II OKW 25/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-15
NSAAdministracyjneŚredniansa
wyborysamorządoweokręgi wyborczeKomisarz WyborczyKodeks wyborczyNSAprocedura wyborczaprawa wyborczeWarszawa

NSA oddalił skargi wyborców na postanowienie Komisarza Wyborczego w Warszawie dotyczące podziału miasta na okręgi wyborcze, uznając nowy podział za zgodny z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznał skargi wyborców na postanowienie Komisarza Wyborczego w Warszawie dotyczące podziału miasta na 10 okręgów wyborczych. Dwie skargi zostały odrzucone z przyczyn formalnych (brak podpisu, brak PESEL), a pozostałe dwie oddalone. Sąd uznał, że nowy podział, mimo zmiany liczby okręgów z 9 na 10, jest zgodny z Kodeksem wyborczym, uwzględnia zmiany demograficzne i zapewnia prawidłową normę przedstawicielstwa, a zarzuty dotyczące realnego progu wyborczego są nieuzasadnione.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał cztery skargi wyborców na postanowienie Komisarza Wyborczego w Warszawie I z dnia 5 stycznia 2024 r. nr 1/2024, dotyczące podziału m. st. Warszawy na okręgi wyborcze. Dwie skargi, wniesione przez E. B. i innych oraz M. S. i innych, zostały odrzucone z powodu braków formalnych – jedna nie została podpisana, a druga nie zawierała numerów PESEL skarżących. Sąd podkreślił, że ze względu na krótki termin rozpoznania sprawy wyborczej (5 dni) nie było możliwości uzupełnienia tych braków. Pozostałe dwie skargi, wniesione przez P. L. i innych oraz D. K. i innych, zostały oddalone. Skarżący kwestionowali zmianę podziału Warszawy na 10 okręgów wyborczych zamiast dotychczasowych 9, argumentując, że zwiększa to realny próg wyborczy i ogranicza partycypację komitetów wyborczych. Sąd uznał jednak, że nowy podział jest zgodny z Kodeksem wyborczym, uwzględnia zmiany demograficzne i konieczność zachowania jednolitej normy przedstawicielstwa. Podkreślono, że podział na okręgi wyborcze nie jest stały i może być zmieniany, jeśli istniejący nie spełnia wymogów ustawowych. Sąd dokonał własnych obliczeń normy przedstawicielstwa dla poszczególnych okręgów, stwierdzając, że mieszczą się one w ustawowych ramach (5-8 radnych) i zapewniają zbliżoną liczbę mieszkańców na mandat. Zarzuty dotyczące dążenia do konkretnego progu wyborczego uznano za nieuzasadnione, gdyż Kodeks wyborczy opiera się na zasadzie terytorialnej i normie przedstawicielstwa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, w przypadku skarg wyborczych na postanowienie komisarza wyborczego w sprawie okręgów wyborczych nie jest możliwe wezwanie do uzupełnienia braków formalnych, ponieważ doprowadziłoby to do uchybienia ustawowemu terminowi na rozpoznanie skargi (5 dni).

Uzasadnienie

Ze względu na szczególny charakter postępowań wyborczych, charakteryzujących się krótkimi terminami, uzupełnianie braków formalnych skargi wyborczej jest niedopuszczalne, gdyż mogłoby skutkować wydaniem orzeczenia z rażącym uchybieniem terminu ustawowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (35)

Główne

Dz.U. 2023 poz 2408 art. 419 § § 2a

Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy

p.p.s.a. art. 46 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 46 § § 2 pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 58 § § 1 pkt 6

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.w. art. 420 § § 1

Kodeks wyborczy

k.w. art. 420 § § 3

Kodeks wyborczy

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.w. art. 420 § § 1

Kodeks wyborczy

k.w. art. 420 § § 3

Kodeks wyborczy

Pomocnicze

k.w. art. 416 § § 2

Kodeks wyborczy

k.w. art. 418 § § 2

Kodeks wyborczy

k.w. art. 419 § § 1

Kodeks wyborczy

k.w. art. 417

Kodeks wyborczy

Dz. U. z 2018 r., poz. 1817 ze zm. art. 2

Ustawa z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy

k.w. art. 419 § § 1

Kodeks wyborczy

k.w. art. 416 § § 2

Kodeks wyborczy

k.w. art. 418 § § 2

Kodeks wyborczy

k.w. art. 417 § § 1

Kodeks wyborczy

k.w. art. 417 § § 2

Kodeks wyborczy

k.w. art. 417 § § 3 pkt 2

Kodeks wyborczy

k.w. art. 417 § § 4

Kodeks wyborczy

k.w. art. 419 § § 1

Kodeks wyborczy

k.w. art. 418 § § 2

Kodeks wyborczy

k.w. art. 416 § § 2

Kodeks wyborczy

k.w. art. 373

Kodeks wyborczy

k.w. art. 418 § § 2

Kodeks wyborczy

k.w. art. 419

Kodeks wyborczy

k.w. art. 9 § § 1

Kodeks wyborczy

k.w. art. 419 § § 1

Kodeks wyborczy

k.w. art. 419 § § 2

Kodeks wyborczy

k.w. art. 417

Kodeks wyborczy

k.w. art. 418 § § 2

Kodeks wyborczy

k.w. art. 419

Kodeks wyborczy

k.w. art. 418 § § 2

Kodeks wyborczy

k.w. art. 416 § § 2

Kodeks wyborczy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nowy podział na okręgi wyborcze jest zgodny z przepisami Kodeksu wyborczego. Zmiana podziału była uzasadniona zmianami demograficznymi i koniecznością zachowania jednolitej normy przedstawicielstwa. Podział uwzględnia spójność terytorialną dzielnic i mieści się w ustawowych ramach liczby radnych w okręgach. Odrzucenie skarg z przyczyn formalnych jest dopuszczalne ze względu na krótki termin rozpoznania sprawy wyborczej.

Odrzucone argumenty

Nowy podział na 10 okręgów wyborczych zwiększa realny próg wyborczy i ogranicza partycypację komitetów wyborczych. Komisarz wyborczy powinien dążyć do tego, aby realny próg wyborczy był jak najbliższy 5%.

Godne uwagi sformułowania

nie jest możliwe zastosowanie trybu z art. 49 p.p.s.a. i wezwanie skarżących do uzupełnienia ww. braków formalnych skarg, albowiem doprowadziłoby to do uchybienia ustawowemu terminowi na rozpoznanie skargi wyborczej Podjęcie określonych czynności w tym postępowaniu (zarówno przez stronę, organ czy sąd) obwarowane jest krótkimi (kilkudniowymi) terminami. Okręgi wyborcze do rad gmin tworzone są na zasadzie terytorialnej (...) z uwzględnieniem jednolitej normy przedstawicielstwa Podział mandatów pomiędzy okręgi wyborcze powinien zostać dokonany w taki sposób, żeby na każdy mandat radnego w danej gminie przypadała taka sama (lub możliwie najbardziej zbliżona) liczba mieszkańców, co służy zachowaniu zasady materialnej równości wyborów.

Skład orzekający

Zofia Flasińska

przewodniczący sprawozdawca

Zdzisław Kostka

sędzia

Małgorzata Miron

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Proceduralne aspekty rozpoznawania skarg wyborczych, w szczególności dopuszczalność uzupełniania braków formalnych w kontekście krótkich terminów ustawowych. Interpretacja przepisów Kodeksu wyborczego dotyczących podziału na okręgi wyborcze i normy przedstawicielstwa."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania wyborczego i podziału okręgów w Warszawie. Interpretacja przepisów proceduralnych może mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniach wyborczych, a także szczegółowej interpretacji przepisów dotyczących podziału okręgów wyborczych, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie wyborczym i administracyjnym.

Brak podpisu i PESEL to koniec skargi wyborczej? NSA wyjaśnia kluczowe wymogi formalne.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OKW 25/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Miron
Zdzisław Kostka
Zofia Flasińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6601
Hasła tematyczne
Ordynacje wyborcze
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargi
Odrzucono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2408
art. 416 § 2, art. 418 § 2, art. 419 § 1
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 46 § 1 pkt 4 i § 2 pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg P. L. i innych, D. K. i innych, E. B. i innych oraz M. S. i innych na postanowienie Komisarza Wyborczego w Warszawie I z dnia 5 stycznia 2024 r. nr 1/2024 w przedmiocie podziału m. st. Warszawy na okręgi wyborcze, ustalenia ich granic, numerów oraz liczby radnych wybieranych w każdym okręgu 1. odrzuca skargi E. B. i innych oraz M. S. i innych; 2. oddala skargi P. L. i innych oraz D. K. i innych.
Uzasadnienie
Komisarz Wyborczy w Warszawie I 5 stycznia 2024 r. wydał postanowienie nr 1/2024 w sprawie podziału m. st. Warszawy na okręgi wyborcze, ustalenia ich granic, numerów oraz liczby radnych wybieranych w każdym okręgu. Jako podstawę prawną postanowienia wskazał art. 419 § 2 w związku z art. 419 § 2a ustawy z 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2408).
Do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęły cztery skargi na powyższe postanowienie wniesione przez grupy mieszkańców Miasta Stołecznego Warszawy.
W skardze wniesionej przez P. L. i innych zakwestionowano podział Miasta Stołecznego na 10 okręgów wyborczych zamiast dotychczasowych 9. Zdaniem skarżących ta zmiana zwiększyła realną granicę uzyskania mandatu i ograniczyła możliwość partycypacji w podziale mandatów komitetom wyborczym, które przekroczyły próg wyborczy 5%, ale nie przekroczyły progu realnego.
Dokonany przez Komisarza Wyborczego podział Miasta Stołecznego na 10 okręgów wyborczych w miejsce dotychczasowych 9 zaskarżyli też D. K. i 14 innych wyborców. Podnieśli, że zmniejszenie liczby mandatów w poszczególnych okręgach spowoduje realne podwyższenie koniecznych do osiągnięcia progów poparcia. Żeby uzyskać mandat w okręgach 5-mandatowych realny prób wyborczy wynosi około 15-20%, w okręgach 6-mandatowych 13-17%. W ocenie skarżących komisarz wyborczy powinien dążyć do tego, żeby realny próg dający komitetom wyborczym mandaty był jak najbliższy 5%. Nowy podział jest działaniem w odwrotnym kierunku i stanowi ograniczenie możliwości partycypacji w sprawowaniu władzy lokalnej innym komitetom wyborczym niż te dominujące w krajowej polityce parlamentarnej. Skarżący wnieśli o podział Warszawy na 7 okręgów wyborczych i ustalenie liczby radnych wybieranych w okręgach w ten sposób, że w 3 okręgach wybierano by po 11 radnych, w kolejnych 3 po 7 radnych, a w ostatnim okręgu – 6 radnych.
Skargi na postanowienie Komisarza Wyborczego w Warszawie I wniosły też dwie inne grupy wyborców, E. B. i inni oraz M. S. i inni.
W odpowiedziach na skargi Komisarz Wyborczy wniósł o ich oddalenie jako bezzasadnych. Wskazał, że kwestionowane zmiany w podziale Warszawy na okręgi wyborcze były konieczne, albowiem dotychczasowy podział nie spełniał przesłanek ustawowych z art. 417-419 kodeksu wyborczego. Zmieniła się liczba mieszkańców Warszawy i liczba radnych wybieranych w 3 okręgach wyborczych (o numerach: 1, 6 i 8). Ponadto trzy niegraniczące ze sobą jednostki pomocnicze Miasta Stołecznego, tj. dzielnice: Targówek, Wawer i Wesoła, były połączone w jeden okręg wyborczy (nr 7).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 420 § 1 kodeksu wyborczego na postanowienie komisarza wyborczego w sprawach okręgów wyborczych zainteresowanej radzie gminy, a także wyborcom w liczbie co najmniej 15, przysługuje prawo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego w terminie 3 dni od daty podania do publicznej wiadomości postanowienia, o którym mowa w art. 419 § 4. Skargę wnosi się za pośrednictwem komisarza wyborczego. Komisarz wyborczy w terminie 2 dni przekazuje skargę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę oraz informacją o posiadaniu praw wyborczych przez wnoszących skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów nie później niż w ciągu 5 dni od dnia jej wpływu i wydaje orzeczenie, doręczając je niezwłocznie wnoszącym skargę oraz komisarzowi wyborczemu. Od orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przysługuje środek prawny.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że dwie skargi są niedopuszczalne i podlegają odrzuceniu, albowiem nie zawierają podstawowych elementów pisma procesowego. Skarga E. B. i innych nie została podpisana, skarżący M. S. i inni nie podali swoich numerów PESEL.
Stosownie do art. 46 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Podpis pod pismem potwierdza, że pismo pochodzi od osoby je podpisującej i sankcjonuje wolę tej osoby dokonania danej czynności w postępowaniu.
Skarga E. B. i innych nie została podpisana. Za spełnienie tego warunku formalnego nie można uznać dołączenia do skargi listy podpisów 24 osób fizycznych, w której nie zawarto żadnej informacji na temat tego, czego dotyczy. Z treści załączonej do skargi (na oddzielnych kartkach) listy podpisów nie wynika, że wymienione i podpisane osoby potwierdzają swoim własnoręcznym podpisem wolę wniesienia skargi do sądu administracyjnego w tej sprawie. Tak sporządzona lista podpisów mogłaby zostać dołączona do dowolnego pisma, bez względu na treść czy przedmiot. Wskutek niezachowania tego formalnego wymogu skarga nie może otrzymać dalszego biegu.
Skarga M. S. i innych nie spełnia innego wymogu formalnego pisma wnoszonego do sądu administracyjnego (pierwszego pisma w sprawie), jakim jest podanie numerów PESEL osób wnoszących pismo (art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.). Niewskazanie numerów PESEL stanowi samoistną przesłankę odrzucenia skargi na postanowienie komisarza wyborczego w sprawie okręgów wyborczych, albowiem są to podstawowe dane, w oparciu o które następuje identyfikacja wyborców. Podanie imienia, nazwiska i adresu nie jest wystarczające, do ustalenia statusu danej osoby przepisy kodeksu wyborczego wymagają podania przede wszystkim numeru PESEL (por. np. przepisy dotyczące tworzenia list poparcia kandydatów, np. do rad gmin, art. 427 § 3 czy przepisy dotyczące Centralnego Rejestru Wyborców).
Podkreślenia wymaga, że w sprawie nie jest możliwe zastosowanie trybu z art. 49 p.p.s.a. i wezwanie skarżących do uzupełnienia ww. braków formalnych skarg, albowiem doprowadziłoby to do uchybienia ustawowemu terminowi na rozpoznanie skargi wyborczej, o którym mowa w art. 420 § 1 kodeksu wyborczego. Jak wskazano w doktrynie, przepis ten nie przewiduje możliwości uzupełniania braków formalnych skargi (por. B. Dauter, J. Zbieranek [w:] K. W. Czaplicki, S. J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, B. Dauter, J. Zbieranek, Kodeks wyborczy. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018, Art. 420). Za odrzuceniem takiej możliwości na gruncie niniejszej sprawy przemawia też sam charakter postępowania ze skargi na postanowienie komisarza wyborczego w sprawie okręgów wyborczych. Podjęcie określonych czynności w tym postępowaniu (zarówno przez stronę, organ czy sąd) obwarowane jest krótkimi (kilkudniowymi) terminami. Powyższe, jak też inne regulacje kodeksu wyborczego, w tym art. 9 § 1, przewidujący odrębny dla postępowania w trybie wyborczym sposób liczenia terminu do wniesienia skargi, odwołania lub innego dokumentu do sądu czy organu, świadczą o tym, jak istotna jest na gruncie tego postępowania zasada szybkości. Zwrócił na to uwagę Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 18 lipca 2013 r. sygn. akt Ts 194/12, w którym wskazano na szczególny charakter postępowań wszczynanych w trybie wyborczym, które - jako prowadzone co do zasady w toku kampanii wyborczej - wymagają przyspieszonego procedowania. Takie rozwiązanie polegające na odrzuceniu skargi z przyczyn formalnych bez uprzedniego wezwania strony do uzupełnienia braków ze względu na konieczność dochowania 5-dniowego ustawowego terminu na rozpoznanie sprawy, jest możliwe ze względu na treść art. 420 § 3 kodeksu wyborczego. Według tego przepisu, w zakresie nieuregulowanym w kodeksie wyborczym, do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym stosuje się odpowiednio przepisy p.p.s.a. dotyczące spraw ze skarg, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1 tej ustawy, z wyłączeniem art. 52-55, art. 61 § 2-6, art. 90, art. 91 § 2, art. 93, art. 96-122, art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, pkt 2 i 3 oraz art. 243-262, z tym, że termin, o którym mowa w art. 193 tej ustawy wynosi 5 dni. Ustawodawca wprowadził zasadę stosowania przepisów p.p.s.a. nie wprost, a odpowiednio, co za tym idzie, z uwzględnieniem charakteru postępowania, w którym zawarte jest odesłanie. Nie ulega wątpliwości, że listowne doręczenie wezwań kilkudziesięciu osobom fizycznym (żadna ze skarg nie została złożona za pomocą ePUAP ani nie zawarto w nich oświadczeń w sprawie kierowania dalszej korespondencji drogą elektroniczną), a następnie oczekiwanie na wpłynięcie odpowiedzi, skutkowałoby wydaniem orzeczenia z rażącym uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 420 § 1 kodeksu wyborczego.
Takie stanowisko zajmuje też Sąd Najwyższy w orzecznictwie w sprawach wyborczych, w tym w najnowszej uchwale składu siedmiu sędziów z 25 października 2023 r. sygn. akt I NZP 8/23, zgodnie z którą w postępowaniach zainicjowanych protestami przeciwko ważności wyborów: do Sejmu RP i do Senatu RP, Prezydenta RP oraz do Parlamentu Europejskiego w RP, o których mowa w kodeksie wyborczym, a także w postępowaniu zainicjowanym protestem przeciwko ważności referendum, nie mają zastosowania przepisy art. 130 § 1 -2 oraz art. 1301a § 1-3 kodeksu postępowania cywilnego.
W uzasadnieniu tej uchwały wyjaśniono, że określone przepisy kodeksu postępowania cywilnego mogą znaleźć odpowiednie zastosowanie w sprawach z protestów wyborczych lub referendalnych tylko wówczas, gdy da się je pogodzić z istotą postępowania, na grunt którego dokonuje się przeniesienia, tj. w sprawach protestów wyborczych lub referendalnych. Istotną cechą określającą charakter takich postępowań są zaś krótkie terminy wydania przez Sąd Najwyższy rozstrzygnięcia o ważności wyborów lub referendum, które dodatkowo jest poprzedzone koniecznością uprzedniego rozpoznania wszystkich protestów wyborczych lub referendalnych. Tymczasem procedura naprawcza - z samej swej istoty - wiąże się z koniecznością przyznania wnoszącemu pismo procesowe odpowiedniego czasu na uzupełnienie braków formalnych. Sąd stanął zatem na stanowisku, że zastosowanie powyższych przepisów kodeksu postępowania cywilnego do uzupełnienia braków formalnych protestów wyborczych i referendalnych w praktyce może prowadzić do konsekwencji niedających się pogodzić z kluczową dla tego rodzaju postępowań zasadą szybkości. Przedłużanie ich poza przewidziane w ustawie terminy mogłoby mieć poważne negatywne konsekwencje dla dalszej organizacji i przeprowadzenia wyborów lub referendum. Podkreślono, że prawo do zaskarżania ważności wyborów lub referendum zostało określone w sposób szeroki i maksymalnie dostępny dla wyborców, a przesłanki skutecznego wniesienia środka prawnego do sądu w tej materii nie są zbyt sformalizowane.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 420 § 1 i 3 kodeksu wyborczego odrzucił skargi E. B. i innych oraz M. S. i innych.
Pozostałe dwie skargi, tj. skarga P. L. i innych oraz D. K. i innych, spełniały wymogi formalne niezbędne do nadania im dalszego biegu i merytorycznego rozpoznania.
Skargi nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 419 § 1 i 2 kodeksu wyborczego podział na okręgi wyborcze jest stały, z zastrzeżeniem art. 421. Podział na okręgi wyborcze, ich granice i numery oraz liczbę radnych wybieranych w każdym okręgu ustala komisarz wyborczy według jednolitej normy przedstawicielstwa obliczonej przez podzielenie liczby mieszkańców gminy przez liczbę radnych wybieranych do danej rady, z uwzględnieniem art. 417 i następujących zasad: 1) ułamki liczby mandatów wybieranych w okręgu wyborczym równe lub większe od 1/2, jakie wynikają z zastosowania normy przedstawicielstwa, zaokrągla się w górę do liczby całkowitej; 2) jeżeli w wyniku postępowania, o którym mowa w pkt 1, liczba radnych wybieranych w okręgach przewyższa liczby wynikające z art. 373 (rada m.st. Warszawy liczy 60 radnych) i art. 418 § 2 (od 5 do 8 radnych w jednym okręgu), mandaty nadwyżkowe odejmuje się w tych okręgach wyborczych, w których norma przedstawicielstwa jest najmniejsza; w przypadku gdy liczba mandatów jest mniejsza od wynikającej z art. 373 i art. 418 § 2, dodatkowe mandaty przydziela się tym okręgom wyborczym, w których norma przedstawicielstwa jest największa.
Zgodnie z art. 417 tego kodeksu okręg wyborczy obejmuje część obszaru gminy (§ 1). W gminach na terenach wiejskich okręgiem wyborczym jest jednostka pomocnicza gminy. Jednostki te łączy się w celu utworzenia okręgu lub dzieli się na dwa lub więcej okręgów wyborczych, jeżeli wynika to z konieczności zachowania jednolitej normy przedstawicielstwa (§ 2). Jednostkę pomocniczą gminy dzieli się na dwa lub więcej okręgów wyborczych również wtedy, gdy w gminie liczącej powyżej 20 000 mieszkańców liczba radnych wybieranych w danej jednostce pomocniczej byłaby większa niż 8 (§ 3 pkt 2). W miastach przy tworzeniu okręgów wyborczych uwzględnia się utworzone jednostki pomocnicze (§ 4).
W sprawie kluczowa do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia, czy podział Miasta Stołecznego Warszawy na 10 okręgów wyborczych jest prawidłowy. W ocenie Sądu na to pytanie należy odpowiedzieć twierdząco.
Wskazać należy, że zasada stałości, o której mowa w art. 419 § 1 kodeksu wyborczego, nie ma charakteru bezwzględnego. Jeżeli istniejący podział jest niezgodny z zasadami ujętymi w kodeksie wyborczym, komisarz wyborczy jest upoważniony do dokonania zmian w podziale danej gminy na okręgi wyborcze, przy tym zmiany powinny obejmować minimalny zakres, niezbędny do doprowadzenia podziału do stanu zgodnego z prawem (por. wyrok NSA z 27 grudnia 2023 r. II OKW 2/23 i wyrok NSA z 30 lipca 2018 r. II OKW 2/18).
W rozpoznawanej sprawie zmiana podziału Warszawy na okręgi wyborcze była uzasadniona, albowiem dotychczasowy podział nie był zgodny z przepisami kodeksu wyborczego (m.in. na skutek zmiany liczby mieszkańców miasta). Komisarz Wyborczy trafnie uwzględnił fakt, że dzielnice Praga Południe i Białołęka mogą obecnie stanowić samodzielne okręgi wyborcze (norma przedstawicielstwa dla Pragi Południe wynosi 6,03 a dla Białołęki 4,7). Dzielnica Praga Południe samodzielnie tworzy okręg nr 2, a Białołęka okręg nr 6. Rembertów, do tej pory połączony w jeden okręg wyborczy z Pragą Południe (dawny okręg nr 2), może utworzyć jeden okręg z dwoma sąsiadującymi z nim dzielnicami, z których żadna nie może utworzyć okręgu samodzielnie, tj. z Wesołą i Wawrem (norma przedstawicielstwa dla Rembertowa to 0,8, dla Wesołej 0,89 a dla dzielnicy Wawer 2,83). Tworzą one obecnie okręg nr 7. Dzielnica Praga Północ, która na mocy podziału Miasta Stołecznego Warszawy na okręgi wyborcze dokonanego uchwałą Rady m.st. Warszawy z 22 marca 2018 r. tworzyła jeden okręg z Białołęką, może utworzyć okręg z dzielnicą Targówek. Obie dzielnice nie mogą samodzielnie tworzyć okręgu (norma przedstawicielstwa dla Pragi Północ wynosi 1,96 a dla Targówka 4,15).
Podkreślić trzeba, że na mocy podziału z 2018 r. Targówek tworzył okręg wyborczy (nr 7) z dzielnicami, z którymi nie sąsiaduje (Wawrem i Wesołą). Komisarz Wyborczy, tworząc nowy podział na okręgi wyborcze z powodów, o których mowa powyżej, trafnie wziął pod uwagę kwestię spójności terytorialnej i utworzył okręgi składające się z dzielnic ze sobą sąsiadujących (okręg nr 7 – Rembertów, Wawer i Wesoła oraz okręg nr 10 – Targówek i Praga Północ).
Nie naruszają przepisów kodeksu wyborczego również zmiany w zakresie okręgów 8 i 9. Dzielnica Włochy, która nie może samodzielnie tworzyć okręgu (norma przedstawicielstwa wynosi 1,52), została połączona w jeden okręg (nr 8) razem z Ursynowem (5,10) i Wilanowem (1,55), okręg nr 9 tworzą Bemowo (4,27) i Ursus (2,18). Pomimo spełnienia warunku dotyczącego normy przedstawicielstwa, dzielnica Ursynów nie może tworzyć samodzielnie okręgu, albowiem konieczne jest dołączenie do niej dwóch dzielnic, które nie mogą samodzielnie utworzyć okręgu. Zachowanie dotychczasowego podziału i połączenie w jeden okręg (dawny okręg nr 9) dzielnic: Bemowo, Ursus i Włochy, doprowadziłoby do powstania nadwyżkowego, 61 mandatu – liczba radnych w Radzie m.st. Warszawy wynosi 60, stosownie do art. 2 ustawy z 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy, Dz. U. z 2018 r., poz. 1817 ze zm.
Podział na okręgi wyborcze zaproponowany w skardze D. K. i innych jest oczywiście nieprawidłowy już z tego względu, że zgodnie z art. 418 § 2 kodeksu dla wyboru rady w gminie liczącej powyżej 20 000 mieszkańców tworzy się okręgi wyborcze, w których wybiera się od 5 do 8 radnych, skarżący wnoszą zaś o utworzenie okręgów 11-mandatowych.
Nie może odnieść zamierzonego skutku zarzut zawarty w skardze D. K. i innych, że komisarz wyborczy, dokonując podziału, powinien dążyć do tego, aby "realnym progiem dającym poszczególnym komitetom wyborczym mandaty był próg 5%". Taka wytyczna nie wynika z przepisów kodeksu wyborczego. Okręgi wyborcze do rad gmin tworzone są na zasadzie terytorialnej (uwzględniającej podział gminy na poszczególne jednostki pomocnicze) z uwzględnieniem jednolitej normy przedstawicielstwa ustalonej przez podzielenie liczby mieszkańców gminy przez liczbę radnych wybieranych do danej rady gminy. Podział mandatów pomiędzy okręgi wyborcze powinien zostać dokonany w taki sposób, żeby na każdy mandat radnego w danej gminie przypadała taka sama (lub możliwie najbardziej zbliżona) liczba mieszkańców, co służy zachowaniu zasady materialnej równości wyborów (por. B. Dauter, J. Zbieranek [w:] K.W. Czaplicki, S.J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, B. Dauter, J. Zbieranek, Kodeks wyborczy. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018, Art. 419).
W rozpoznawanej sprawie wyjaśnienia zawarte w odpowiedzi organu na skargę nie są wyczerpujące i zawierają błędy rachunkowe. Organ podał wysokość jednolitej normy przedstawicielstwa (1 637 460 mieszkańców Warszawy podzielone przez 60 radnych daje wynik 27 291,00). Nie przedstawił jednak, jak kształtuje się wysokość współczynnika normy przedstawicielstwa dla poszczególnych dzielnic i okręgów wyborczych. Podał wysokość współczynników dla okręgów wyborczych ustalonych w poprzednim podziale z 2018 r., jednak obliczenia w tym zakresie obarczone są błędami rachunkowymi, tj. liczba mieszkańców okręgu wyborczego została podzielona przez 7 291, podczas gdy powinna być podzielona przez 27 291 (tj. przez jednolitą normę przedstawicielstwa).
Naczelny Sąd Administracyjny dokonał niezbędnych ustaleń i obliczeń we własnym zakresie i doszedł do przekonania, że podział dokonany w zaskarżonym postanowieniu spełnia warunki opisane powyżej. Wysokość współczynnika normy przedstawicielstwa przedstawia się następująco: dla okręgu nr 1 - 6,02 (Śródmieście – 3,4; Ochota 2,5), co daje 6 mandatów; dla okręgu nr 2 (Praga Południe) – 6,03, 6 mandatów; dla okręgu nr 3 (Mokotów) – 7,16, 7 mandatów; dla okręgu nr 4 (Wola) – 4,6, 5 mandatów; dla okręgu nr 5 – 6,11 (Bielany 4,3; a Żoliborz 1,8), 6 mandatów; dla okręgu nr 6 (Białołęka) 4,7, co daje 5 mandatów; dla okręgu nr 7 – 4,52 (Rembertów 0,8; Wawer 2,83 i Wesoła 0,89), co przekłada się na 5 mandatów; dla okręgu nr 8 – 8,17 (Ursynów 5,10; Wilanów 1,55 i Włochy 1,52), 8 mandatów; dla okręgu nr 9 – 6,45 (Bemowo 4,27 i Ursus 2,18), 6 mandatów i dla okręgu nr 10 – 6,11 (Targówek 4,15 i Praga Północ 1,96), 6 mandatów. Zgodnie z poprzednim podziałem z 2018 r. dwie dzielnice mogły samodzielnie stanowić okręgi wyborcze. Obecnie są cztery takie dzielnice, co słusznie zostało uwzględnione w podziale. Dzielnica Ursynów pomimo odpowiedniej wysokości normy przedstawicielstwa (5,1 – 5 mandatów, zatem mieści się samodzielnie w przedziale wynikającym z art. 418 § 2 kodeksu wyborczego), musi tworzyć jeden okręg z Wilanowem i Włochami. Dzielnice te, sąsiadujące z Ursynowem, nie mogą samodzielnie tworzyć okręgu. Nie można utworzyć okręgu złożonego tylko z tych dwóch dzielnic (współczynnik wyniósłby tylko 3,07) nie ma też możliwości dołączenie ich do innej dzielnicy, która również nie może sama tworzyć okręgu. Stąd też podział jest prawidłowy, liczba mandatów w okręgach mieści się w przedziale od 5 do 8 (art. 418 § 2 kodeksu). Przeważająca część okręgów jest pięcio- lub sześciomandatowa, tylko jeden jest 8-mandatowy i jeden 7-mandatowy, liczba mieszkańców przypadająca na każdy mandat jest zbliżona do siebie w możliwie największym stopniu.
Wskazać też należy, że stosownie do art. 416 § 2 kodeksu wyborczego w podziale mandatów uczestniczą listy kandydatów tych komitetów wyborczych, na których listy w skali gminy oddano co najmniej 5% ważnie oddanych głosów. Przepis ten wprowadza ustawowy próg wyborczy (czyli tzw. klauzulę zaporową), którego osiągnięcie uprawnia do uczestniczenia w podziale mandatów. Nie stanowi natomiast gwarancji, że komitety wyborcze, które ten wynik osiągną, rzeczywiście taki mandat (mandaty) uzyskają.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podział dokonany przez Komisarza Wyborczego w Warszawie I jest zgodny z prawem, a skargi dwóch grup wyborców, tj. D. K. i innych oraz P. L. i innych podlegają oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 420 § 1 i 3 kodeksu wyborczego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI