II OSK 1028/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną WINB, potwierdzając, że budowa drogi na działce, nawet utwardzonej, wymaga postępowania legalizacyjnego, a jego wszczęcie na wniosek strony nie jest wadliwe.
Sąd II instancji rozpoznał skargę kasacyjną WINB od wyroku WSA, który uchylił postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie samowolnej budowy drogi. WINB zarzucał WSA błędną wykładnię przepisów dotyczących wszczynania postępowań z urzędu (art. 53a Prawa budowlanego). NSA uznał, że choć interpretacja art. 53a P.b. budzi rozbieżności, to w tej konkretnej sprawie nie można było umorzyć postępowania tylko z powodu jego wszczęcia na wniosek strony, zwłaszcza gdy organ I instancji dostrzegł naruszenie prawa budowlanego. Sąd podkreślił również, że utwardzenie terenu umożliwiające ruch pojazdów może być kwalifikowane jako budowa drogi.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił postanowienie WINB o umorzeniu postępowania w sprawie samowolnej budowy drogi na działce. WINB zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów Prawa budowlanego (art. 53a ust. 1) i Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 61a § 1), twierdząc, że postępowanie w sprawie naruszeń prawa budowlanego powinno być wszczynane wyłącznie z urzędu, a nie na wniosek strony. Sąd II instancji zauważył, że interpretacja art. 53a P.b. jest niejednolita w orzecznictwie. Część orzeczeń wskazuje na zasadę oficjalności, podczas gdy inne dopuszczają wszczęcie postępowania na wniosek strony posiadającej interes prawny. Niezależnie od przyjętego poglądu, NSA uznał, że w niniejszej sprawie zasada oficjalności nie mogła stanowić samodzielnej podstawy do umorzenia postępowania. Skoro Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego (PINB) dostrzegł naruszenie przepisów prawa budowlanego (samowolna budowa drogi), to umorzenie postępowania wszczętego na wniosek strony, zamiast wszczęcia go z urzędu, było niecelowe. Sąd podkreślił, że samowolne utwardzenie terenu, które umożliwia ruch pojazdów i stanowi szlak komunikacyjny, może być kwalifikowane jako budowa drogi w rozumieniu Prawa budowlanego, nawet jeśli nie towarzyszy jej typowa infrastruktura drogowa. Sąd oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Choć interpretacja art. 53a P.b. budzi rozbieżności, to w sytuacji, gdy organ dostrzega naruszenie prawa budowlanego, nie można umorzyć postępowania wszczętego na wniosek strony tylko z tego powodu, że powinno być wszczęte z urzędu. W takich przypadkach organ powinien wszcząć postępowanie z urzędu.
Uzasadnienie
NSA uznał, że zasada oficjalności postępowania (wszczynanie z urzędu) nie wyklucza możliwości prowadzenia postępowania legalizacyjnego, jeśli organ I instancji dostrzegł naruszenie prawa budowlanego. Umorzenie postępowania tylko z powodu jego wszczęcia na wniosek strony byłoby niecelowe, gdyby organ i tak musiał wszcząć je z urzędu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (18)
Główne
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 61a § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.b. art. 53a § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 75 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.b. art. 83 § ust. 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
p.b. art. 3 § pkt 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
p.b. art. 29 § ust. 4 pkt 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
k.p.a. art. 61
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Samowolne utwardzenie terenu umożliwiające ruch pojazdów może być kwalifikowane jako budowa drogi. Postępowanie legalizacyjne w sprawie naruszenia prawa budowlanego, nawet jeśli powinno być wszczęte z urzędu, nie może być umorzone tylko z powodu jego wszczęcia na wniosek strony, jeśli organ dostrzega naruszenie. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może dotyczyć kwestionowania merytorycznej oceny sądu.
Odrzucone argumenty
Postępowanie w sprawie naruszenia prawa budowlanego musi być wszczynane wyłącznie z urzędu, a nie na wniosek strony. Utwardzenie terenu bez infrastruktury drogowej nie stanowi budowy drogi w rozumieniu Prawa budowlanego. Uzasadnienie wyroku WSA było wadliwe w zakresie wskazania dalszego trybu postępowania.
Godne uwagi sformułowania
nie można uznać za przekonujący pogląd, zgodnie z którym sama treść art. 53a ust. 1 p.b. przesądza o tym, że postępowanie legalizacyjne wszczyna się tylko z urzędu zasada oficjalności postępowania wyrażona w art. 53a Prawa budowlanego nie mogła stanowić samodzielnej podstawy do wydania zaskarżonego postanowienia, a w szczególności umorzenia przedmiotowego postępowania administracyjnego roboty budowlane wykonane w niniejszej sprawie daleko wykraczają poza tak rozumiane utwardzenie powierzchni gruntu Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. można bowiem kwestionować kompletność uzasadnienia, a nie prawidłowość merytorycznego rozstrzygnięcia.
Skład orzekający
Jerzy Stankowski
przewodniczący sprawozdawca
Marzenna Linska-Wawrzon
sędzia
Anna Szymańska
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wszczynania postępowań w sprawach budowlanych (zasada oficjalności vs. wniosek strony) oraz kwalifikacji utwardzenia terenu jako budowy drogi."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów wprowadzonych w 2020 r., co może ograniczać jej bezpośrednie zastosowanie w innych kontekstach prawnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu samowolnych prac budowlanych i niejasności interpretacyjnych przepisów, co jest istotne dla wielu właścicieli nieruchomości i praktyków prawa budowlanego.
“Samowolne utwardzenie działki to droga? NSA rozstrzyga kluczową kwestię dla prawa budowlanego.”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 1028/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-01-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-05-10 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Anna Szymańska Jerzy Stankowski /przewodniczący sprawozdawca/ Marzenna Linska - Wawrzon Symbol z opisem 6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane VII SA/Wa 2158/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-12-29 Skarżony organ Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 184, art. 141 § 4 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2021 poz 735 art. 61a § 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Dz.U. 2020 poz 1333 art. 53a ust. 1 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant: starszy asystent sędziego Joanna Pietraś-Skobel po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 2158/21 w sprawie ze skargi K.C. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 10 sierpnia 2021 r. nr 1213/2021 w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Uzasadnienia Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 grudnia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 2158/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.C., uchylił postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (zwanego dalej: WINB) z dnia 10 sierpnia 2021 r. nr 1213/2021 oraz zasądził od WINB na rzecz K.C. kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Poddanym kontroli Sądu I instancji postanowieniem WINB, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; zwanej dalej: k.p.a.) oraz art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (tj. Dz. U. z 2020r., poz. 1333 ze zm.; zwanej dalej: p.b.) po rozpatrzeniu zażaleń E.M., S.K. oraz P.K. uchylił postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Otwocku z dnia 19 maja 2021 r., wstrzymujące P.K., S.K., E.M. oraz J.O. prowadzenie robót budowlanych polegających na samowolnej budowie drogi na działce nr ew. [...] w D., gm. W. , informujące o możliwości złożenia wniosku o legalizację i umorzył postępowanie administracyjne w sprawie samowolnej budowy drogi na działce nr ew. [...] w D., gm. W. W skardze kasacyjnej WINB zaskarżył ww. wyrok w całości zarzucając mu naruszenie: 1) art. 53a ust. 1 p.b. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że mimo jego jednoznacznego brzmienia, możliwe jest wszczęcie postępowania, prowadzonego na podstawie przepisów Rozdziału 5a Prawa budowlanego - na wniosek strony; 2) art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 53a ust. 1 p.b. poprzez jego błędną interpretację w stanie faktycznym sprawy polegającą na uznaniu, że wniosek strony o wszczęcie postępowania w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy, powinien prowadzić do jego wszczęcia, podczas gdy z art. 53a ust. 1 p.b. wynika wymóg prowadzenia go z urzędu, a nie na wniosek; 3) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz. 137; zwanej dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawd o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 61, art. 61 a § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 53a ust. 1 p.b. i art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 105 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez: a) niewłaściwą kontrolę legalności działalności organu administracji publicznej, co skutkowało wydaniem przez WSA w Warszawie wyroku uwzględniającego skargę; b) błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego sprawy i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że w omawianej sprawie organ II instancji nie wyjaśnił w sposób dostateczny wątpliwości w zakresie ustaleń faktycznych i prawnych co do zakresu i rodzaju robót, które zostały wykonane, podczas gdy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wojewódzki w sposób szczegółowy uzasadnił swoje stanowisko w zakresie uznania, iż w omawianej sprawie nie mamy do czynienia z budową drogi jako obiektu liniowego; 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 53a ust. 1 p.b. oraz w zw. art. 61a § 1 k.p.a. poprzez dokonanie wadliwego ustalenia naruszenia przez organy nadzoru budowlanego dyspozycji ww. przepisów, pomimo wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie budowy drogi na działce nr ew. [...] w D. na wniosek strony, podczas gdy przepisy prawa materialnego zawarte w Prawie budowlanym jednoznacznie wskazują, iż takie postępowanie może być wszczęte i prowadzone jedynie z urzędu; 5) art. 141 § 4 w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu wadliwego wskazania co do dalszego trybu postępowania pomimo tego, że istniały przesłanki do oddalenia skargi. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej WINB stwierdził, że Sąd I instancji dokonał błędniej wykładni art. 53a p.b. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. Art. 53a p.b. stanowi lex specialis w stosunku do ogólnej reguły wyrażonej w art. 61 k.p.a. i jednoznacznie przesądza, że postępowania w sprawie naruszeń prawa budowlanego są wszczynane wyłącznie z urzędu. Podstawą wszczęcia tych postępowań jest naruszenie przepisów prawa, dlatego postępowania te powinny być wszczynane z urzędu, a nie na wniosek. Zakładając racjonalność działań ustawodawcy, trudno inaczej interpretować wprowadzenie tego przepisu, jak tylko chęć przesądzenia wyrażanych w wyrokach wątpliwości i poglądów i wprowadzenie jednoznacznej zasady wszczynania i prowadzenia postępowań uregulowanych w rozdziale 5a Prawa budowlanego wyłącznie z urzędu. Wprowadzenie ww. przepisu nie stoi na przeszkodzie wszczęciu takiego postępowania z urzędu, po wydaniu postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na wniosek. Skoro znowelizowane przepisy Prawa budowlanego określają, że postępowanie administracyjne w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót z naruszeniem przepisów ustawy wszczynane są z urzędu, to znaczy że organ nadzoru budowlanego otrzymując wniosek bądź zawiadomienie był uprawniony do zbadania, czy w omawianej sprawie zachodzi konieczność wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu. To czy zaś takie postępowanie zostanie wszczęte decyduje właściwy organ w sprawie, o ile stwierdzi ku temu przesłanki, zaś okoliczności wskazane w tym zakresie przez osoby trzecie jakkolwiek powinny podlegać ocenie organu, tak nie są dla niego wiążące i nie zawsze będą skutkować wszczęciem postępowania z urzędu. W sprawach, w których przepis szczególny przewiduje wszczęcie postępowania z urzędu (art. 53a ust. 1 p.b.), to stan taki stoi na przeszkodzie wszczęciu postępowania na wniosek osoby trzeciej (niezależnie od tego czy posiada interes prawny, czy też go nie posiada). Sytuacja taka stanowi podstawę do wydania postanowienia w oparciu o art. 61 a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania jako "inna uzasadniona przyczyna". Błędne wszczęcie postępowania legalizacyjnego na wniosek strony, zamiast z urzędu, stanowi o wadliwym prowadzeniu postępowania w tym zakresie przez organ nadzoru budowlanego. Postępowanie wszczęte na wniosek nieuprawnionych podmiotów podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Niezasadne jest również stanowisko Sądu w zakresie niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie zakresu i rodzaju robót objętych postępowaniem. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że właściciele działki nr ewid. [...] w D. dokonali utwardzenia ww. działki, a nie budowy drogi. Należy zgodzić się z Sądem, iż przepisy ustawy o drogach publicznych do dróg również zaliczają drogi niezaliczane do żadnej kategorii dróg publicznych, tj. drogi w osiedlach mieszkaniowych, dojazdowe, wewnętrzne. Niemniej jednak by takiego rodzaju budowlana była zaliczana jako droga musi być wyposażona w urządzenia techniczne, dostosowane do ruchu środków transportu, ewentualnie do poruszania się ludzi i zwierząt. Samo nawiezienie kruszywa, tłucznia lub innego materiału utwardzającego podłoże i wyrównanie nim terenu faktycznie nie stanowi budowy drogi w rozumieniu art. 3 pkt 3 p.b. w zw. z art. 4 pkt 2 u.d.p. Jeżeli jednak nawieziony materiał zostanie połączony z podłożem o takiej grubości i trwałości, że w efekcie powstanie powierzchnia służąca celom komunikacyjnym, to wówczas może dojść do wykonania budowli będącej drogą, tj. obiektu budowlanego w rozumieniu art. 3 pkt 3 p.b. W omawianej sprawie nie użyto krawężników, kostki drogowej, asfaltu, jak również nie wykonano jakiejkolwiek instalacji, w tym deszczowej. Wykonane roboty nie stanowią całości techniczno - użytkowej w sensie drogi. Wysypany i ubity tłuczeń/gruz betonowy stanowi działanie doraźne i konieczne, które zapewni dogodniejszy dojazd do posesji. Samo wyrównanie gruzem/tłuczniem działki nie stanowi robót budowlanych wymagających uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę, czy też dokonania zgłoszenia robót właściwemu organowi w rozumieniu przepisów Prawa budowlanego oraz nie stanowi budowy drogi w rozumieniu przepisów Prawa budowlanego. Nie sposób zatem przyjąć, że organ rozpoznając niniejszą sprawę nie dopełnił obowiązków przewidzianych w art. 7, art. 77 § 1, 107 § 3 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. Uchylenie postanowienia MWINB ze względów wskazanych w uzasadnieniu wyroku, jak i nakazane w nim wskazania odnośnie dalszego procedowania w sprawie nie mają oparcia w przepisach, co doprowadziło do naruszenia przez zaskarżony wyrok przepisu art. 141 § 4 w zw. z art. 151 p.p.s.a. W omawianej sprawie ocena prawna zawarta w zaskarżonym wyroku wyklucza dalsze prawidłowe działanie organu wojewódzkiego w omawianej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania toczącego się przed sądem pierwszej instancji. Stosownie do art. 193 zd. 2 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej formułowanej przez stronę skarżącą, organy administracji publicznej oraz Sąd I instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny został przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Odnosząc się w pierwszej kolejności do najdalej idącego zarzutu skargi kasacyjnej, dotyczącego braku możliwości prowadzenia postępowania legalizacyjnego na wniosek strony z uwagi na jednoznaczną treść art. 53a ust. 1 p.b. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż zarzut ten w realiach niniejszej sprawy nie mógł doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Przede wszystkim zauważyć trzeba, że obowiązujący od 19 września 2020 r. przepis art. 53a p.b. nie jest w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretowany w sposób jednolity, a wykładnia przepisu art. 53a ust. 1 p.b. prowadzi do rozbieżności orzeczniczych. W części orzeczeń prezentowany jest wyrażony w złożonej niniejszej sprawie skardze kasacyjnej pogląd, iż przepis art. 53a ust. 1 p.b. stanowi lex specialis w stosunku do ogólnej reguły wyrażonej w art. 61 § 1 k.p.a. Ta część orzeczeń wskazuje, że wykładnia przepisu art. 53a p.b. oparta na brzmieniu językowym uprawnia do przyjęcia, że postępowania uregulowane w rozdziale 5a ustawy - Prawo budowlane są inicjowane na zasadzie oficjalności przyjmując m.in., że rozstrzygnięcia podejmowane w ramach postępowań dotyczących naruszenia ustawy - Prawo budowlane mają charakter nakazów lub zakazów. Podstawą wszczęcia tych postępowań jest naruszenie przepisów prawa. Dlatego postępowania takie powinny być wszczynane z urzędu, a nie na wniosek (por. wyroki NSA z 7 lutego 2023 r., II OSK 2827/21; z 2 marca 2023 r., II OSK 1804/22, z 25 maja 2023 r., II OSK 445/22; z 24 maja 2023 r., II OSK 389/22; z 25 lipca 2023 r., II OSK 814/22; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obok stanowiska, w ramach którego wskazuje się, że omawiane postępowania inicjowane wyłącznie na zasadzie oficjalności prezentowane jest również podejście, w ramach którego wskazuje się, że art. 53a ust. 1 p.b. nie reguluje przypadku, gdy wszczęcia postępowania żąda osoba mająca w tym interes prawny. Ta część orzecznictwa wskazuje, że interpretacja art. 53a ust. 1 p.b. nie może ograniczać się do jego językowego znaczenia, lecz konieczne jest uwzględnienie kontekstu systemowego i funkcjonalnego tego przepisu i w konsekwencji nie można uznać za przekonujący pogląd, zgodnie z którym sama treść art. 53a ust. 1 p.b. przesądza o tym, że postępowanie legalizacyjne wszczyna się tylko z urzędu (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2022 r., II OSK 2168/21; z 18 stycznia 2023 r., II OSK 2586/21; z 5 czerwca 2023 r., II OSK 601/22; z 18 stycznia 2024 r., II OSK 2096/22, z 10 kwietnia 2024 r., II OSK 409/23; z 18 lipca 2024 r., II OSK 1232/23; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). NSA w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną uznał, że niezależnie od tego, który z powyższych poglądów byłby przyjęty, to zgodzić się należało z oceną Sądu Wojewódzkiego, iż zasada oficjalności postępowania wyrażona w art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego nie mogła stanowić samodzielnej podstawy do wydania zaskarżonego postanowienia, a w szczególności umorzenia przedmiotowego postępowania administracyjnego. Poza sporem pozostaje, że postępowanie zostało wszczęte przez PINB na wniosek strony. Gdyby nawet przyjąć za skarżącym kasacyjnie organem, iż postępowanie w niniejszej sprawie wszczęte mogło być tyko z urzędu, to nie można już podzielić oceny tego organu, iż postanowienie PINB wstrzymujące prowadzenie robót budowlanych polegających na samowolnej budowie drogi na działce nr ew. [...] w D., gm. W. należało z tego powodu uchylić, a postępowanie umorzyć. Mając bowiem na uwadze, że do zadań organów nadzoru budowlanego należy, m.in. nadzór i kontrola nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego, a w niniejszej sprawie PINB dostrzega, że do naruszenia przepisów prawa budowlanego doszło, czego wyrazem była treść postanowienia z dnia 19 maja 2021 r., to nie można przyjąć, że postępowanie w niniejszej sprawie podlegało umorzeniu tylko z tego powodu, że zostało wszczęte na wniosek strony. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W stanie faktycznym niniejszej sprawy w dalszym ciągu istnieje przedmiot postępowania, jakim są samowolnie wykonane roboty budowlane, a skoro przepisy Prawa budowlanego przyznają organom nadzoru budowlanego uprawnienie do prowadzenia postępowania legalizacyjnego z urzędu, a organ I instancji podstawy do prowadzenia takiego postępowania widział, to zasadnie Sąd I instancji orzekł o uchyleniu postanowienia WINB. Działanie WINB prowadziło tylko do tego, iż organ umarzając postępowanie wszczęte na wniosek, musiałby jednocześnie wszcząć postępowanie w tym samym przedmiocie z urzędu i wydać postanowienie odpowiadające treści postanowienia z dnia 19 maja 2021 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, działanie takie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, nie było celowe. Dokonując takiej oceny, Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje poglądu wyrażonego w przywołanym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyroku z dnia 14 sierpnia 2012r., II GSK 657/11, jednak zwraca uwagę na odrębność stanów prawnych i faktycznych obu spraw. W sprawie na która powołał się skarżący kasacyjnie organ, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd o konieczności umorzenia postępowania w sytuacji, gdy postępowanie wszczynane jest tylko na wniosek strony, a do wszczęcia postępowania doszło w wyniku wniosku złożonego przez podmiot niebędący stroną. Tego typu sytuacji nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Nie ma także racji skarżący kasacyjnie organ, że roboty budowlane będące przedmiotem niniejszego postępowania wykluczają dokonanie takiej ich kwalifikacji, iż mamy do czynienia z budową drogi, bowiem inwestorzy dokonali jedynie utwardzenia terenu. Kwestia ta nie sprowadza się, tak jak w ślad za stanowiskiem Sądu I instancji, wskazuje to skarżący kasacyjnie do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, 107 § 3 k.p.a., lecz do prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Z art. 29 ust. 4 pkt 4 p.b. wynika, że nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia wykonywanie robót budowlanych polegających utwardzaniu powierzchni gruntu na działkach budowlanych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pod pojęciem tym rozumieć należy wszelkiego rodzaju prace, które wiążą się z uczynieniem powierzchni gruntu twardszą z wykorzystaniem materiałów budowlanych. Niemniej roboty budowlane wykonane w niniejszej sprawie daleko wykraczają poza tak rozumiane utwardzenie powierzchni gruntu. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie przyjmował, że zakres wykonanych robót w postaci utwardzenia terenu w taki sposób, że wykonana nawierzchnia umożliwia wykorzystanie jej jako szlaku komunikacyjnego dla pojazdów stanowi wykonanie samodzielnego obiektu budowlanego spełniającego funkcję drogi, a więc powinno być kwalifikowane jako droga w rozumieniu art. 3 pkt 3a p.b. (por. wyrok NSA z 8 listopada 2022 r., II OSK 3506/19; wyrok NSA z 21 września 2022 r., II OSK 2957/19; wyrok NSA z 20 lipca 2022 r., II OSK 2266/19; wyrok NSA z 20 stycznia 2022 r., II OSK 665/19; wyrok NSA z 12 czerwca 2018 r., II OSK 1698/16; wyrok NSA z 24 maja 2018 r., II OSK 2975/17; wyrok NSA z 19 grudnia 2017 r., II OSK 701/16; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodzić się należy z poglądem Sądu I instancji, że drogi są obiektami budowlanymi w rozumieniu art. 3 pkt 1 p.b. i skoro w p.b. jest mowa ogólnie o drogach, to należy uznać, że chodzi o każdy jej rodzaj, w tym także te drogi, które nie są drogami publicznymi w rozumieniu przepisów u.d.p. (por. wyrok NSA z 18 października 2016 r., II OSK 3370/14; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczne jest równoczesne podkreślenie w kontekście argumentacji skargi kasacyjnej, że ustawodawca, zaliczając do budowli takie obiekty budowlane jak drogi, nie ograniczył tego pojęcia do drogi wyposażonej w infrastrukturę, o której mowa w art. 4 pkt 2 u.d.p. (por. wyrok NSA z 3 marca 2021 r., II OSK 1908/18 oraz 9 marca 2023 II OSK 133/22; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że argument, iż budowie drogi nie towarzyszyła realizacja wskazanej przez skarżący kasacyjnie organ infrastruktury pozostaje bez znaczenia dla kwestii związanej z kwalifikacją wykonywanych samowolnie przez inwestora robót budowlanych, w tym możnością wstrzymania tychże robót i objęcia ich postępowaniem legalizacyjnym. Sąd I instancji nie dopuścił się także naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób wskazany w skardze kasacyjnej. Z przepisu tego wynika, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Skarżący kasacyjnie zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. nie wskazuje braków uzasadnienia wyroku istotnych z punktu widzenia omawianego przepisu, lecz stara się zakwestionować stanowisko jakie wyraził Sąd w tym uzasadnieniu, wskazując wprost, że ocena prawna zawarta w uzasadnieniu wyroku wyklucza prawidłowe ponowne prowadzenie postępowania. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. można bowiem kwestionować kompletność uzasadnienia, a nie prawidłowość merytorycznego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI