II OSK 1019/22

II OSK 1019/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Siegień
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Jerzy Siegień sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1514/21 w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 28 lipca 2021 r. nr RdU-48-1/S/21 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 25 stycznia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1514/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.B. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 28 lipca 2021 r. w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 23 sierpnia 2019 r. M.B. (dalej również: skarżący lub cudzoziemiec) obywatel [...] wystąpił o udzielenie mu ochrony międzynarodowej. We wniosku o ochronę jako powód opuszczenia kraju pochodzenia i ubiegania się o ochronę międzynarodową cudzoziemiec zadeklarował obawy ze względu na wyznawaną wiarę [...]. Podkreślił, że po powrocie do [...] zagrożone będzie jego życie.
Decyzją z 18 listopada 2020 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej również: Szef Urzędu lub organ pierwszej instancji) orzekł o odmowie nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy oraz udzielenia ochrony uzupełniającej.
Rada do Spraw Uchodźców (dalej również: Rada lub organ drugiej instancji), po rozpoznaniu odwołania skarżącego, decyzją z 28 lipca 2021 r. utrzymała w mocy decyzję z 18 listopada 2020 r. W ocenie Rady, cudzoziemiec nie wykazał faktów lub okoliczności, które można byłoby zakwalifikować jako indywidualne prześladowanie z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej, czy też ze względów politycznych, lub mogłoby uzasadniać obawę przed takim prześladowaniem w przyszłości. Organ przeanalizował sytuację w kraju pochodzenia oraz sytuację [...]. Podkreślił, że [...] w [...] posiadają wolność wyznania, własne świątynie, mają też konstytucyjnie zagwarantowaną reprezentację w parlamencie. Stanowią jednak mniejszość w stosunku do wyznawców [...] i zmuszeni są dostosowywać się do norm społecznych narzucanych przez większość. Od objęcia władzy przez [...] sytuacja [...] uległa znacznej poprawie. Organ drugiej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie znaleziono także podstaw do objęcia cudzoziemca ochroną uzupełniającą, albowiem stan faktyczny nie wskazywał na zaistnienie przesłanek, w których można by ten środek zastosować.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej również: Sąd pierwszej instancji) oddalając skargę uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na ocenę, iż skarżący udowodnił, albo chociaż uprawdopodobnił realną obawę przed prześladowaniem z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej w kraju pochodzenia. Podzielił także stanowisko organów, że cudzoziemiec nie spełnia przesłanek do udzielenia ochrony uzupełniającej. Sąd pierwszej instancji zauważył, że skarżący jako jedyny powód ubiegania o ochronę międzynarodową wskazywał fakt wyznawania religii [...] w kraju pochodzenia tj. [...]. We wniosku twierdził, że jako [...] grozi mu niebezpieczeństwo, był wyśmiewany, poniżany w swojej miejscowości. Groził mu z tego powodu jeden człowiek, raz został napadnięty przez osoby z tej samej dzielnicy z powodów religijnych. Podczas przesłuchania statusowego w dniu 5 marca 2020 r. stwierdził natomiast, że bardzo podoba mu się w Polsce, chciałby w niej mieszkać. Doświadczył wiele problemów w kraju pochodzenia jednakże przyznał, że podczas składania wniosku podał nieprawdę co do groźby niebezpieczeństwa. Przyznał, że doświadczył przemocy, ale miało to miejsce w 2011 r. Wówczas jechał z rodziną samochodem, zostali zatrzymani przez [...], grupa nieznanych osób waliła w samochód i trzęsła nim. Jako drugi incydent podał zatrzymanie w areszcie i sprawę kradzieży.
Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało niską wiarygodność skarżącego. Zeznania złożone w czasie przesłuchania oraz zawarte we wniosku o ochronę międzynarodową pozostają w opozycji wobec siebie co do fundamentalnej przesłanki tj. prześladowania z powodów konwencyjnych. Z przesłuchania statusowego wynika, że podstawy złożenia wniosku nie występowały w rzeczywistości. Cudzoziemiec wycofał się z wykazywania faktu indywidualnego prześladowania jego osoby z powodu przynależności do kościoła [...], przyznając, że jedno zdarzenie, które można byłoby tak zakwalifikować - miało miejsce kilka lat wcześniej i nie skutkowało żadnymi dalszymi konsekwencjami. Z kolei zdarzenie, które mogło mieć miejsce w 2014 r. lub 2015 r. tj. aresztowanie cudzoziemca w związku z kradzieżą, stanowi klasyczny czyn o charakterze kryminalnym, który powinien być ścigany przez organy wymiaru sprawiedliwości państwa pochodzenia. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że czyny kryminalne nie uzasadniają udzielenia ochrony międzynarodowej, jeżeli nie mają podłoża religijnego, narodowościowego, politycznego czy rasowego (por. wyrok NSA z 20 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 2007/13; wyrok NSA z 17 września 2020 r., sygn. akt II OSK 2114/19, CBOSA niepubl.).
Odnosząc się do kwestii zakwalifikowania skarżącego jako członka szczególnej grupy społecznej, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarga nie precyzuje jaka to miałaby być konkretnie grupa. Zwrócił uwagę, że w tym zakresie cudzoziemiec wskazuje nieobowiązujący akt prawny. Przepisy dyrektywy Rady 2004/83/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości przyznawanej ochrony (Dz. U. UE.L. 2004.304.12, dalej: dyrektywa 2004/83/WE) zostały zastąpione dyrektywą dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U.UE.L.2011.337.9, dalej: dyrektywa 2011/95/UE). Obowiązująca dyrektywa - tak samo jak uchylona - w art. 10 wylicza powody prześladowania. Z przepisu tego nie wynika do jakiej grupy społecznej skarżący mógłby zostać zakwalifikowany, chyba, że przyjąć założenie, że jest to grupa [...]. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżący w zeznaniach statusowych wycofał się z przyjętej pierwotnie wersji prześladowań z powodu przynależności do religii [...]. Cudzoziemiec jest niewątpliwie [...], ale nie był z tego powodu prześladowany w kraju pochodzenia.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku cudzoziemiec zarzucił:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
1. art. 3 i 5 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm., dalej: EKPC) poprzez ustalenie, że po powrocie do kraju pochodzenia nie dojdzie do naruszenia prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego skarżącego,
2. niezastosowanie w sprawie dyrektywy 2004/83/WE, m. in. art. 10 ust. 1, dotyczącej tego, że skarżący może być zakwalifikowany jako członek szczególnej grupy społecznej,
3. niewłaściwe zastosowanie art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 2020 r., dalej: ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony) w zw. z art. 1A Konwencji Genewskiej poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do nadania skarżącemu statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej określone w Konwencji Genewskiej i Protokole Nowojorskim, gdy zgodnie z brzmieniem art. 13 cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju,
4. niezastosowanie art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez uznanie, że powrót do kraju pochodzenia nie może narazić skarżącego na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez:
a) tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie,
b) poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego,
5. pominięcie art. 16 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony gdzie ustawodawca wskazuje, kto jest uznany za podmiot dopuszczający się prześladowań, o których mowa w art. 13 lub wyrządzającym poważną krzywdę, o której mowa w art. 15 i wymienia: 1) organy władzy publicznej kraju pochodzenia; 2) ugrupowania lub organizacje kontrolujące kraj pochodzenia lub znaczną część jego terytorium; podczas gdy w przypadku skarżącego podmiotami dopuszczającymi się prześladowań są właśnie organizacje i ugrupowania innego wyznania przebywające na tym terytorium,
6. błędne zastosowanie art. 19 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony i uznanie, że nie istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem w kraju pochodzenia, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż istnieje obawa i jest ona realna i rzeczywista w przypadku powrotu do kraju pochodzenia skarżącego,
7. niezastosowanie art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez stwierdzenie, że nie istnieje ryzyko doznania poważnej krzywdy w kraju pochodzenia, pomimo iż skarżący zgłaszał problemy z powodu zastraszania i nachodzenia w związku z wyznawaniem innej religii niż panująca w miejscu zamieszkania,
II. naruszenie przepisów postępowania poprzez wyciągnięcie błędnych wniosków na podstawie zebranego materiału dowodowego i wydanie przez to niekorzystnej decyzji wobec skarżącego i jego rodziny, co miało wpływ na wynik sprawy,
III. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. przez nierozpoznanie istoty sprawy oraz nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie i nierozpoznaniu w sposób należyty dowodów znajdujących się w aktach sprawy, polegające na pominięciu istotnych faktów tj.:
a) realnej i uzasadnionej obawy skarżącego związanych z bezpieczeństwem jego oraz represji w stosunku do jego osoby;
b) zbagatelizowanie przedstawionych faktów co do wielokrotnego nachodzenia skarżącego, obaw co do pozbawienia życia,
c) pominięcie faktu występującego strachu i obawy przed powrotem w związku z negatywnymi przeżyciami doznanymi w kraju pochodzenia,
d) strachu przed zemstą i przed prześladowaniem oraz obawy przed zagrożeniem bezpieczeństwa,
IV. art. 80 k.p.a. przez nieuwzględnienie całokształtu materiału w sprawie, uznaniu za niewiarygodne zeznań złożonych przez skarżącego w związku z pewnymi rozbieżnościami zachodzącymi w ich treści, co prowadziło do wydania niekorzystnej dla skarżącego decyzji.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Cudzoziemiec wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego i rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
2. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sprawa skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej z 16 stycznia 2023 r. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne.
3. Na uwzględnienie nie zasługują zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Kwestie dotyczące możliwości powrotu cudzoziemca do kraju pochodzenia zostały wyjaśnione w należyty sposób, w zgodzie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić organom administracyjnym, że dokonana przez nie analiza sytuacji w kraju pochodzenia jest niepełna. Cudzoziemiec nie miał problemów z legalnym opuszczeniem kraju pochodzenia. W rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do podważenia wiarygodności opinii sporządzonych przez Wydział Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Opracowania te są przekonujące jako logiczna całość, szczegółowo i kompleksowo opisują kwestie będące przedmiotem opracowania, ich przedmiot ma znaczenie dla ustalenia istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy i są one aktualne na dzień orzekania w sprawie. Skarżący nie wykazał istnienia faktów, które można by uznać za prześladowanie w rozumieniu art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony lub które mogłyby uzasadniać obawę przed takim prześladowaniem w przyszłości. Organy administracji przy tym uznały, że zeznania skarżącego są mało wiarygodne. W skardze kasacyjnej tej oceny skutecznie nie podważono. Organy przeanalizowały sytuację bezpieczeństwa w [...] oraz sytuację [...] (opracowania Wydziału Informacji o Krajach pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców - [...]). Z informacji o kraju pochodzenia wynika, że [...] posiadają wolność wyznania, własne świątynie, mają też konstytucyjnie zagwarantowaną reprezentację w parlamencie. Stanowią jednak mniejszość w stosunku do wyznawców [...] i zmuszeni są dostosowywać się do norm społecznych narzucanych przez większość. Od objęcia władzy przez [...] sytuacja [...] uległa znacznej poprawie.
4. Zgodnie z treścią art. 41 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony wnioskodawca jest obowiązany: przedstawić informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności dotyczące jego wieku, pochodzenia, tożsamości, obywatelstwa, krewnych, kraju i miejsc poprzedniego pobytu, wcześniejszych wniosków, trasy podróży oraz powodów złożenia wniosku. Inaczej zatem niż w innych postępowaniach, w sprawie, której przedmiotem jest udzielenie ochrony międzynarodowej, na organie nie spoczywa obowiązek poszukiwania przyczyn, które mogłyby stanowić podstawę do udzielenia ochrony wnioskodawcy. Organ ocenia te fakty i zdarzenia, które wskazane są przez cudzoziemca. Z art. 42 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony wynika, że w razie, gdy cudzoziemiec nie posiada dowodów potwierdzających okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, ustaleń dokonuje się w oparciu o ocenę wiarygodności jego twierdzeń dokonaną według kryteriów wskazanych w powołanym przepisie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w skardze kasacyjnej nie podważono skutecznie oceny dotyczącej małej wiarygodności skarżącego.
5. Rada do Spraw Uchodźców słusznie uznała, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na ocenę, iż skarżący udowodnił, albo chociaż uprawdopodobnił realną obawę przed prześladowaniem z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej w kraju pochodzenia. Podzielić należy także stanowisko organów, że cudzoziemiec nie spełnia przesłanek do udzielenia ochrony uzupełniającej. W świetle powyższego należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego - art. 13, art. 15, art. 19 ust. 1 i art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, a także art. 3 oraz art. 5 EKPC.
Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że skoro na etapie postępowania administracyjnego skarżący nie wykazał skutecznie, aby był w ogóle prześladowany z powodu wyznawanej religii, to kwestia podmiotu, który rzekomo miał dopuścić się prześladowań jest również bezprzedmiotowa. Za niezasadny należy zatem uznać również zarzut naruszenia art. 16 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.
6. Za niezasadny należy uznać zarzut niezastosowania w sprawie dyrektywy Rady 2004/83/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. (m. in. art. 10). Dyrektywa ta została uchylona z dniem 21 grudnia 2013 r. i zastąpiła ją dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że dyrektywa 2004/83/WE to akt prawny już nieobowiązujący. Wskazał obowiązujące przepisy dyrektywy 2011/95/UE oraz odniósł się do kwestii zakwalifikowania skarżącego jako członka szczególnej grupy społecznej (str. 8 i 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
7. W tym stanie rzeczy, wobec bezzasadności zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.