący wykazał interes prawny w uzyskaniu tych danych w związku z postępowaniem o stwierdzenie nabycia spadku. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Wojewody, uchylił wyrok WSA. NSA uznał, że skarżący nie wykazał interesu prawnego w rozumieniu art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, ponieważ nie zindywidualizował żądanych danych ewidencyjnych w sposób pozwalający na ich wyodrębnienie z rejestru PESEL. Sąd podkreślił, że rejestr PESEL nie służy do ustalania kręgu spadkobierców, a organ udostępniający dane nie ma obowiązku prowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Ciężar wskazania danych osobowych identyfikujących dostatecznie osobę, do której wniosek się odnosi, spoczywa na wnioskodawcy. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej skargę i w tej części skargę oddalił, a także orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego, ponieważ nie zindywidualizował żądanych danych ewidencyjnych w sposób pozwalający na ich wyodrębnienie z rejestru PESEL, a rejestr ten nie służy do ustalania kręgu spadkobierców.
Uzasadnienie
NSA uznał, że interes prawny musi być indywidualny, konkretny i sprawdzalny obiektywnie. Wnioskodawca nie spełnił tego wymogu, gdyż żądanie dotyczyło grupy osób (potencjalnych spadkobierców) bez ich precyzyjnego oznaczenia. Organ udostępniający dane nie ma obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia kręgu spadkobierców.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (10)
Główne
u.e.l. art. 46 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o ewidencji ludności
Dane z rejestru PESEL mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny.
u.e.l. art. 47 § ust. 1
Ustawa o ewidencji ludności
Podmiotom, o których mowa w art. 46 ust. 2, udostępnia się dane jednostkowe, na ich wniosek.
Pomocnicze
u.e.l. art. 8
Ustawa o ewidencji ludności
Określa zakres danych gromadzonych w rejestrze PESEL, które mogą być podstawą do identyfikacji osoby.
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub postępowania.
P.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny orzeka na podstawie przepisów ustawy.
P.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi.
P.p.s.a. art. 188
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA orzeka na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a.
k.c. art. 931 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy kolejności dziedziczenia ustawowego.
K.p.c. art. 669
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wymogów wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.
K.p.c. art. 670 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd spadku z urzędu bada, kto jest spadkobiercą.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wnioskodawca nie zindywidualizował żądanych danych ewidencyjnych w sposób pozwalający na ich wyodrębnienie z rejestru PESEL. Rejestr PESEL nie służy do ustalania kręgu spadkobierców. Organ udostępniający dane z rejestru PESEL nie ma obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia kręgu spadkobierców ani identyfikacji osób. Ciężar wskazania danych osobowych identyfikujących dostatecznie osobę, do której wniosek się odnosi, spoczywa na wnioskodawcy.
Odrzucone argumenty
WSA uznał, że skarżący wykazał interes prawny w uzyskaniu danych małżonka i dzieci zmarłej osoby w związku z postępowaniem o stwierdzenie nabycia spadku.
Godne uwagi sformułowania
dane jednostkowe interes prawny nie zindywidualizował żądanych danych ewidencyjnych w sposób pozwalający na ich wyodrębnienie z rejestru PESEL rejestr PESEL nie służy do ustalania kręgu spadkobierców organ udostępniający dane nie jest uprawniony do ich interpretowania czy choćby kompilowania
Skład orzekający
Roman Ciąglewicz
przewodniczący
Andrzej Wawrzyniak
sędzia
Jan Szuma
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie wymogów dotyczących interesu prawnego i indywidualizacji danych przy wnioskowaniu o udostępnienie informacji z rejestru PESEL, zwłaszcza w kontekście postępowań spadkowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wnioskowania o dane potencjalnych spadkobierców bez ich precyzyjnego oznaczenia. Interpretacja interesu prawnego może być różna w innych kontekstach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnie używanego rejestru PESEL i kwestii dostępu do danych osobowych, co jest tematem budzącym zainteresowanie. Pokazuje praktyczne ograniczenia w dostępie do informacji i wymaga od wnioskodawcy precyzji.
“Chcesz dane z PESEL? Musisz wiedzieć, kogo szukasz – NSA wyjaśnia, kiedy odmówić dostępu.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 1054/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak
Jan Szuma /sprawozdawca/
Roman Ciąglewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
III SA/Łd 904/21 - Wyrok WSA w Łodzi z 2022-02-03
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części skargę oddalono
Uchylono zaskarżony wyrok w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 510
art. 47 ust. 1 w zw. z art. 46 ust. 2 pkt 1, art. 7 ust. 1, art. 8
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 904/21 w sprawie ze skargi [...] w Warszawie na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] września 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru PESEL 1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1. i w tym zakresie oddala skargę, 2. uchyla punkt 3. zaskarżonego wyroku, 3. zasądza od [...] z siedzibą w Warszawie na rzecz Wojewody Łódzkiego kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 904/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi [...] z siedzibą w [...] (dalej "[...]"), uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Łódzkiego (dalej "Wojewoda") z dnia [...] września 2021 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej "Prezydent") z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] wydane w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru PESEL – w części obejmującej odmowę udostępnienia imienia i nazwiska oraz adresu zameldowania małżonka osoby zmarłej oraz imienia i nazwiska dzieci osoby zmarłej oraz ich adresów zameldowania (pkt I. wyroku). W punkcie II. wyroku Sąd pierwszej instancji oddalił natomiast skargę [...] w pozostałej części. Wreszcie w punkcie III. zasądził od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 580 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. Prezydent odmówił [...] udostępnienia danych potencjalnych spadkobierców J. Ł., to jest adresów zameldowania małżonka i dzieci zmarłej oraz rodziców i rodzeństwa zmarłej ze wskazaniem numerów aktów stanu cywilnego i urzędu, który akt wydał, a także aktów urodzenia i aktów małżeństwa. Wyjaśnił, że fakt bycia rodzicem, dzieckiem lub rodzeństwem nie oznacza automatycznie posiadania statusu spadkobiercy, zatem udostępnianie danych tylko potencjalnych spadkobierców mogłoby skutkować udostępnieniem danych osób, które nie będą faktycznymi spadkobiercami. W ocenie organu przepisy ustawy o ewidencji ludności nie zawierają umocowania dla organu administracji do podejmowania dodatkowych czynności przy rozpatrywaniu wniosku, to jest prowadzenia własnego postępowania dowodowego na okoliczność wyszukania osoby jako potencjalnego spadkobiercy. Wskazanie danych dostatecznie identyfikujących osobę, której wniosek dotyczy, spoczywa na wnioskodawcy.
Po rozpoznaniu odwołania [...] Wojewoda utrzymał decyzję Prezydenta w mocy. Wskazał, że żądanie udostępnienia danych powinno być konkretne i zindywidualizowane. Organy nie są uprawnione do prowadzenia postępowania zmierzającego do ustalenia kręgu spadkobierców danej osoby. Kompetencje w tym zakresie posiada sąd powszechny w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Wojewoda zaznaczył też, że uprawnienia organu na gruncie instytucji udostępniania danych osobowych z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców ograniczają się do oceny, czy organ dysponuje żądanymi danymi i czy wnioskodawca posiada interes prawny w żądaniu udostępnienia mu tych danych. W sprawie udostępnianie danych osobowych potencjalnych spadkobierców nie było możliwe, ponieważ ani organ gminy, ani organ odwoławczy, nie posiadają wiedzy, kto jest spadkobiercą zmarłej oraz, który z potencjalnych spadkobierców spadek odrzucił. Niemożliwy do ustalenia jest zatem interes prawny w udostępnieniu danych wszystkich osób wskazanych we wniosku, a organ nie może udostępnić danych wszystkich członków rodziny zmarłego, gdyż groziłoby to udostępnieniem danych osób, które nie będą spadkobiercami.
Skargę na powyższą decyzję wniósł [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylając decyzję częściowo (w zakresie opisanym na wstępie niniejszego uzasadnienia) wyjaśnił, że zgodnie z art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 510 z późn. zm., dalej "u.e.l.") dane z rejestru PESEL oraz rejestru mieszkańców, mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. Podmiotom, o których mowa w art. 46 ust. 2 u.e.l. udostępnia się dane na ich wniosek (art. 47 ust. 1 u.e.l.). Organ rozpatrujący wniosek, o którym mowa w ust. 1, odmawia w drodze decyzji administracyjnej udostępnienia danych jednostkowych, jeżeli nie zostały spełnione warunki określone w art. 46 u.e.l. (art. 47 ust. 3 u.e.l.).
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że [...] zainicjował postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po J. Ł. Wezwaniem z dnia [...] maja 2021 r. sygn. akt I Ns 595/19 Sąd Rejonowy w Radomsku I Wydział Cywilny zobowiązał pełnomocnika wnioskodawcy do wskazania w terminie 14 dni spadkobierców ustawowych po zmarłej pod rygorem zawieszenia postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że organy błędnie zinterpretowały wolę skarżącego związaną z treścią wezwania sądu powszechnego, a w konsekwencji wystąpienie z żądaniem udostępnienie danych z bazy PESEL, jako żądanie ustalenia kręgu spadkobierców. [...] wystąpił bowiem o udostępnienie danych jednostkowych osób, które potencjalnie mogą stanowić krąg spadkobierców. Nie zwracała się natomiast do organu o ustalenie kręgu spadkobierców i podejmowanie w tym zakresie dodatkowych czynności, w których właściwy byłby sąd powszechny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że wezwanie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 2021 r. do wskazania spadkobierców ustawowych po J. Ł. stanowi wezwanie do wskazania imion i nazwisk oraz adresów zameldowania tych uczestników postępowania. Dane te bowiem są niezbędne do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku i wniosek wszczynający to postępowanie powinien te dane zawierać. Z tego względu tylko w zakresie danych osobowych strona skarżąca wykazała swój interes prawny. Natomiast wezwanie Sądu nie mogło stanowić podstawy do udostępnienia stronie z bazy PESEL pozostałych informacji, dotyczących numerów aktów urodzenia, aktów małżeństwa, wskazania urzędu który je wydał. Te dane nie są bowiem wymagane w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nabycia spadku. Żaden przepis prawa nie nakłada na wnioskującego o wszczęcie postępowania obowiązku podania tego rodzaju danych odnoszących się do uczestników postępowania.
Skargę kasacyjną od wyroku wniósł Wojewoda zarzucając naruszenie:
1. art. 47 ust. 1 w zw. z art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l., "§ 1 i § 2" w zw. z art. 3 § i 2 pkt 1 oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (na datę zaskarżonego wyroku tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działania organu i w rezultacie uwzględnienie skargi w części poprzez wadliwe przyjęcie, że Wojewoda niezasadnie odmówił udostępnienia z rejestru PESEL adresu zameldowania małżonka osoby zmarłej oraz imienia i nazwiska dzieci osoby zmarłej oraz adresów ich zameldowania. Zdaniem Wojewody nie zachodziły przesłanki do takiego orzeczenia i należało oddalić skargę również w tej części na podstawie art. 151 P.p.s.a.;
2. art. 47 ust. 1 w zw. z art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wniosek o udostępnienie danych jednostkowych z rejestru PESEL może odnosić się do grupy lub kręgu osób poszukiwanych, w sytuacji gdy w rejestrze PESEL gromadzone są dane poszczególnych osób fizycznych wymienionych w art. 7 ust. 1 u.e.l., a nie ich grup czy kręgów, a udostępnieniu podlegają "dane jednostkowe" – dane osobowe konkretnej osoby fizycznej, oznaczonej we wniosku o udostępnienie danych w sposób umożliwiający dostateczne zidentyfikowanie tejże osoby poszukiwanej;
3. art. 8 u.e.l. poprzez błędną ocenę i bezpodstawne przyjęcie, że w rejestrze PESEL gromadzone są dane o imieniu i nazwisku dzieci osoby fizycznej oraz ich adresy zameldowania, podczas gdy w rejestrze PESEL takich danych się nie gromadzi i wyszukanie ich na podstawie danych zmarłej J. Ł. oznaczonych we wniosku skarżącego z dnia [...] lipca 2021 r. wymagałoby od organu przeprowadzenia dodatkowego postępowania, złożonego wyszukiwania metodą przeszukiwania wielu rekordów zawartych w rejestrze PESEL, co wykraczałoby poza zakres wskazanych we wniosku danych jednostkowych;
4. art. 47 ust. 1 w związku z art. 46 ust. 2 pkt 1 i art. 8 u.e.l. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżący w sposób wystarczający zindywidualizował we wniosku dane poszukiwanych dzieci zmarłej w sytuacji, gdy organ udostępniający dane nie jest uprawniony do prowadzenia własnego postępowania wyjaśniającego w sprawie wyszukiwania osób jako dzieci zmarłego. W ocenie Wojewody istotą udostępniania danych jednostkowych z rejestru PESEL jest jedynie dokonanie czynności materialno-technicznej udostępnienia danych, to jest wskazanie danych jednostkowych, o których udostępnienie wnosi wnioskodawca i które są widoczne dla organu jako zbiory danych w systemie informatycznym;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a w związku art. 47 ust. 1, art. 46 ust. 2 pkt 1 i art. 8 u.e.l., poprzez błędną interpretację przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz niewłaściwe zastosowanie powyższych przepisów. Organy nie naruszyły prawa w zakresie odmowy udostępnienia danych jednostkowych o imieniu i nazwisku oraz adresie zameldowania dzieci zmarłej J. Ł. .
Wskazując na powyższe [...] wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Zwrócił się również o zasądzenie jego rzecz kosztów postępowania
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.
Zasadnicze znaczenie ma zarzut naruszenia art. 47 ust. 1 w zw. z art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l. W tym miejscu należy zaznaczyć dla porządku, że wymienione w punkcie pierwszym skargi kasacyjnej przepisy powiązano dość niefortunnie z regulacjami P.p.s.a. Wojewoda wskazał na takie przepisy jak "§ 1 i § 2" – jednak nie wiadomo, o jaki artykuł ustawy miał na myśli. Przywołał też art. 3 § 1 i 2 pkt 1 P.p.s.a., o przedmiocie i zakresie kognicji sądów administracyjnych (kontroli legalności decyzji administracyjnych) oraz art. 151 P.p.s.a. o podstawie oddalenia skargi.
Pomimo wskazanej nieścisłości zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał go uznając, że Wojewoda zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi przede wszystkim naruszenie prawa materialnego (art. 47 ust. 1 w zw. z art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l.) w procesie kontroli legalności decyzji administracyjnej (art. 3 § 1 i 2 pkt 1 P.p.s.a.), przez co doszło do wadliwego uwzględnienia skargi, zamiast jej oddalenia (art. 151 P.p.s.a.). Łącznie z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał także zarzut naruszenia wymienionych przepisów prawa materialnego w sposób opisany w punkcie drugim skargi kasacyjnej (to jest w zakresie, w jakim przyjęto, że "wniosek o udostępnienie danych jednostkowych z rejestru PESEL może odnosić się do grupy lub kręgu osób poszukiwanych").
Zgodnie z art. 47 ust. 1 u.e.l.: "Podmiotom, o których mowa w art. 46 ust. 2 [u.e.l.], udostępniania się dane jednostkowe, na ich wniosek [...]". Z kolei art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l stanowi, że dane z rejestru PESEL mogą być udostępnione "osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny".
Przyjmuje się, że mieć interes prawny, to znaczy ustalić przepis prawa materialnego, powszechnie obowiązującego, na którego podstawie podmiot może skutecznie żądać dokonania przez oznaczony organ administracji publicznej danej czynności albo zaniechania lub ograniczenia jakiegoś działania.
[...] zwrócił się do Prezydenta o udostępnienie z rejestru PESEL danych dotyczących małżonka zmarłej J. Ł. , jej dzieci, rodziców i rodzeństwa, nie precyzując o jakie to osoby chodzi ("potencjalni spadkobiercy" po J. Ł. ), a organ gminy odmówił udostępnienia tych danych, Wojewoda natomiast utrzymał w mocy tę decyzję odmowną. Sąd pierwszej instancji uwzględniając skargę [...] w oznaczonej części, doszedł do przekonania, że skarżący mógł w pewnym zakresie domagać się udostępnienia danych jednostkowych z rejestru PESEL w zakresie imienia i nazwiska oraz adresów zameldowania małżonka i dzieci J. Ł. . Wskazał, że skarżący jako wierzyciel posiada interes prawny do domagania się udostępnienia danych osobowych z rejestru PESEL w związku z uruchomieniem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po dłużniczce J. Ł. i zobowiązaniem Sądu do wskazania jej spadkobierców ustawowych. Sąd pierwszej instancji wskazał też na regulacje ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r., poz. 1740 z późn. zm. – art. 931 § 1) oraz ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 1805, dalej "K.p.c." – art. 669) dotyczące kolejności dziedziczenia ustawowego przewidzianego oraz wymogów wymogami, jakie przepisy procedury cywilnej formułują wobec wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela argumentacji przedstawionej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi.
Trafny jest zarzut naruszenia art. 47 ust. 1 w zw. art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l. w sposób opisany w pierwszych dwóch zarzutach skargi kasacyjnej.
[...] nie zindywidualizował żądanych danych ewidencyjnych w sposób pozwalający na ich wyodrębnienie z rejestru PESEL odnośnie konkretnych osób, których wniosek skarżącego dotyczył. Z art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l. wynika, że dane, o których mowa w ust. 1 (to jest dane z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców), mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. W orzecznictwie słusznie zauważono, że: "Nałożenie na osobę lub jednostkę organizacyjną obowiązku wykazania interesu prawnego oznacza, że żądający dla skuteczności złożonego żądania udostępnienia informacji z rejestrów ewidencji ludności musi udowodnić w sposób sprawdzalny przez fakty, własny interes prawny. Nie jest udowodnieniem interesu prawnego w uzyskaniu danych potencjalnych spadkobierców dłużnika skarżącej, przytoczenie przepisów prawnych, na podstawie których skarżąca ma zamiar zainicjowania postępowania sądowego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po tej osobie" (por. motywy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2016 r., orzeczenia.nsa.gov.pl).
W doktrynie i judykaturze podkreśla się, że interes prawny powinien być sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny, a także aktualny (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 22 listopada 2017 r., II OSK 9/17, 26 lipca 2016 r., II OSK 286/16, oraz 9 czerwca 2016 r., II OSK 2644/14 i II OSK 2863/14; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazane cechy interesu prawnego prowadzą do wniosku, że powinien on być interesem rzeczywistym, a nie hipotetycznym. Tylko bowiem interes rzeczywisty jest interesem indywidualnym, aktualnym i konkretnym, a także nadaje się do obiektywnego sprawdzenia. Zamiar uzyskania przez [...] z rejestru PESEL danych potencjalnych osób mających być spadkobiercami zmarłej, w następstwie wezwania przez sąd cywilny do wskazania uczestników postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po J. Ł. , ma w realiach rozpoznawanej sprawy charakter hipotetyczny. W wezwaniu tym zresztą nie wskazano danych osób, których to wezwanie dotyczyło, miało ono ogólny charakter, przeto interes wskazywany przez skarżącego nie ma niezbędnej cechy umożliwiającej uznanie go za interes prawny, o którym mowa w art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l.
Oceniając kwestię zaistnienia po stronie skarżącego interesu prawnego w rozumieniu art. 46 ust. 2 pkt1 u.e.l. należy też mieć na uwadze, że to sąd spadku z urzędu bada, kto jest spadkobiercą (art. 670 § 1 K.p.c.). Sąd pierwszej instancji za źródło owego interesu prawnego uznał natomiast wezwanie sądu powszechnego skierowane do [...], aby wskazał spadkobierców ustawowych po zmarłej J. Ł. . Zaznaczył, że "Posiadanie statusu uczestnika postępowania o stwierdzenie nabycia spadku stanowi o posiadaniu interesu prawnego w uzyskaniu danych innych uczestników tego rodzaju postępowania, w sytuacji, gdy o ich podanie występuje się do organu administracji wykonując konkretne zobowiązanie sądu cywilnego" (s. 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko takie nie jest uprawnione w kontekście treści art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l..
Trafna jest argumentacja Wojewody eksponująca, że na organie udostępniającym dane z ewidencji PESEL nie spoczywa obowiązek poszukiwania dowodów pozwalających na wyodrębnienie konkretnej osoby, której danych udostępnienia wnioskodawca oczekuje, a działaniu tego organu ustawodawca przypisał charakter czynności technicznej. Należy przyjąć, że ciężar wskazania danych osobowych identyfikujących dostatecznie osobę, do której wniosek się odnosi, obarcza wnioskodawcę, stąd niewłaściwe wywiązanie się z tego obowiązku prowadzi do odmowy udostępnienia danych. Wynika to z faktu, że działaniu polegającemu na udostępnieniu danych ze zbioru PESEL ustawodawca przypisał charakter czynności technicznej odpowiadającej od strony przedmiotowej sposobowi sformułowania wniosku, po dokonaniu jego kontroli pod względem spełnienia przewidzianych w ustawie warunków dopuszczalności udostępnienia danych. W postępowaniu tym organ opiera się na określonych przez wnioskodawcę kryteriach wyszukiwania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2014 r., II OSK 110/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ciężar wskazania danych osobowych identyfikujących dostatecznie osobę, do której wniosek się odnosi, obarcza wnioskodawcę, co wynika z użytego w art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l. sformułowania "wykażą" (por. motywy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2017 r., II OSK 9/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie w judykaturze (por. motywy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r., II OSK 2497/18, orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazuje się, że wnioskodawca celem zindywidualizowania konkretnej osoby ze zbioru PESEL, powinien podać dane, które w tym rejestrze się znajdują zgodnie z art. 8 u.e.l. zawierającym katalog takich danych. Tylko bowiem na podstawie danych wymienionych we wspomnianym art. 8 można wyodrębnić osobę, której danych wniosek dotyczy.
Z tego względu trafny jest zarzut kasacyjny naruszenia art. 8 u.e.l. (w tym w związku z art. 47 ust. 1 i art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l. w kontekście obowiązków wnioskodawcy – zob. punkty trzeci i czwarty skargi kasacyjnej), określającego zakres danych gromadzonych i przetwarzanych w rejestrze PESEL. Dane z tego rejestru mogą być udostępnione wyłącznie, gdy uprawniony podmiot – w myśl przepisów u.e.l. – złoży prawidłowo wypełniony wniosek o udostępnienie danych osobowych, w którym w sposób nie budzący wątpliwości oznaczy, kto jest osobą poszukiwaną. Rejestr PESEL jest bowiem zbiorem enumeratywnie określonych przez ustawodawcę danych osobowych, a organ administracji udostępniający dane z tego rejestru nie jest uprawniony do ich interpretowania czy choćby kompilowania. Organ udostępniając dane z rejestru PESEL nie ustala kręgu spadkobierców. W rejestrze PESEL nie gromadzi się danych kto jest spadkobiercą ustawowym osoby, której dane znajdują się w tym rejestrze. Zakres gromadzonych danych wynika z art. 8 u.e.l. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2022 r., II OSK 895/21, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji skuteczny okazał się także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a (w zw. z art. 47 ust. 1, art. 46 ust. 2 pkt 1 i art. 8 u.e.l.) poprzez zastosowanie tych przepisów, choć organ nie naruszył prawa materialnego i przepisów postępowania.
Z powyższych względów, uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1. sentencji niniejszego wyroku.
W punkcie 2. niniejszego wyroku uchylono zawarte odpowiednio w punkcie 3. zaskarżonego wyroku orzeczenie o kosztach postępowania, które zintegrowane było dotychczas (art. 200 P.p.s.a.) rozstrzygnięciem uwzględniającym skargę w części.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a.
Na zasądzone koszty złożyła się kwota wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł – potwierdzenie wpływu - k. 51 akt sądowych) oraz wynagrodzenie radcy prawnego reprezentującego Wojewodę ustalone stosownie do § 14 ust. 1 lit. c i ust. 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).
Wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI