II OSK 1049/09

Naczelny Sąd Administracyjny2009-11-20
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanesamowola budowlananielegalne użytkowanie obiektukara pieniężnapozwolenie na budowępozwolenie na użytkowaniepostępowanie administracyjneNSAskarga kasacyjna

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje organów niższych instancji, uznając, że kara za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego nie może być nałożona w przypadku samowoli budowlanej.

Sprawa dotyczyła nałożenia kary za nielegalne użytkowanie kontenerowej wytwórni emulsji asfaltowych, która została zrealizowana samowolnie, bez wymaganego pozwolenia na budowę. Spółka argumentowała, że kara za użytkowanie obiektu bez pozwolenia na budowę dotyczy tylko obiektów wybudowanych legalnie. WSA oddalił skargę, ale NSA uchylił wyrok, stwierdzając, że WSA błędnie zinterpretował przepisy Prawa budowlanego. NSA uznał, że kara za nielegalne użytkowanie nie może być nałożona w przypadku samowoli budowlanej, a postępowanie powinno skupić się na legalizacji lub rozbiórce obiektu.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, który oddalił skargę na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Sprawa dotyczyła nałożenia kary w wysokości 50.000 zł na Spółkę Akcyjną za nielegalne użytkowanie kontenerowej wytwórni emulsji asfaltowych, zrealizowanej samowolnie i użytkowanej od wiosny 2004 r. bez wymaganego pozwolenia na budowę oraz pozwolenia na użytkowanie. Spółka podnosiła, że przepisy dotyczące kar za nielegalne użytkowanie dotyczą tylko obiektów wybudowanych legalnie, a w przypadku samowoli budowlanej organ powinien wszcząć postępowanie legalizacyjne. WSA uznał skargę za niezasadną, argumentując, że przepisy Prawa budowlanego dotyczą zarówno obiektów legalnych, jak i samowoli budowlanej, a kara za naruszenie art. 54 i 55 Prawa budowlanego jest sankcją za niezgodne z prawem użytkowanie obiektu, niezależnie od sposobu jego powstania. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił zasadność zarzutów spółki. Sąd kasacyjny uznał, że WSA wadliwie zinterpretował przepis art. 57 ust. 7 w zw. z art. 55 Prawa budowlanego. NSA podkreślił, że zawiadomienie o zakończeniu budowy dotyczy budowy prowadzonej legalnie, a przepis art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego, przewidujący karę za przystąpienie do użytkowania obiektu z naruszeniem art. 54 i 55, odnosi się do sytuacji, gdy obiekt został wybudowany legalnie. W przypadku samowoli budowlanej, postępowanie powinno być prowadzone w oparciu o art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego, zmierzając do legalizacji lub nakazu rozbiórki. NSA stwierdził, że nie można nakładać kary za nielegalne użytkowanie obiektu, który został zrealizowany w warunkach samowoli budowlanej, ponieważ nie jest możliwe uzyskanie pozwolenia na użytkowanie dla takiego obiektu. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów obu instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, kara za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego nie może być nałożona w przypadku samowoli budowlanej. Postępowanie w takich przypadkach powinno zmierzać do legalizacji obiektu lub nakazu jego rozbiórki.

Uzasadnienie

NSA uznał, że przepisy dotyczące kar za nielegalne użytkowanie odnoszą się do obiektów wybudowanych legalnie. W przypadku samowoli budowlanej, organ powinien wszcząć postępowanie legalizacyjne (art. 48 Prawa budowlanego), a nie nakładać karę za użytkowanie, gdyż uzyskanie pozwolenia na użytkowanie dla samowoli budowlanej jest niemożliwe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

PB art. 57 § ust. 7

Prawo budowlane

Pomocnicze

PB art. 48 § ust. 2, ust. 3

Prawo budowlane

PB art. 49

Prawo budowlane

PB art. 54

Prawo budowlane

PB art. 55

Prawo budowlane

PB art. 59f § ust. 1

Prawo budowlane

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 32 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kara za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego dotyczy tylko obiektów wybudowanych legalnie, a nie obiektów zrealizowanych w warunkach samowoli budowlanej. W przypadku samowoli budowlanej organ powinien wszcząć postępowanie legalizacyjne (art. 48 Prawa budowlanego), a nie nakładać karę za użytkowanie.

Odrzucone argumenty

WSA uznał, że przepisy Prawa budowlanego dotyczące kar za nielegalne użytkowanie mają zastosowanie również do obiektów wybudowanych samowolnie. WSA uznał, że kara za naruszenie art. 54 i 55 Prawa budowlanego jest sankcją za niezgodne z prawem użytkowanie obiektu, niezależnie od sposobu jego powstania.

Godne uwagi sformułowania

nie można w konsekwencji uznać, że strona, nie uzyskując pozwolenia na użytkowanie, narusza art. 55 prawa budowlanego. Dokonanie zgłoszenia samowoli budowlanej nie może prowadzić do wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu lecz winno uruchamiać postępowanie zmierzające do legalizacji samowoli budowlanej.

Skład orzekający

Anna Żak

sędzia

Bożena Walentynowicz

sprawozdawca

Zygmunt Niewiadomski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa budowlanego dotyczących kar za nielegalne użytkowanie obiektów budowlanych w kontekście samowoli budowlanej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji samowoli budowlanej i nałożenia kary za użytkowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa wyjaśnia kluczową różnicę między samowolą budowlaną a nielegalnym użytkowaniem obiektu, co jest częstym problemem w praktyce. Wyrok NSA koryguje błędną interpretację WSA.

Samowola budowlana a kara za użytkowanie: NSA wyjaśnia, kiedy można nałożyć sankcję.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 1049/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2009-11-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-06-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Żak
Bożena Walentynowicz /sprawozdawca/
Zygmunt Niewiadomski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Bk 23/06 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2006-05-23
I OSK 1049/09 - Postanowienie NSA z 2009-08-07
I SA/Kr 1393/08 - Wyrok WSA w Krakowie z 2008-12-22
I OZ 772/09 - Postanowienie NSA z 2009-08-07
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 183, art. 188 ; art. 48 ust. 2, art. 49, art. 54, art.55, art. 57, art. 59 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r. , Nr 207, poz. 2016 ze zm.); art. 2. art. 32 RP.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski Sędziowie sędzia NSA Bożena Walentynowicz /spr./ sędzia del. NSA Anna Żak Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej "[...]" S.A. dawniej "[...]" Spółka Akcyjna w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Bk 23/06 w sprawie ze skargi "[...]" Spółki Akcyjnej w T. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z [...] 2005 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o wymierzeniu kary z tytułu nielegalnego użytkowania budynku 1. uchyla zaskarżony wyrok, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, 2. zasądza od P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. na rzecz "[...]" S.A. kwotę 610 ( sześćset dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 23 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Bk 23/06, oddalił skargę "[...]" Spółki Akcyjnej w T. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z [...] 2005 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o wymierzeniu kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że zaskarżonym postanowieniem P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z [...] 2005 r. nr [...] uchylono w całości postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z [...] 2005 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary za użytkowanie samowolnie zrealizowanego obiektu budowlanego w kwocie 50.000 zł i orzeczono o wymierzeniu Spółce Akcyjnej "[...]" w T. kary z tytułu nielegalnego użytkowania kontenerowej wytwórni emulsji asfaltowych zlokalizowanej na działce oznaczonej nr geodezyjnym [...] w B. – Z. ul.[...], w wysokości 50.000 zł.
Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, w tym wizja lokalna dokonana w terenie w [...] 2005 r. wykazała, iż Spółka Akcyjna "[...]" w T. w [...] 2004 r. wydzierżawiła od wieczystego użytkownika – Przedsiębiorstwa [...] w B., część działki celem utworzenia na niej zakładu produkcyjnego, mającego wytwarzać emulsje asfaltowe. Zakład ten składał się ze zbiorników wolnostojących, urządzeń technicznych i kontenerów. Nadto stwierdzono, iż wytwórnia określona w umowie dzierżawy jako "zakład produkcyjny" użytkowana jest od wiosny 2004 r. z naruszeniem przepisów art. 28 ust.1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. Nr 207, poz. 2016 ze zm.), to jest bez wymaganego pozwolenia na budowę oraz dodatkowo z naruszeniem art. 54 powołanej ustawy, który stanowi o samowolnym przystąpieniu do użytkowania obiektu budowlanego.
Ustalenie przez organ odwoławczy, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, że w przedmiotowej sprawie inwestor samowolnie przystąpił do użytkowania kontenerowej wytwórni bez formalnego przekazania jej do użytkowania. W przypadku stwierdzenia, zaś przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem przepisów art. 54 i 55, właściwy organ wymierza karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. Do kary tej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar, o których mowa w art. 59f ust. 1, przy czym stawka opłaty podlega dziesięciokrotnemu podwyższeniu.
Na powyższe postanowienie Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.
Skarżąca podniosła, iż stosowanie przepisów art. 54 i 55 oraz art. 56-60 ustawy prawo budowlane dotyczy wyłącznie obiektów wybudowanych na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, czyli wybudowanych legalnie. Tymczasem wytwórnia kontenerowa została wybudowana samowolnie skutkiem, czego organ nadzoru budowlanego, w oparciu o przepisy legalizacyjne, to jest art. 48 ust. 2 i ust. 3 powołanej ustawy postanowieniem z [...] 2005 r. wstrzymał roboty budowlane, zobowiązując inwestora do przedłożenia niezbędnych dokumentów wynikających z treści art. 48 ust. 3. Wykonanie zaś powyższych czynności umożliwi prowadzenie postępowania legalizującego za opłatą legalizacyjną. Stąd zdaniem Spółki brak było podstaw do równoczesnego nałożenia kary za użytkowanie, gdyż kara za użytkowanie obiektu bez decyzji o pozwoleniu na użytkowanie lub złożonego zawiadomienia o zakończeniu budowy dotyczy jedynie obiektów wybudowanych legalnie.
W odpowiedzi na skargę P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. potrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał skargę za niezasadną.
Stwierdzenie prowadzenia robót budowlanych w sytuacji ewidentnej samowoli budowlanej stanowiło podstawę wdrożenia postępowania legalizacyjnego. Dlatego też postanowieniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z [...] 2005 r. wstrzymano skarżącemu prowadzenie robót przy realizacji wytwórni i zobowiązano go do dostarczenia w określonym terminie stosownych dokumentów. Jednocześnie podkreślono, iż przedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dokumentów będzie traktowane jako wniosek o zatwierdzenie projektu budowlanego i pozwolenia na wznowienie robót budowlanych, jeżeli budowa nie została zakończona. W przypadku zaś nie spełnienia wskazanych obowiązków właściwy organ nakaże w drodze decyzji rozbiórkę obiektu budowlanego będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę.
Sąd wskazał, że przepisy ustawy prawo budowlane dotyczą zarówno obiektów wybudowanych legalnie, jak i też w warunkach samowoli budowlanej, co niewątpliwie ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. Nie budzi też wątpliwości, iż przedmiotowa wytwórnia składająca się ze zbiorników, urządzeń technicznych i kontenerów jest całością stanowiącą w myśl art. 3 pkt 1 lit. b/ ustawy "budowlę", która w rozumienia prawa stanowi obiekt budowlany.
Sąd I instancji zaznaczył, że kara za naruszenie przepisów art. 54 i 55 w sytuacji jednoczesnego stwierdzenia samowoli budowlanej nie jest dodatkową sankcją za dokonaną samowolę budowlaną, lecz jak wynika wprost z brzmienia art. 57 ust. 7 – służy ukaraniu za niezgodne z prawem użytkowanie obiektu budowlanego. Bez znaczenia natomiast pozostaje okoliczność czy użytkowany obiekt powstał w sposób legalny czy też w warunkach samowoli budowlanej.
Sąd stwierdził ponadto, że w niniejszej sprawie wymierzenie kary w trybie art. 57 ust. 7 ustawy oraz wszczęcie postępowania naprawczego (procedury legalizacyjnej) było konsekwencją stwierdzonych uchybień w zakresie realizacji, jak i przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego. Postępowanie legalizacyjne ma naprawić błędy wynikające z realizacji obiektu budowlanego bez pozwolenia na budowę, zaś wymierzenie kary jest typową sankcją ponoszoną w związku z naruszeniem prawa. Stąd, skarżący stał się adresatem dwóch odrębnych orzeczeń.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie Sądu złożyła "[...]" Spółka Akcyjna w T. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając przedmiotowy wyrok w całości, zarzucono mu naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 57 ust. 7 ustawy – Prawo budowlane, polegającą na przyjęciu, ze kara za przystąpienie do użytkowania obiektów budowlanych z naruszeniem przepisów art. 54 i 55 ustawy – Prawo budowlane, dotyczy nie tylko obiektów wybudowanych legalnie ale również obiektów, które nie uzyskały wcześnie pozwolenia na budowę, tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skarżąca wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania,
2) rozpoznanie sprawy pod nieobecność skarżącego,
3) zasadzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi, wskazano, iż w pierwszej kolejności organ nadzoru budowlanego powinien ostatecznie rozstrzygnąć sprawę samowoli budowlanej oraz kwestię ewentualnej legalizacji obiektu budowlanego. Dopiero po zatwierdzeniu projektu budowlanego, jeżeli organ ten ustali, że pomimo wynikającego z decyzji obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, obiekt użytkowany jest nielegalnie, zachodzi konieczność nałożenia stosownej kary w trybie art. 57 ust. 7 w związku z art. 59f Prawa budowlanego. Jeżeli natomiast, zdaniem skarżącej, w następstwie samowoli budowlanej organ nadzoru budowlanego wyda decyzję o rozbiórce obiektu, nie ma podstaw, aby orzekać o karze z tytułu nielegalnego użytkowania tego obiektu.
Postanowieniem z dnia 15 października 2007 r., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zawiesić postępowanie sądowe w związku ze skierowaniem do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego w sprawie o sygnaturze akt II OSK 568/06.
Pytania brzmiały:
1. "czy art. 59f ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 ze zm.) w zakresie, w jakim ustala podstawę naliczenia wymiaru kary, o której mowa w tym przepisie jest zgodny z art. 2 w zakresie, w jakim narusza zasadę sprawiedliwości społecznej i art. 32 ust. 1 Konstytucji",
2. "art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego w zakresie, w jakim przewiduje stawkę kary za przystąpienie do użytkowania obiektu lub jego części z naruszeniem art. 54 i art. 55 Prawa budowlanego stanowiącą dziesięciokrotność kary, o której mowa w art. 59f ust. 1 Prawa budowlanego, jest zgodny z art. 2 w zakresie, w jakim narusza zasadę sprawiedliwości społecznej i art. 32 ust. 1 Konstytucji".
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 maja 2009 r. (P 64/07) uznał, że art. 57 ust. 7 zdanie drugie w związku z art. 59f ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 i Nr 170, poz. 1217; z 2007 r. Nr 88, poz. 587, Nr 99, poz. 665, Nr 127, poz. 880, Nr 191, poz. 1373 i Nr 247, poz. 1844; z 2008 r. Nr 145, poz. 914, Nr 199, poz. 1227, Nr 206, poz. 1287, Nr 210, poz. 1321 i Nr 227, poz. 1505 oraz z 2009 r. Nr 18, poz. 97 i Nr 31, poz. 206) oraz załącznikiem do tej ustawy jest zgodny z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny wskazał między innymi, iż podwyższenie w art. 57 ust. 7 Prawa budowlanego stawki kary pieniężnej z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu w stosunku do sankcji przewidzianej w przypadku innych naruszeń w procesie inwestycyjnym, określonych w art. 59a ust. 2 w związku z art. 59f ust. 1 Prawa budowlanego, nie narusza w sposób ewidentny konstytucyjnej zasady równości. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, te dwie sytuacje nie powinny być traktowane przez ustawodawcę na równi, gdyż wniosek o udzielenie pozwolenia na użytkowanie stanowi, zgodnie z art. 57 ust. 6 Prawa budowlanego, wezwanie właściwego organu do przeprowadzenia obowiązkowej kontroli, o której mowa w art. 59a Prawa budowlanego. Dopiero w toku tej kontroli organ nadzoru budowlanego dokonuje sprawdzenia budowy co do ewentualnych nieprawidłowości w zakresie, o którym stanowi art. 59a ust. 2 Prawa budowlanego. Naruszenie prawa określone w art. 57 ust. 7 zdanie pierwsze i niezgodności w zakresie wskazanym w art. 59a ust. 2 są nieporównywalne, gdyż surowość kary pieniężnej określonej w art. 57 ust. 7 zdanie drugie w związku z art. 59f ust. 1 Prawa budowlanego ma zapewnić możliwość dokonania sprawdzeń zgodności budowy pod względem kryteriów ustanowionych w art. 59a ust. 2 i ewentualnie zastosowania sankcji z tytułu niezgodności z nimi (art. 59f ust. 1 prawa budowlanego). Dlatego też powyższe sytuacje, jako różniące się od siebie, są różnie traktowane, co jest spójne z konstytucyjnymi zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) i równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Rozpoznając skargę kasacyjną w aspekcie regulacji prawnej art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd kasacyjny w składzie orzekającym podzielił zasadność zarzutów skargi tej i uznał, iż skarga przedmiotowa ma uzasadnione podstawy.
W przedmiotowej sprawie niesporny jest stan faktyczny, został oraz ustalony prawidłowo. Nie jest kwestionowane ustalenie, iż sporny obiekt kontenerowej wytwórni emulsji asfaltowych należący do Spółki Akcyjnej "[...]" w T. został zrealizowany samowolnie – czyli bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę. Jest użytkowany jako zakład produkcyjny od wiosny 2004 r. – bez uzyskania pozwolenia na użytkowanie.
W tak prawidłowo ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjął wadliwą wykładnię przepisu art. 57 ust. 7 w zw. z art. 55 Prawa budowlanego.
Przepis ten brzmi, iż w przypadku stwierdzenia przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem art. 54 i 55 prawa budowlanego właściwy organ wymierza karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego.
Prawo budowlane w art. 53 formułuje ogólną zasadę, że do użytkowania obiektu budowlanego, na wzniesienie którego wymagane jest pozwolenie na budowę można przystąpić z zastrzeżeniem art. 55 i 57 – po zawiadomieniu właściwego organu o zakończeniu budowy, jeżeli ten organ w terminie 21 dni od dnia doręczenia zawiadomienia nie zgłosi sprzeciwu w drodze decyzji. Przepis ten przewiduje tzw. milczącą zgodę organu nadzoru budowlanego w przypadku gdy nie ma on zastrzeżeń do wzniesionego obiektu. Należy podkreślić, iż zawiadomienie o zakończeniu budowy, o którym mowa w art. 54 prawa budowlanego dotyczy budowy prowadzonej legalnie czyli na podstawie pozwolenia na budowę. Powiadomienie organu takim zgłoszeniem nie oznacza legalizacji samowoli budowlanej.
Zatem co do zasady "pozwolenie na użytkowanie nie jest wymagane gdy na wzniesienie obiektu potrzebne jest pozwolenie na budowę i do użytkowania obiektu można przystąpić po skutecznym zawiadomieniu organu o zakończeniu budowy.
Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 55 ustawy Prawo budowlane, kiedy to przed przystąpieniem do użytkowania obiektu budowlanego wymagane jest uzyskanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie.
Norma ta dotyczy sytuacji określonych ustawą:
1) gdy na wzniesienie obiektu budowlanego jest wymagane pozwolenie na budowę i jest on zaliczony do kategorii V, IX-XVII, XX, XXII, XXIV, XXVII, XXVIII i XXX pkt 1, o których mowa w art. 49 ust. 5 albo art. 51 ust. 3 (pkt 2) lub też gdy przystąpienie do użytkowania obiektu budowlanego ma nastąpić przed wykonaniem wszystkich robót budowlanych (pkt 3).
Prawnie skuteczne uzyskanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie w ramach tej normy jest możliwe wyłącznie gdy budowa obiektu realizowana jest na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, jak też gdy w decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego i pozwolenia na wznowienie robót nałożono obowiązek uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Nadto obowiązek taki uzyskania pozwolenia na użytkowanie może być nałożony w związku z odstąpieniem w sposób istotny od udzielanego pozwolenia na budowę, w prowadzonym postępowaniu zmierzającym do doprowadzenia obiektu do stanu zgodności z prawem. Wskazane w art. 55 ust. 1-3 przypadki, w których nałożono obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie nie obejmuje więc sytuacji, kiedy obiekt został zrealizowany w warunkach całkowitej samowoli budowlanej, tak jak w rozpoznawanej sprawie. W takiej bowiem sytuacji nie ma podstaw prawnych do skutecznego ubiegania się o decyzje o jakiej mowa w art. 55 prawa budowlanego.
Z kolei przepis art. 57 prawa budowlanego ma charakter normy proceduralnej regulującej tryb postępowania w sprawach zawiadamiania o zakończeniu budowy i składaniu wniosków o udzielenie pozwoleń na użytkowanie. W art. 57 ust. 7 prawa budowlanego przewidziano sankcję za przystąpienie do użytkowania bez zawiadomienia o zakończeniu budowy (art. 54) jak też bez pozwolenia na użytkowanie (art. 55). Sankcja ta stanowi karę pieniężną wymierzoną przez właściwy organ z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. Do kary tej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar, o których mowa w art. 59f ust. 1 z tym, że stawka opłaty podlega dziesięciokrotnemu podwyższeniu.
Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 maja 2009 r. sygn. P 64/07, przepis ten jest zgodny z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji po prawidłowym ustaleniu, że sporny obiekt budowlany zrealizowany został w warunkach samowoli budowlanej, to wadliwie zinterpretował normę art. 57 ust. 5 w zw. z art. 55 prawa budowlanego.
Wymierzenie kary jest możliwe zdaniem Sądu kasacyjnego orzekającego w tej sprawie, tylko wówczas gdy strona powinna się ubiegać o uzyskanie takiej decyzji a z naruszeniem tego przepisu nie czyni tego i samowolnie bez zgody organu przystępuje do użytkowania zrealizowanego budynku. Wymierzenie kary ma zobligować inwestora do podjęcia czynności w celu uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu wybudowanego.
Sytuacja taka nie może dotyczyć inwestora, który zrealizował obiekt w warunkach samowoli budowlanej. Skoro nie jest dopuszczalne uzyskanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie samowoli budowlanej, to nie można w konsekwencji uznać, że strona, nie uzyskując pozwolenia na użytkowanie, narusza art. 55 prawa budowlanego. Dokonanie zgłoszenia samowoli budowlanej nie może prowadzić do wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu lecz winno uruchamiać postępowanie zmierzające do legalizacji samowoli budowlanej (art. 48 ust. 2 prawa budowlanego).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym nie podziela stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż organ nadzoru budowlanego jest zobligowany w każdym przypadku do wymierzenia kary, w rezultacie ustalenia użytkowania obiektu bez wymaganego zawiadomienia o zakończeniu budowy i bez pozwolenia na użytkowanie.
O ile bowiem przepisy art. 54 i 55 prawa budowlanego nawiązują jednoznacznie do wymogu posiadania decyzji o pozwoleniu na budowę i do tych sytuacji odnosi się w swej treści przepis art. 57 ust. 7 prawa budowlanego, to do samowoli budowlanej regulacji prawnej należy poszukiwać w treści art. 48 ust. 2, art. 49 prawa budowlanego. W przypadku możliwości zalegalizowania samowoli budowlanej ustala się opłatę legalizacyjną zaś w przypadku wykluczenia legalizacji orzeka nakaz rozbiórki zgodnie z art. 48 ust. 1 prawa budowlanego. Należy też zauważyć, iż inna jest zasada obliczania opłaty legalizacyjnej wg art. 49 ust. 2 prawa budowlanego – gdzie stawka opłaty podlega 50-krotnemu podwyższeniu, podczas gdy stawka przewidziana w art. 57 ust. 7 w zw. z art. 59f ust. 1 dotycząca nielegalnego użytkowania podlega 10-krotnemu podwyższeniu.
Z powyższych okoliczności wynika, iż należy wykluczyć tożsamość rozwiązań prawa budowlanego kwestii nielegalnego użytkowania obiektu wzniesionego na podstawie pozwolenia na budowę a obiektu stanowiącego samowolę budowlaną.
W podsumowaniu tych rozważań Naczelny sąd Administracyjny podzielił zasadność skargi kasacyjnej.
Ponieważ w sprawie miało miejsce tylko naruszenie przepisów prawa materialnego przez wadliwą wykładnię wskazanych przepisów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał merytorycznie skargę uchylając decyzje obu instancji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI