Orzeczenie · 2024-03-13

II NSNc 348/23

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2024-03-13

SNubezpieczenia społecznepodstawa wymiaru składekWysokanajwyższy

ubezpieczenia społeczneskładkiZUSprzedsiębiorcaskarga nadzwyczajnaSąd Najwyższyinterpretacja prawaochrona praw przedsiębiorców

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Skarga nadzwyczajna Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców dotyczyła wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie, który zezwolił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na kwestionowanie zadeklarowanej przez przedsiębiorcę podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Rzecznik zarzucił rażące naruszenie prawa przez błędną wykładnię przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów kompetencyjnych, a także naruszenie zasad konstytucyjnych. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę, stwierdził, że spór sprowadza się do interpretacji art. 18 ust. 8 w zw. z art. 20 ust. 3 ustawy systemowej. Sąd Apelacyjny, wbrew uchwale Sądu Najwyższego z 2010 r., uznał, że ZUS ma prawo kontrolować i korygować zawyżone podstawy wymiaru składek, jeśli okoliczności wskazują na intencjonalny zamiar uzyskania zawyżonych świadczeń, powołując się m.in. na art. 58 k.c. Sąd Najwyższy uznał jednak, że wykładnia językowa art. 18 ust. 8 ustawy systemowej jest jednoznaczna i nie budzi wątpliwości, a ZUS nie jest uprawniony do kwestionowania zadeklarowanej kwoty, jeśli mieści się ona w granicach ustawowych. Podkreślono autonomiczność prawa ubezpieczeń społecznych wobec prawa cywilnego i brak podstaw do stosowania art. 58 k.c. do oceny deklaracji podstawy wymiaru składek. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, uznając go za niewłaściwe zastosowanie prawa, które ogranicza prawa jednostki na rzecz państwa, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Potwierdzenie zasady, że ZUS nie może kwestionować zadeklarowanej przez przedsiębiorcę podstawy wymiaru składek, o ile mieści się ona w granicach ustawowych, oraz że przepisy prawa cywilnego nie mają zastosowania do oceny tej deklaracji.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy sytuacji, gdy zadeklarowana podstawa mieści się w ustawowych granicach. Nie dotyczy sytuacji, gdy ZUS kwestionuje istnienie tytułu ubezpieczenia.

Zagadnienia prawne (2)

Czy organ rentowy (ZUS) jest uprawniony do kwestionowania zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeśli mieści się ona w granicach ustawowych?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, ZUS nie jest uprawniony do kwestionowania kwoty zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli mieści się ona w granicach określonych ustawą systemową.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy oparł się na jednoznacznej wykładni językowej art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którą wysokość podstawy wymiaru składek dla przedsiębiorców jest kwestią ich deklaracji w granicach ustawowych, a ZUS nie ma kompetencji do jej kwestionowania. Podkreślono autonomiczność prawa ubezpieczeń społecznych i brak podstaw do stosowania przepisów prawa cywilnego (art. 58 k.c.) w tej materii. Sąd Apelacyjny błędnie odstąpił od wykładni językowej na rzecz funkcjonalnej, co narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego.

Czy przepisy Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 58 k.c. (dotyczący nieważności czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego), mogą być stosowane do oceny deklaracji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne przez przedsiębiorcę?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, deklaracja podstawy wymiaru składek nie jest czynnością cywilnoprawną, a przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter publicznoprawny i nie zawierają odesłania do przepisów Kodeksu cywilnego w tym zakresie.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że deklaracja podstawy wymiaru składek nie jest czynnością prawną kreującą stosunek cywilnoprawny, co wyklucza możliwość jej oceny przez pryzmat art. 58 k.c. Prawo ubezpieczeń społecznych jest odrębne od prawa cywilnego, a stosowanie przepisów kodeksowych jest dopuszczalne tylko w drodze wyraźnego odesłania, którego w tym przypadku brak.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie wyroku i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców

Strony

Nazwa	Typ	Rola
K. G.	osoba_fizyczna	odwołująca się
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie	instytucja	organ rentowy
Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców	organ_państwowy	skarżący

Przepisy (12)

Główne

ustawa o SN art. 89 § 1

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej, gdy orzeczenie narusza zasady lub wolności konstytucyjne, rażąco narusza prawo przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, lub gdy zachodzi oczywista sprzeczność ustaleń z materiałem dowodowym.

ustawa o SN art. 91 § 1

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

ustawa systemowa art. 18 § 8

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Określa, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą jest zadeklarowana kwota, nie niższa niż określony ustawowo poziom.

ustawa systemowa art. 20 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Dotyczy podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

ustawa systemowa art. 20 § 3

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Dotyczy podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Pomocnicze

k.c. art. 58 § 1-3

Kodeks cywilny

Niewłaściwie zastosowany przez Sąd Apelacyjny; dotyczy nieważności czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego.

k.c. art. 83 § 1

Kodeks cywilny

Niewłaściwie zastosowany przez Sąd Apelacyjny; dotyczy pozorności czynności prawnej.

Konstytucja RP art. 2