II NSNc 50/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Rejonowego w Białej Podlaskiej, który nakazał pozwanemu zapłatę 11 000 zł z weksla. Prokurator Generalny zarzucił naruszenie zasad ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) oraz rażące naruszenie prawa materialnego, w tym przepisów o niedozwolonych klauzulach umownych (art. 385¹ i nast. k.c.). Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną. Stwierdził, że Sąd Rejonowy, wydając nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie weksla zabezpieczającego wierzytelność z umowy konsumenckiej, naruszył obowiązek zbadania z urzędu potencjalnie nieuczciwych postanowień umowy. W szczególności, Sąd Rejonowy nie zbadał klauzuli dotyczącej miejsca płatności weksla, która wpływała na właściwość sądu, uznając ją za niedozwoloną klauzulę umowną (art. 385³ pkt 23 k.c.). Ponadto, Sąd Najwyższy uznał za rażąco wygórowaną karę umowną zastrzeżoną w umowie opcji nabycia akcji, która wynosiła trzydziestokrotność świadczenia pozwanego (12 000 zł przy świadczeniu 400 zł), co stanowiło naruszenie art. 385³ pkt 17 k.c. w zw. z art. 385¹ § 1 k.c. Sąd Najwyższy podkreślił, że naruszenie zasad ochrony konsumenta i rażące wygórowanie kary umownej uzasadnia uchylenie nakazu zapłaty, nawet po upływie 5 lat od jego uprawomocnienia, ze względu na konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 89 § 1 u.SN). W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Białej Podlaskiej, znosząc wzajemnie koszty postępowania ze skargi nadzwyczajnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów o ochronie konsumentów w postępowaniu nakazowym, kontrola klauzul niedozwolonych w umowach konsumenckich, zasady stosowania skargi nadzwyczajnej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skargi nadzwyczajnej i może być ograniczone przez późniejsze zmiany w orzecznictwie lub przepisach.
Zagadnienia prawne (4)
Czy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydany na podstawie weksla zabezpieczającego wierzytelność z umowy konsumenckiej może zostać wydany bez zbadania z urzędu potencjalnie nieuczciwych postanowień umowy konsumenckiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd jest zobowiązany z urzędu zbadać, czy postanowienia umowy konsumenckiej mają nieuczciwy charakter, nawet jeśli sprawa dotyczy weksla i pozwany nie wnosi zarzutów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że ochrona konsumenta wynikająca z art. 76 Konstytucji RP i Dyrektywy 93/13/EWG wymaga od sądu zbadania z urzędu klauzul umownych, nawet w postępowaniu nakazowym opartym na wekslu. Zaniechanie tej kontroli narusza prawa konsumenta.
Czy klauzula w umowie konsumenckiej umożliwiająca wierzycielowi określenie miejsca płatności weksla, co wpływa na właściwość sądu, jest niedozwolonym postanowieniem umownym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, taka klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym w rozumieniu art. 385³ pkt 23 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że klauzula pozwalająca wierzycielowi na jednostronne określenie miejsca płatności weksla, a tym samym właściwości sądu, narusza interesy konsumenta i jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, co czyni ją niedozwoloną.
Czy kara umowna w wysokości trzydziestokrotności świadczenia pozwanego (12 000 zł przy świadczeniu 400 zł) zastrzeżona w umowie konsumenckiej jest rażąco wygórowana?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, taka kara umowna jest rażąco wygórowana i stanowi niedozwolone postanowienie umowne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że dysproporcja między wysokością zastrzeżonej kary umownej a kwotą świadczenia pozwanego jest tak duża, że kara ta jest rażąco wygórowana i nieuzasadniona, co czyni ją bezskuteczną.
Czy skarga nadzwyczajna może być uwzględniona, jeśli od uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia upłynęło 5 lat, a orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zasadniczo Sąd Najwyższy ogranicza się do stwierdzenia naruszenia prawa, chyba że zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela przemawiają za uchyleniem orzeczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że ochrona konsumenta jako strony słabszej przemawia za uchyleniem nakazu zapłaty, mimo upływu 5 lat, ponieważ sytuacja prawna związana z nakazem zapłaty jest możliwa do weryfikacji i odwrócenia bez naruszenia praw osób trzecich.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| I. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w W. | spółka | powódka |
| R. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | wnioskodawca skargi nadzwyczajnej |
Przepisy (20)
Główne
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej.
Konstytucja RP art. 76
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada ochrony konsumenta; naruszenie uznane za zasadne.
k.c. art. 3851 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja niedozwolonych postanowień umownych.
k.c. art. 3853 § pkt 23
Kodeks cywilny
Przykładowe niedozwolone postanowienie dotyczące właściwości sądu.
k.c. art. 3853 § pkt 16 i 17
Kodeks cywilny
Przykładowe niedozwolone postanowienia dotyczące kar umownych.
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Możliwość miarkowania kary umownej.
u.SN art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w przypadku uwzględnienia skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 115 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Ograniczenie możliwości uchylenia orzeczenia po upływie 5 lat, chyba że prawa człowieka przemawiają za uchyleniem.
Pomocnicze
k.p.c. art. 371
Kodeks postępowania cywilnego
Uzasadniał właściwość sądu w sprawach z weksla, ale w kontekście konsumenckim został uznany za niewłaściwie zastosowany.
u.SN art. 115 § § 1 i § 1a
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Dotyczy terminu wnoszenia skargi nadzwyczajnej w okresie przejściowym.
Konstytucja RP art. 30
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada ochrony godności człowieka; zarzut naruszenia uznany za niezasadny z powodu braku konkretnego uzasadnienia.
k.c. art. 221
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta.
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja kary umownej.
k.c. art. 484 § § 1
Kodeks cywilny
Zasada zapłaty kary umownej.
k.p.c. art. 200 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przekazanie sprawy niewłaściwemu sądu.
k.p.c. art. 27 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Kryterium właściwości sądu.
k.p.c. art. 31 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wyłączenie właściwości przemiennej w sprawach przeciwko konsumentom.
k.p.c. art. 39818
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
u.SN art. 95 § pkt 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
Prawo wekslowe
Prawo wekslowe
Reguluje kwestie związane z wekslami.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 76 Konstytucji RP (ochrona konsumenta). • Naruszenie art. 385³ pkt 23 k.c. (klauzula dotycząca właściwości sądu). • Naruszenie art. 385³ pkt 17 k.c. (rażąco wygórowana kara umowna). • Naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 30 Konstytucji RP (ochrona godności człowieka) - uznane za niezasadne z powodu braku konkretnego uzasadnienia.
Godne uwagi sformułowania
kognicja sądu w pierwszej fazie postępowania nakazowego jest ograniczona • Weksel jest papierem wartościowym ucieleśniającym zobowiązanie pieniężne o charakterze abstrakcyjnym • ochrona konsumenta jako strony słabszej strukturalnie w stosunkach prywatnoprawnych z przedsiębiorcą przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi • niedozwolone postanowienie umowne jest ex lege pozbawione mocy wiążącej od samego początku • kara umowna w takim wymiarze i w stosunku do tak określonej kwoty wypłaconej Pozwanemu bez wątpina jawi się jako rażąco wygórowana • uchylenie zaskarżonego wyroku jest konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej
Skład orzekający
Joanna Lemańska
przewodniczący-sprawozdawca
Oktawian Nawrot
członek
Robert Burek
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o ochronie konsumentów w postępowaniu nakazowym, kontrola klauzul niedozwolonych w umowach konsumenckich, zasady stosowania skargi nadzwyczajnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skargi nadzwyczajnej i może być ograniczone przez późniejsze zmiany w orzecznictwie lub przepisach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ochrony konsumenta przed nieuczciwymi praktykami przedsiębiorcy, co jest tematem powszechnie interesującym. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy weryfikuje orzeczenia sądów niższych instancji w kontekście praw konsumentów.
“Sąd Najwyższy: Konsument chroniony nawet w postępowaniu nakazowym z wekslem!”
Dane finansowe
WPS: 11 000 PLN
zapłata z weksla: 11 000 PLN
zwrot kosztów procesu: 2555 PLN
Zdanie odrębne
Robert Burek (ławnik Sądu Najwyższego)
Ławnik złożył zdanie odrębne od całości orzeczenia, podnosząc wątpliwości co do legalności Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN oraz statusu sędziów SN powołanych z udziałem obecnej Krajowej Rady Sądownictwa, uznając ich za niekonstytucyjnych i wadliwie powołanych, co rzutuje na wszystkie orzeczenia.
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.