II NSNc 401/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarga nadzwyczajna została wniesiona przez Prokuratora Generalnego od wyroków Sądu Okręgowego w Warszawie i Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w sprawie o jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej po zmarłym mężu wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni domagała się odszkodowania po śmierci męża, który zmarł w 1973 r. na chorobę zawodową (międzybłoniak opłucnej lewej) spowodowaną narażeniem na azbest w miejscu pracy. Sądy obu instancji oddaliły jej roszczenie, opierając się na przepisach obowiązujących w dacie ustania zatrudnienia zmarłego (1972 r.), które nie przewidywały jednorazowego odszkodowania dla członków rodziny w przypadku śmierci z powodu choroby zawodowej. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę nadzwyczajną, uznał ją za zasadną. Stwierdził rażące naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 21 § 1 ustawy z 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy w związku z rozporządzeniem z 1968 r. rozciągającym przepisy ustawy na choroby zawodowe, które przewidywały takie odszkodowanie. Sąd Najwyższy podkreślił, że przepisy te obowiązywały w dacie śmierci pracownika. Dodatkowo, Sąd Najwyższy uznał za rażące naruszenie art. 49a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, wskazując, że art. 49a ust. 3 tej ustawy nie ma zastosowania do roszczeń o jednorazowe odszkodowanie z tytułu śmierci spowodowanej chorobą zawodową, a właściwe powinny być przepisy obowiązujące w dacie stwierdzenia choroby zawodowej (2017 r.). Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone wyroki i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, uznając, że naruszenie zasad sprawiedliwości społecznej i prawa do rzetelnego procesu uzasadnia ingerencję w prawomocność orzeczeń.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepisy obowiązujące w dacie ustania zatrudnienia pracownika, który zmarł na chorobę zawodową, decydują o prawie do jednorazowego odszkodowania dla jego rodziny, czy też przepisy obowiązujące w dacie stwierdzenia choroby zawodowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepisy obowiązujące w dacie stwierdzenia choroby zawodowej są właściwe dla rozstrzygnięcia sprawy o jednorazowe odszkodowanie dla rodziny zmarłego pracownika, a nie przepisy z daty ustania zatrudnienia, jeśli ustawa z późniejszego okresu wprowadziła takie świadczenie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 49a ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych nie ma zastosowania do roszczeń o jednorazowe odszkodowanie z tytułu śmierci spowodowanej chorobą zawodową. Właściwe są przepisy obowiązujące w dacie stwierdzenia choroby zawodowej, które mogą przyznawać takie świadczenie.
Czy przepisy z 1968 r. (ustawa o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy oraz rozporządzenie w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy na choroby zawodowe) przewidywały prawo do jednorazowego odszkodowania dla rodziny pracownika zmarłego na chorobę zawodową?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepisy te przewidywały prawo do jednorazowego odszkodowania dla rodziny pracownika zmarłego na chorobę zawodową.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe, w szczególności § 4 ust. 3 i § 7 ust. 1, przewidywało jednorazowe odszkodowanie dla małżonka i dzieci pracownika zmarłego wskutek choroby zawodowej.
Czy rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego, które uniemożliwiło dochodzenie roszczenia, uzasadnia uchylenie prawomocnego orzeczenia w trybie skargi nadzwyczajnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli naruszenie jest rażące i godzi w zasadę demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, a inne środki prawne są niedostępne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego przez sądy niższych instancji, które skutkowało pozbawieniem strony możliwości dochodzenia roszczenia, stanowi rażące naruszenie prawa i uzasadnia uchylenie orzeczeń w trybie skargi nadzwyczajnej dla zapewnienia zgodności z art. 2 Konstytucji RP.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. M. | osoba_fizyczna | odwołująca się |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie | instytucja | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (11)
Główne
u.SN art. 89 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej z powodu rażącego naruszenia prawa lub zasad Konstytucji RP.
u.SN art. 91 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
u.s.w.p. art. 49a § 1
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
Przepisy ustawy stosuje się do spraw o świadczenia z tytułu wypadków przy pracy od 1 stycznia 2003 r. i chorób zawodowych, jeśli uszczerbek stwierdzono po 31 grudnia 2002 r.
u.ś.p. z 1968 r. art. 21 § 1
Ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy
Upoważnienie dla Rady Ministrów do rozciągnięcia przepisów ustawy na choroby zawodowe.
r.u.ś.p. art. 4 § 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe
Jednorazowe odszkodowanie przysługuje, gdy wskutek choroby zawodowej nastąpiła śmierć pracownika.
r.u.ś.p. art. 4 § 3
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe
Wysokość jednorazowego odszkodowania dla rodziny zmarłego pracownika z powodu choroby zawodowej.
r.u.ś.p. art. 7 § 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe
Określenie wysokości jednorazowego odszkodowania dla rodziny zmarłego pracownika z powodu choroby zawodowej.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 45 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do rzetelnego i sprawiedliwego rozpoznania sprawy przez sąd.
Pomocnicze
u.s.w.p. art. 49a § 3
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
Do spraw o świadczenia z tytułu uszczerbku na zdrowiu stwierdzonego po 31 grudnia 2002 r., spowodowanego chorobą zawodową powstałą w zatrudnieniu, które ustało przed 1 stycznia 2003 r., stosuje się przepisy obowiązujące w dniu ustania zatrudnienia. Sąd Najwyższy uznał, że ten przepis nie ma zastosowania do roszczeń o jednorazowe odszkodowanie z tytułu śmierci.
k.p.c. art. 398 § 18
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do zniesienia wzajemnie kosztów postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwe zastosowanie art. 49a ust. 1 u.s.w.p. i art. 49a ust. 3 u.s.w.p. przez sądy niższych instancji. • Istnienie podstawy prawnej do przyznania jednorazowego odszkodowania dla rodziny zmarłego na chorobę zawodową w przepisach z 1968 r. • Naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej i prawa do rzetelnego procesu.
Odrzucone argumenty
Argumentacja sądów niższych instancji, że przepisy obowiązujące w dacie ustania zatrudnienia nie przewidywały jednorazowego odszkodowania dla rodziny zmarłego na chorobę zawodową.
Godne uwagi sformułowania
rażące naruszenie prawa • zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej • nierzetelna kontrola odwoławcza • brak podstaw prawnych do przyznania jednorazowego odszkodowania • konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego
Skład orzekający
Marek Dobrowolski
przewodniczący-sprawozdawca
Mirosław Sadowski
członek
Arkadiusz Janusz Sopata
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawa ubezpieczeń społecznych i prawa pracy, a także pokazuje, jak skarga nadzwyczajna może korygować błędy sądów niższych instancji, co jest interesujące dla prawników i osób poszkodowanych.
“Sąd Najwyższy przywraca sprawiedliwość: wdowa po pracowniku zmarłym na chorobę zawodową otrzyma odszkodowanie po latach walki.”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.