II NSNc 356/23

SN
II NSNc 356/23
POSTANOWIENIE
Dnia 25 czerwca 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Adam Redzik
w sprawie z powództwa Bank (spółka akcyjna) Oddział w Polsce
przeciwko P. P. i A. P.
o zapłatę,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych
‎
25 czerwca 2024 r.,
na skutek skargi nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego od prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Okręgowego w Warszawie z 27 kwietnia 2018 r. sygn. akt XXV Nc 92/18,
w przedmiocie wniosków z 11 kwietnia 2024 r. o przekazanie sprawy oraz o pominięcie składu sędziowskiego,
1.
oddala wniosek o przekazanie sprawy;
2.
odrzuca wniosek o pominięcie składu orzekającego,
3.
na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.
per analogiam
zawiesza postępowanie w sprawie z uwagi na konieczność przeprowadzenia zmian legislacyjnych usuwających wadliwości instytucji skargi nadzwyczajnej oraz wadliwości procesowe dotyczące składów Sądu Najwyższego wskazane w wyroku pilotażowym Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023 r. Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), w terminie tam zakreślonym
.
UZASADNIENIE
I.
I.1. Pismem z 11 kwietnia 2024 r. pełnomocnik Pozwanych wniósł o: przekazanie sprawy do rozpatrzenia innej Izbie Sądu Najwyższego, uprawnionej do orzekania, powołanej zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa; a także o
pominięcie wyznaczonego w sprawie składu sędziowskiego oraz wyznaczenie nowego równoważnego składu sędziowskiego, mającego rozpoznać sprawę, w
skład którego powołani zostaną niezawiśli oraz bezstronni sędziowie, powołani zgodnie z literą prawa przez prawidłowo powołaną Krajową Radę Sądownictwa.
W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Pozwanych podniósł, iż skład orzekający Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego nie jest sądem niezawisłym oraz bezstronnym, co prowadzi do podważenia zaufania stron postępowania, jakie sądownictwo powinno budzić w jednostkach w
społeczeństwie demokratycznym i w państwie prawnym. Ponadto w ocenie pełnomocnika Pozwanych, nie jest sądem w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji
RP. Pełnomocnik Pozwanych wskazał również, że wyznaczony do
rozpoznania sprawy skład utworzony został z sędziów powołanych przez
Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa pomimo zgłaszanych przez przedstawicieli środowiska prawniczego kontrowersji co do zgodności z przepisami Konstytucji RP. W ocenie pełnomocnika Pozwanych wynikające wątpliwości ze statusu upolitycznionej Krajowej Rady Sądownictwa, prowadzą do obawy co do niemożności niezawisłego i bezstronnego orzekania w sprawie.
I.2. W wykonaniu zobowiązania Sądu Najwyższego z 20 maja 2024 r. do
jednoznacznego określenia charakteru wniosku, pełnomocnik Pozwanych stwierdził, że charakter wniosku dotyczył „pominięcia składu sędziów orzekających”.
II.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
II.1. Wniosek o przekazanie sprawy do rozpatrzenia innej, „prawidłowo umocowanej”, Izbie Sądu Najwyższego nie mógł zostać uwzględniony wobec braku
podstawy ustawowej do orzekania w przedmiocie skarg nadzwyczajnych w innych izbach Sądu Najwyższego i dlatego należało go oddalić.
Zgodnie z art. 26 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn.: Dz. U. 2024, poz. 622, dalej: „u.SN”), to do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy rozpoznawanie skarg
nadzwyczajnych. Wspomniany przepis, nie został wyeliminowany z obrotu prawnego lub zakwestionowany w odpowiedniej procedurze, dlatego też nie
sposób uznać aby Sąd Najwyższy orzekający w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie był właściwy do rozpoznania sprawy.
Zauważyć należy także, że w ustawie o Sądzie Najwyższym brak jest
przepisu, który zezwalałby na rozpoznanie skargi nadzwyczajnej przez
inną
Izbę Sądu Najwyższego, także z tego powodu, że w innych Izbach Sądu
Najwyższego (z wyjątkiem Izby Odpowiedzialności Zawodowej) nie orzekają ławnicy – zgodnie z art. 94 § 1 i 2 u.SN skargę nadzwyczajną rozpoznaje Sąd
Najwyższy w składzie 2 sędziów Sądu Najwyższego orzekających w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz 1 ławnika Sądu Najwyższego, a
jeżeli skarga nadzwyczajna dotyczy orzeczenia zapadłego w wyniku postępowania, w którego toku orzeczenie wydał Sąd Najwyższy, sprawę rozpoznaje Sąd Najwyższy w składzie 5 sędziów Sądu Najwyższego orzekających
w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz 2 ławników Sądu Najwyższego.
II.2. Wniosek pełnomocnika Pozwanych o „pominięcie składu sędziowskiego”, jako nieznany ustawie i tym samym niedopuszczalny, należało odrzucić.
Pełnomocnik Pozwanych sformułował wniosek nieznany ustawie. W
obowiązujących przepisach nie funkcjonuje instytucja pominięcia składu sędziowskiego. Skoro brak jest regulacji ustawowych dopuszczających pominięcie
składu sędziowskiego, to wniosek pełnomocnika Pozwanych należało
uznać za niedopuszczalny i jako taki odrzucić. Wspomnianego wniosku nie można było potraktować jako wniosek o wyłączenie sędziego, gdyż pełnomocnik Pozwanych wprost wskazał, iż w analizowanej sprawie nie można zastosować instytucji wyłączenia sędziego, a jego wniosek nie jest wnioskiem o wyłączenie sędziów.
Zauważyć należy, że pełnomocnik Pozwanych w uzasadnieniu swojego stanowiska powołuje się m.in. na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z
21
września 2021 r. w sprawie II GOK 10/18, nie zauważając jednak, że
w
uzasadnieniu tego judykatu (pkt 11.2) NSA wprost wskazał, że powołania Sędziów do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego pozostają ważne oraz skuteczne, zaś w aktualnym stanie prawnym akty powołania sędziów nie podlegają sądowej weryfikacji i nie są wzruszalne.
Nawiasem mówiąc, pełnomocnik Pozwanych na poparcie własnej argumentacji kwestionującej status sędziów Sądu Najwyższego powołanych po
2018 r. przywołuje orzeczenia Sądu Najwyższego, które wydano w składzie z
udziałem takich właśnie Sędziów (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 marca 2022 r., II CSKP 439/22).
II.3. Pełnomocnik Pozwanych wyraża obawy, że skład orzekający Izby Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego nie jest sądem niezawisłym oraz bezstronnym, co prowadzić ma do podważenia zaufania stron
postępowania. Na poparcie tych obaw pełnomocnik Pozwanych przytoczył
wybrane orzeczenia TSUE, w tym wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej (Wielka Izba) z 21 grudnia 2023 r., C
-
718/21. Pominął jednak wyrok pilotażowy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023 r. Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), do którego wyraźnie odsyła w
warstwie argumentacyjnej TSUE w uzasadnieniu wyroku z 21 grudnia 2023 r. We wskazanym wyroku pilotażowym polskie władze polityczne zostały zobowiązane przez ETPCz do przeprowadzenia w terminie roku zmian legislacyjnych usuwających zarówno wadliwości proceduralne dotyczące składów
orzekających w Sądzie Najwyższym Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i
Spraw
Publicznych (szczególnie będące konsekwencją udziału w procesie nominacyjno
-
powołaniom sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2018, poz. 3), jak i wskazane w
wyroku wadliwości instytucji skargi nadzwyczajnej. Trybunał stwierdził mianowicie, że w obecnym kształcie skarga nadzwyczajna jest niezgodna ze standardami sprawiedliwego procesu i zasadą pewności prawa wynikającą z art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej: ETPCz,), m.in. poprzez wyjątkowo wydłużone i stosowane z mocą wsteczną terminy do
wniesienia skargi nadzwyczajnej, umożliwiające Prokuratorowi Generalnemu i
Rzecznikowi Praw Obywatelskich kwestionowanie orzeczeń, które uprawomocniły
się przed wejściem w życie ustawy o Sądzie Najwyższym z 2017 r.; brak wystarczających zabezpieczeń przed ewentualnymi nadużyciami procesowymi i instrumentalizacją skargi nadzwyczajnej (np. ze względów politycznych, czego
obecnie dowodem, jest powierzenie funkcji Prokuratora Generalnego osobie, która jest aktywnym politykiem i jednocześnie Ministrem Sprawiedliwości, posiadającym znaczną władzę nad sądami oraz posiadającym szerokie uprawnienia w zakresie kwestionowania prawomocności orzeczeń sądowych w drodze skargi nadzwyczajnej (zob. pkt 324(c) uzasadnienia wyroku ETPCz).
Powyższe należało zaakcentować, wobec faktu, że w niniejszej sprawie skargę nadzwyczajną wywiódł Prokurator Generalny będący jednocześnie Ministrem Sprawiedliwości, a wniesiona do Sądu Najwyższego została ona po
ponad pięciu latach od wydania nakazu zapłaty przez Sąd Okręgowy w Warszawie.
II.4. Wobec przedstawionych okoliczności, postępowanie w sprawie należało zawiesić na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c.
per analogiam
do wskazanego w
wyroku pilotażowym Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023 r. Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21) czasu na przeprowadzenie zmian legislacyjnych usuwających wskazane przez Trybunał wady procesowe oraz wady skargi nadzwyczajnej, które to – w znacznej części – potwierdzone zostały w
uzasadnieniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Wielka Izba) z 21 grudnia 2023 r., C
-
718/21.
II.5. Z tych wszystkich względów, na podstawie powołanych przepisów Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.
[SOP]
(r.g.)
‎