II NSNc 89/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Rzecznika Praw Obywatelskich od postanowienia Sądu Rejonowego w Siedlcach z 17 lipca 2008 r. sygn. I Ns 361/08, które dotyczyło stwierdzenia nabycia spadku po M.B.2. Zaskarżona część postanowienia dotyczyła dziedziczenia gospodarstwa rolnego, które miało przypaść F.B., M.Z. i D.B. po 1/3 części. Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił, że postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa, w tym art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1059 k.c. Argumentował, że art. 1059 k.c. utracił moc prawną w odniesieniu do spadków otwartych po 14 lutego 2001 r., a spadek po M.B.2 otworzył się w lipcu 2003 r. Sąd Najwyższy, po analizie, stwierdził, że Sąd Rejonowy rzeczywiście zastosował przepis art. 1059 k.c. pomimo jego utraty mocy prawnej w odniesieniu do spadków otwartych po 14 lutego 2001 r. W związku z tym, Sąd Najwyższy uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa, w tym art. 21 ust. 1, 31 ust. 3 oraz 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1059 k.c. Z uwagi na upływ ponad 15 lat od uprawomocnienia się postanowienia, Sąd Najwyższy, działając na podstawie art. 115 § 2 u.SN, ograniczył się do stwierdzenia naruszenia prawa, nie uchylając zaskarżonego postanowienia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących skargi nadzwyczajnej, stosowanie przepisów prawa cywilnego w kontekście orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, ochrona praw spadkowych i własności.
Dotyczy specyficznej sytuacji zastosowania przepisu utraconego mocy prawnej w postępowaniu spadkowym, z uwzględnieniem specyfiki skargi nadzwyczajnej.
Zagadnienia prawne (4)
Czy postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku, wydane na podstawie przepisu (art. 1059 k.c.) uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym spadków otwartych po określonej dacie, narusza prawo?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienie wydane na podstawie przepisu utraconego mocy prawnej narusza prawo.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy zastosował art. 1059 k.c. do spadku otwartego po dacie, od której przepis ten utracił moc prawną na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Spadek otworzył się po śmierci spadkodawczyni w lipcu 2003 r., a wyrok TK ws. P 4/99 wszedł w życie 14 lutego 2001 r. Zastosowanie nieobowiązującego przepisu stanowi rażące naruszenie prawa.
Czy zastosowanie przez sąd przepisu utraconego mocy prawnej na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego narusza konstytucyjne prawa do dziedziczenia i ochrony własności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, narusza.
Uzasadnienie
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność art. 1059 k.c. z Konstytucją RP w zakresie dotyczącym spadków otwartych po określonej dacie ma moc powszechnie obowiązującą. Zastosowanie tego przepisu do spadku otwartego po tej dacie jest sprzeczne z Konstytucją i narusza prawa majątkowe spadkobierców.
Czy naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej może stanowić samodzielną podstawę skargi nadzwyczajnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, naruszenie zasady ogólnej nie jest wystarczające bez zaistnienia przesłanek szczególnych.
Uzasadnienie
Ustawa o Sądzie Najwyższym rozdziela przesłankę ogólną (art. 89 § 1 in principio u.SN) od przesłanek szczególnych (art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN). Samo naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego nie otwiera drogi do uwzględnienia skargi nadzwyczajnej, jeśli nie towarzyszą mu naruszenia wskazane w przesłankach szczególnych.
Czy naruszenie zasady zaufania do państwa i prawa (art. 2 Konstytucji RP) może być podstawą skargi nadzwyczajnej w ramach przesłanki szczególnej dotyczącej naruszenia zasad lub wolności i praw człowieka?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zasada zaufania do państwa jest częścią przesłanki ogólnej, a nie szczególnej dotyczącej praw konstytucyjnych.
Uzasadnienie
Zasady wywodzone z art. 2 Konstytucji RP, takie jak zasada zaufania do państwa i prawa, należą do przesłanki ogólnej skargi nadzwyczajnej. Przesłanka szczególna z art. 89 § 1 pkt 1 u.SN dotyczy naruszenia zasad lub wolności i praw człowieka i obywatela 'określonych' w Konstytucji, a nie tych 'wywiedzionych' z art. 2.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.S. (poprzednio Z.) | osoba_fizyczna | wnioskodawca (następca prawny) |
| M.B. | osoba_fizyczna | wnioskodawca (następca prawny) |
| J.P. | osoba_fizyczna | wnioskodawca (następca prawny) |
| K.G. | osoba_fizyczna | wnioskodawca (następca prawny) |
| E.B. | osoba_fizyczna | wnioskodawca (następca prawny) |
| R.D. | osoba_fizyczna | wnioskodawca (następca prawny) |
| D.B. | osoba_fizyczna | wnioskodawca (następca prawny) |
| F.B. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania (w pierwotnym wniosku) |
| M.Z. z domu B. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania (w pierwotnym wniosku) |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | skarżący (skarga nadzwyczajna) |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 1059
Kodeks cywilny
Przepis utracił moc prawną w zakresie dotyczącym spadków otwartych od dnia 14 lutego 2001 r. na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r. (P 4/99).
Konstytucja RP art. 21 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Naruszenie poprzez zastosowanie art. 1059 k.c. do spadku otwartego po 14.02.2001 r.
Konstytucja RP art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Naruszenie poprzez zastosowanie art. 1059 k.c. do spadku otwartego po 14.02.2001 r.
Konstytucja RP art. 64 § 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Naruszenie poprzez zastosowanie art. 1059 k.c. do spadku otwartego po 14.02.2001 r.
Pomocnicze
k.p.c. art. 670 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut niezastosowania przez Sąd Rejonowy został uznany za niezasadny.
k.p.c. art. 677 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut niezastosowania przez Sąd Rejonowy został uznany za niezasadny.
u.SN art. 89 § 1 pkt 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa szczególna skargi nadzwyczajnej - naruszenie zasad lub wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji RP.
u.SN art. 89 § 1 in principio
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa ogólna skargi nadzwyczajnej - konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
u.SN art. 115 § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do ograniczenia się przez Sąd Najwyższy do stwierdzenia naruszenia prawa, gdy od uprawomocnienia się orzeczenia upłynęło 5 lat (w tym przypadku ponad 15 lat).
k.c. art. 924
Kodeks cywilny
Definicja otwarcia spadku.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie przez Sąd Rejonowy art. 1059 k.c. do spadku otwartego po dacie, od której przepis ten utracił moc prawną na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego. • Naruszenie konstytucyjnych praw do dziedziczenia i ochrony własności poprzez zastosowanie nieobowiązującego przepisu.
Odrzucone argumenty
Naruszenie zasady zaufania do państwa i prawa (art. 2 Konstytucji RP) jako samodzielna podstawa skargi nadzwyczajnej w ramach przesłanki szczególnej. • Naruszenie konstytucyjnych zasad odnoszących się do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego wynikających z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP jako podstawa skargi nadzwyczajnej w ramach przesłanki szczególnej. • Naruszenie prawa procesowego (art. 670 § 2 i 677 § 2 k.p.c.) w sposób rażący.
Godne uwagi sformułowania
„rażące” naruszenie prawa rozumieć należy jako „bardzo duże”, „wyraźne”. Jest to naruszenie prawa na tyle wyraźne, że do jego ustalenia nie jest konieczne prowadzenie złożonych procesów intelektualnych • Ipso facto et iure, skoro orzeczenie Sądu Rejonowego w Siedlcach dotyczyło spadku otwartego po tej dacie i wydane zostało na podstawie art. 1059 k.c., w sposób oczywisty naruszało art. 21 ust. 1, 31 ust. 3 oraz 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. • Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej w rozumieniu art. 89 § 1 in principio u.SN.
Skład orzekający
Oktawian Nawrot
przewodniczący-sprawozdawca
Mirosław Sadowski
członek
Arkadiusz Sopata
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących skargi nadzwyczajnej, stosowanie przepisów prawa cywilnego w kontekście orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, ochrona praw spadkowych i własności."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zastosowania przepisu utraconego mocy prawnej w postępowaniu spadkowym, z uwzględnieniem specyfiki skargi nadzwyczajnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z dziedziczeniem gospodarstw rolnych i konfliktem między orzecznictwem sądowym a wyrokami Trybunału Konstytucyjnego, co ma znaczenie praktyczne dla wielu osób.
“Sąd Najwyższy: Sąd Rejonowy naruszył prawo, stosując przepis już nieobowiązujący!”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.