II NSNc 34/24

Sąd Najwyższy2025-02-19
SNCywilnezobowiązaniaWysokanajwyższy
kara umownaużytkowanie wieczysteniezagospodarowanie nieruchomościskarga nadzwyczajnaSąd Najwyższyzasady konstytucyjneprawo procesowe cywilneprawo umów

Podsumowanie

Sąd Najwyższy oddalił skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego, uznając brak podstaw do uchylenia orzeczenia.

Prokurator Generalny wniósł skargę nadzwyczajną od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego zasądzającego kary umowne od spółki na rzecz gminy, zarzucając naruszenie zasad konstytucyjnych i prawa materialnego. Sąd Najwyższy oddalił skargę, stwierdzając, że zarzuty nie wykazały zasadności przesłanek szczególnych, a także brak precyzji w ich sformułowaniu.

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z 2014 roku, którym zasądzono od M. spółki z o.o. na rzecz Gminy Miejskiej J. kary umowne w łącznej kwocie ponad 100 000 zł z tytułu niezabudowania nieruchomości w terminie. Prokurator Generalny zarzucił naruszenie zasad konstytucyjnych (art. 2, 45 ust. 1, 77 ust. 2 Konstytucji RP) oraz rażące naruszenie prawa materialnego (art. 63 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 353[1] k.c.). Sąd Najwyższy oddalił skargę, uznając pierwszy zarzut za chybiony z uwagi na brak uzasadnienia i błędne powiązanie przesłanek skargi nadzwyczajnej. Drugi zarzut naruszenia prawa materialnego został uznany za bezzasadny z powodu braku precyzyjnego wskazania naruszonych przepisów oraz błędnego zastosowania przepisów (skarżący wskazał na art. 63 u.g.n. zamiast na art. 483 k.c., który był podstawą zasądzenia kar umownych). Sąd Najwyższy podkreślił, że kary umowne były zgodne z prawem w dacie orzekania przez Sąd Rejonowy, a późniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego (uchwała III CZP 8/22) nie mogło być podstawą do uznania wcześniejszego orzeczenia za rażąco wadliwe. W konsekwencji, Sąd Najwyższy oddalił skargę i zniósł wzajemnie koszty postępowania.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej stanowi przesłankę ogólną skargi nadzwyczajnej, a nie szczególną.

Uzasadnienie

Ustawodawca wyraźnie rozdzielił przesłankę ogólną od szczególnych. Zasady wywodzone z art. 2 Konstytucji RP nie mogą stanowić podstawy szczególnej, gdyż rozszerzałoby to nadmiernie zakres możliwych do sformułowania zarzutów i godziłoby w stabilność orzeczeń.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie skargi nadzwyczajnej

Strona wygrywająca

Sąd Najwyższy (utrzymanie w mocy orzeczenia Sądu Rejonowego)

Strony

NazwaTypRola
Gmina Miejska J.organ_państwowypowód
M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąspółkapozwany
Prokurator Generalnyorgan_państwowyskarżący

Przepisy (9)

Główne

k.c. art. 483

Kodeks cywilny

Podstawa do zastrzeżenia kary umownej.

u.SN art. 89 § § 1

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Określa przesłanki dopuszczalności skargi nadzwyczajnej (ogólne i szczególne).

u.SN art. 91 § § 1

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Podstawa do oddalenia skargi nadzwyczajnej.

Pomocnicze

k.p.c. art. 339 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do wydania wyroku zaocznego.

u.g.n. art. 63

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Przepis dotyczący opłat rocznych za użytkowanie wieczyste, błędnie wskazany jako podstawa zarzutu w skardze nadzwyczajnej.

k.c. art. 353[1]

Kodeks cywilny

Zasada swobody umów, powiązana z zarzutem naruszenia prawa materialnego.

k.c. art. 58 § § 3

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący nieważności częściowej czynności prawnej.

k.p.c. art. 398

Kodeks postępowania cywilnego

Przepisy dotyczące skargi kasacyjnej, stosowane odpowiednio do skargi nadzwyczajnej.

k.p.c. art. 363 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy uprawomocnienia się orzeczeń.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak wykazania zasadności przesłanek szczególnych skargi nadzwyczajnej. Naruszenie zasad konstytucyjnych nie może stanowić przesłanki szczególnej skargi nadzwyczajnej. Zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego były nieprecyzyjne i błędnie sformułowane. Sąd Rejonowy nie naruszył rażąco prawa materialnego, stosując przepisy zgodne z ówczesnym stanem prawnym i orzecznictwem.

Odrzucone argumenty

Naruszenie zasad konstytucyjnych (art. 2, 45 ust. 1, 77 ust. 2 Konstytucji RP) jako podstawa szczególna skargi nadzwyczajnej. Rażące naruszenie prawa materialnego (art. 63 u.g.n. w zw. z art. 353[1] k.c.) przez Sąd Rejonowy. Nieważność umów użytkowania wieczystego z powodu postanowień o karach umownych.

Godne uwagi sformułowania

„A contrario samo naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej nie stanowi racji wystarczającej dla usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia.” „Konstruując art. 89 § 1 u.SN ustawodawca posłużył się zwrotem „o ile”, który uniemożliwia realizację zasadniczego celu instrumentu jakim jest skarga nadzwyczajna, bez zaistnienia okoliczności wskazanych w przesłankach szczególnych...” „Zaskarżony wyrok nie może zostać wzruszony w drodze nadzwyczajnych środków zaskarżenia innych niż skarga nadzwyczajna.” „Uznanie więc, że zasady te [wywiedzione z art. 2 Konstytucji RP] mogą stanowić podstawę szczególną skargi nadzwyczajnej rozszerzałaby nadmiernie zakres możliwych do sformułowania zarzutów...” „Przedmiotem procesu nie była dodatkowa opłata roczna wymierzona w drodze decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 63 u.g.n. Skoro skarżący wskazywał na brak podstaw do wydania wyroku zasądzającego kary umownej winien zarzucić naruszenie art. 483 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.” „Jeżeli na gruncie wykładni i stosowania prawa powstają w orzecznictwie sądowym rozbieżności, które następnie w drodze uchwały lub innego orzeczenia rozstrzyga Sąd Najwyższy, wówczas wszelkie naruszenia przepisu, który stał się przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, do czasu wydania rozstrzygnięcia, nie mogą być uznane za rażące.”

Skład orzekający

Oktawian Nawrot

przewodniczący-sprawozdawca

Krzysztof Wiak

członek

Arkadiusz Sopata

ławnik

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja dopuszczalności i zakresu stosowania skargi nadzwyczajnej, w szczególności w kontekście zarzutów konstytucyjnych i materialnoprawnych. Wyjaśnienie zasad precyzyjnego formułowania zarzutów w skardze nadzwyczajnej. Potwierdzenie zasad dotyczących kar umownych w umowach użytkowania wieczystego w kontekście późniejszego orzecznictwa SN."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego trybu postępowania (skarga nadzwyczajna) i wymaga spełnienia określonych przesłanek formalnych i merytorycznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy skargi nadzwyczajnej, która jest rzadkim i budzącym kontrowersje środkiem prawnym. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy interpretuje jej przesłanki i jak analizuje zarzuty dotyczące naruszeń konstytucyjnych i prawa materialnego, zwłaszcza w kontekście późniejszych zmian w orzecznictwie.

Sąd Najwyższy: Skarga nadzwyczajna to nie środek na naprawienie błędów proceduralnych. Kluczowa interpretacja zasad konstytucyjnych.

Dane finansowe

WPS: 108 400 PLN

kara umowna: 57 200 PLN

kara umowna: 51 200 PLN

koszty postępowania: 6460 PLN

koszty postępowania: 6160 PLN

Sektor

nieruchomości

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

SN
II NSNc 34/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 lutego 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Krzysztof Wiak
‎
Arkadiusz Sopata (ławnik Sądu Najwyższego)
w sprawie z powództwa Gminy Miejskiej J.
‎
przeciwko M. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w J.
‎
o zapłatę,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 19 lutego 2025 r.,
‎
skargi nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z 16 czerwca 2014 r., sygn. V GC 143/14:
I.
oddala skargę;
II.
znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania przed Sądem Najwyższym wywołane wniesioną skargą nadzwyczajną
.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze wyrokiem zaocznym z 16 czerwca 2014 r. wydanym w sprawie V GC 143/14 z powództwa Gminy Miejskiej J. przeciwko M. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w
J. o zapłatę kwot 57 200 zł oraz 51 200 zł: (I) zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 57 200 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwot: 28 600 zł od dnia 29 stycznia 2013 r. do dnia zapłaty, 28 600 zł od dnia 15
października 2013 r. do dnia zapłaty; (II) zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 6460 zł tytułem kosztów postępowania, w tym kwotę 3600 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego; (III) zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 51 200 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwot: 25 600 zł od
dnia
29 stycznia 2013 r. do dnia zapłaty, 25 600 zł od dnia 15 października 2013
r.
do dnia zapłaty; (IV) zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 6160
zł
tytułem
kosztów postępowania, w tym kwotę 3600 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego; (V) wyrokowi nadał rygor natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, że strona powodowa domagała się zasądzenia kar umownych wynikających z umów użytkowania wieczystego zawartych w dniu 16 lutego 2007 r.
Sąd Rejonowy ustalił, że dniu 16 lutego 2007 r. pozwany zawarł z powodową gminą dwie umowy użytkowania wieczystego, dwóch niezabudowanych działek z
przeznaczeniem pod zabudowę budynkiem mieszkaniowym wielorodzinnym. Zgodnie z treścią umów nabywca zobowiązał się do zabudowania działek w
terminie
5 lat od dnia ich nabycia. Strony za rozpoczęcie budowy uznały wybudowanie fundamentów w ciągu 2 lat, zaś za zakończenie budowy postawienie
budynku w stanie surowym zamkniętym w ciągu kolejnych 3 lat. Postanowiły również, że w przypadku niedokonania zabudowy w określonych terminach, pozwana spółka zobowiązuje się do zapłaty na rzecz Gminy kary umownej stanowiącej 10% wylicytowanej ceny, odpowiednio 28 600 zł i 25 600 zł.
Pismem z 9 stycznia 2012 r. pozwany złożył wniosek o warunkowe przedłużenie terminu na zagospodarowanie terenu do 16 lutego 2015 r. W
uzasadnieniu przedmiotowego wniosku wskazał, iż niemożność zagospodarowania terenu użytkowanego wieczyście została spowodowana okolicznościami, które wyniknęły po zawarciu umowy i które spowodowały opóźnienie w realizacji pełnego zagospodarowania terenu. Gmina wielokrotnie kierowała do pozwanego pisma wzywające do złożenia wyjaśnień i sprecyzowania jakie okoliczności stanowiły przeszkodę w zagospodarowaniu terenu. Pozwany nie
udzielił odpowiedzi, jak również nie zagospodarował działek, w związku z czym gmina obciążyła pozwanego karami umownymi wynikającymi z zawartych umów.
W ocenie Sądu w sprawie zaistniały przesłanki do wydania wyroku zaocznego zgodnie z art. 339 § 1 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania). Strona
pozwana nie złożyła odpowiedzi na pozew, nie stawiła się na posiedzenie wyznaczone na rozprawę, nie żądała przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności, ani nie składała w sprawie wyjaśnień ustnie lub na piśmie.
Sąd na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doszedł
do przekonania, że strona pozwana nie wykonała zobowiązań nałożonych
nań umową, co skutkowało naliczeniem kar umownych. Ocenił również, że zawarcie w umowach postanowień ustanawiających kary umowne odpowiadało przepisom prawa, jak również zabezpieczało wykonanie przez użytkownika zobowiązania w zakresie zagospodarowania gruntu sposobami przewidzianymi w
prawie cywilnym. Sąd wskazał, że przedmiotem procesu nie była opłata roczna wymierzona w drodze decyzji administracyjnej na podstawie art. 63 ustawy z
21
sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, lecz kara umowna wynikająca
z regulacji zawartej w art. 483 k.c., wynikająca z zawartej umowy. Końcowo, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że orzecznictwo w
zakresie możliwości zastosowania kary umownej w przypadku niezagospodarowania gruntu nie było jednolite, a kwestia ta rozstrzygnięta została dopiero przez Sąd Najwyższy w uchwale z 20 stycznia 2022 r., sygn. III CZP 8/22, który wskazał, iż nieważne jest postanowienie umowy o ustanowieniu użytkowania
wieczystego określające obowiązek zapłaty przez użytkownika wieczystego kary umownej w wypadku niezagospodarowania nieruchomości w terminie wskazanym w umowie.
Skargą nadzwyczajną z 11 grudnia 2023 r. (data stempla pocztowego),
z
uwagi na konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej poprzez zagwarantowanie przestrzegania zasad, wolności i praw człowieka i
obywatela, określonych w art. 2, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 Nr 78, poz. 486 ze
zm., dalej: „Konstytucja RP”), odnoszących się do ochrony zaufania obywateli do
państwa oraz do rzetelnej procedury sądowej, a także prawa do sądu i
wynikającego z niego prawa do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej, Prokurator Generalny zaskarżył wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z 16 czerwca 2014 r., sygn. akt V GC 143/14, w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1.
naruszenie zasad, wolności i praw człowieka i obywatela, określonych w
art.
2, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, odnoszących się do
ochrony zaufania obywateli do państwa oraz do rzetelnej procedury sądowej, a także prawa do sądu – wynikającego z niego prawa do
odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności, a to poprzez zasądzenie wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze od pozwanego na rzecz powoda kar umownych w kwotach 57 200 zł oraz 51 200 zł w związku z niewykonaniem zabudowy nabytych od gminy nieruchomości na podstawie nieważnych zapisów umów o ustanowieniu użytkownika wieczystego, a następnie nadaniu
klauzuli wykonalności wydanemu nakazowi i jego realizacji jako
prawidłowego tytułu egzekucyjnego przez komornika sądowego, w
sytuacji gdy z powodu poważnych wątpliwości co do zasadności podstawy
powództwa powinno ono zostać oddalone, co godzi w poczucie sprawiedliwości proceduralnej i społecznej, jak również zasadę demokratycznego państwa prawa, a także naruszyło prawo własności pozwanego z uwagi na wyegzekwowanie w drodze egzekucji nienależnych gminie kwot,
2.
naruszenie w sposób rażący prawa materialnego – art. 63 ustawy z dnia 21
sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. 2014, poz. 518 ze zm., dalej: „u.g.n.”) w zw. z art. 353
1
k.c., w brzmieniu obowiązującym na dzień orzekania poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że dwie umowy użytkowania wieczystego gruntu z dnia 16 lutego 2007 r. są
w
całości ważne, jako zgodne z zasadą swobody umów, podczas gdy
ich
treść i cel, z uwagi na zawarte zapisy dotyczące kar umownych, były
nieważne i sprzeczne z art. 63 u.g.n., gdyż opłaty dodatkowe mogą
być
ustalone w razie niedotrzymania terminów określonych w umowie ustanowienia użytkowania wieczystego, jak wynika z ust. 4 tego przepisu, w
drodze decyzji wydanej przez uprawniony organ, a uznaniowość zastosowania wskazanej sankcji przez organ i brak odesłania do
postępowania przed sądem powszechnym w przypadku kwestionowania
przez użytkownika wieczystego nałożenia tej kary wykluczają
przyjęcie jej
cywilnoprawnego charakteru, zatem nie można ich zastrzec w umowie, gdyż sprzeciwiałaby się charakterowi powstałego stosunku zobowiązaniowego, ustawie, a także było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
W oparciu o tak skonstruowane zarzuty Prokurator Generalny wniósł o
uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jeleniej Górze z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania ze skargi nadzwyczajnej
.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Przystępując do merytorycznego badania skargi nadzwyczajnej, Sąd
Najwyższy ustala, czy doszło do naruszenia którejś z przesłanek szczególnych określonych w art. 89 § 1 pkt 1
-
3 u.SN i wskazanych w skardze nadzwyczajnej, a
jeśli
tak, to czy w celu zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa
prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej konieczne jest uwzględnienie skargi nadzwyczajnej.
A contrario
samo naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej nie stanowi racji wystarczającej dla usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia. Konstruując art. 89 § 1 u.SN ustawodawca posłużył się zwrotem „o ile”, który uniemożliwia realizację zasadniczego celu instrumentu jakim jest skarga nadzwyczajna, bez zaistnienia okoliczności wskazanych w przesłankach szczególnych, nawet jeśli za powyższym przemawiałyby fundamentalne racje aksjologiczne związane z istotą demokratycznego państwa prawnego.
Ponadto, stosownie do art. 115 § 2 u.SN, jeżeli zachodzą przesłanki wskazane w art. 89 § 1 u.SN, a zaskarżone orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne, w szczególności jeżeli od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia upłynęło 5 lat, a także jeżeli uchylenie orzeczenia naruszyłoby międzynarodowe zobowiązania Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd Najwyższy ogranicza się do
stwierdzenia wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa oraz
wskazania okoliczności, z powodu których wydał takie rozstrzygnięcie, chyba
że zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w
Konstytucji
RP przemawiają za wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 91 § 1 u.SN.
Wniesienie skargi nadzwyczajnej jest dopuszczalne po wyczerpaniu dostępnych środków zaskarżenia (art. 89 § 1 u.SN). Ustawa przewiduje ponadto ściśle określony krąg podmiotów uprawnionych do jej wniesienia (art. 89 § 2 u.SN).
Zaskarżony wyrok zaoczny, w świetle art. 363 § 1 k.p.c., wobec braku
jego
skutecznego zaskarżenia przez pozwanego (wniosek o przywrócenie terminu i sprzeciw od wyroku zaocznego nie zostały przez Sąd uwzględnione) uprawomocnił się. Stwierdzone to zostało zarządzeniem z 29 lipca 2014 r. w
którym
wskazano, iż wyrok zaoczny uprawomocnił się z dniem 26 lipca 2014 r. Powyższy wyrok nie może zostać wzruszony w drodze nadzwyczajnych środków zaskarżenia innych niż skarga nadzwyczajna.
Skarga nadzwyczajna w przedmiotowym postępowaniu wniesiona została przez legitymowany do tego podmiot, w terminie określonym ustawą.
2. W pierwszym zarzucie Prokurator Generalny podniósł
naruszenie zasad, wolności i praw człowieka i obywatela określonych w art. 2, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust.
2 Konstytucji RP, odnoszących się do ochrony zaufania obywateli do państwa oraz do rzetelnej procedury sądowej, a także prawa do sądu wynikającego z niego prawa do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia zasad wywodzonych
z art. 2 Konstytucji
RP wskazać należy, że odnosi się on do przesłanki
ogólnej skargi
nadzwyczajnej, której zasadność Sąd Najwyższy będzie badać dopiero w
przypadku stwierdzenia zasadności formułowanych względem zaskarżonego orzeczenia zarzutów szczególnych, a tym samym nie może być on skutecznie podnoszony w ramach pierwszej przesłanki szczególnej skargi nadzwyczajnej (wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2023 r., II NSNc 127/23).
Przede wszystkim podkreślić należy, że ustawodawca wyraźnie rozdzielił przesłankę ogólną skargi nadzwyczajnej od jej przesłanek szczególnych, w
tym
określonej w art. 89 § 1 pkt 1 u.SN. Konsekwentnie nie można przyjąć, że
naruszenie zasady, o której jest mowa w art. 89 § 1 pkt 1 u.SN może stanowić
jednocześnie naruszenie zasady, o której mowa art. 89 § 1
in principio
u.SN i
vice versa.
Są to dwie niezależne podstawy skargi nadzwyczajnej.
Ponadto zgodnie z art. 89 § 1 pkt 1 u.SN podstawą skargi nadzwyczajnej może
być naruszenie zasad lub wolności i praw człowieka i obywatela określonych w
Konstytucji RP. Już samo brzmienie przepisu wskazuje, że chodzi o zasady, które
są „określone” (wskazane) w przepisach Konstytucji RP, a nie takie, które
zostały „wywiedzione” z art. 2 Konstytucji RP (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 27 stycznia 2021 r., I NSNc 147/20; 31 sierpnia 2021 r., I NSNc 82/20; 8 grudnia 2022 r., I NSNc 575/21).
Zauważyć ponadto należy, że zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej i wywiedzione z niej zasady
pochodne, zawiera się w podstawie ogólnej skargi nadzwyczajnej (art.
89
§
1
in
principio
u.SN). Uznanie więc, że zasady te mogą stanowić podstawę
szczególną skargi nadzwyczajnej rozszerzałaby nadmiernie zakres możliwych do sformułowania zarzutów, pozwalając oprzeć skargę nadzwyczajną na
szerokim i niedookreślonym zbiorze zasad pochodnych, wywiedzionych przez
Trybunał Konstytucyjny i teorię prawa konstytucyjnego z art. 2 Konstytucji RP. Taka wykładnia godziłaby w istotny komponent prawa do sądu (Konstytucji RP), jakim jest stabilność orzeczeń, zarazem przecząc wyjątkowemu charakterowi skargi
nadzwyczajnej, jako środka prawnego, mającego zastosowanie w
szczególnych sytuacjach (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 27 stycznia 2021 r., I
NSNc 147/20; 31 sierpnia 2021 r., I NSNc 82/20; 8 grudnia 2022 r., I NSNc 575/21).
W omawianym pierwszym zarzucie Prokurator Generalny zarzucił również naruszenie zasad wynikających z
art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP
, jednakże z uwagi na brak uzasadnienia zarzutu we wspomnianym zakresie nie poddaje się on jakiejkolwiek kontroli.
W zakresie naruszenia zasad wynikających z art. 45 ust. 1 Konstytucji, Prokurator Generalny wskazuje, że: „[z]asada sprawiedliwości proceduralnej z
art.
2
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej łączy się bezpośrednio z prawem do
sądu określonym w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które
jest
jednym z najważniejszych założeń demokratycznego państwa prawnego. Trybunał Konstytucyjny w swoich orzeczeniach określił, że celem tego prawa, ma
być umożliwienie obywatelom dochodzenia swoich interesów. W wyroku z
12
marca 2002 r. sygn. akt P/01 OTKA 2004, nr 4 poz. 35, Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, iż nie może być ono rozumiane tylko formalnie, ogólnie jako dostęp do
drogi
sądowej, ale także materialnie jako możliwość skutecznego wyegzekwowania, dochodzenia i ochrony praw w wyniku postępowania sądowego”. Wywód ten nie jest powiązany w jakikolwiek sposób z podnoszonym zarzutem.
Odnośnie zaś naruszenia art. 77 ust. 2 Konstytucji RP uzasadnienie skargi nadzwyczajnej całkowicie milczy w jaki sposób miałoby dojść do jego naruszenia. Prokurator Generalny w żaden sposób nie wskazuje, jakiej zasadzie bądź prawu
wynikającemu ze wskazanego przepisu Sąd Rejonowy miałby uchybić, a
w
szczególności jaka ustawa i w jaki sposób
zamknęła pozwanemu drogę
sądową
dochodzenia naruszonych wolności lub praw, o ile w ogóle do takiej sytuacji doszło. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności
lub praw. Nie
sposób odeprzeć wrażenia, że formułując zarzut i
wskazując
powyższy przepis konstytucyjny, Prokurator Generalny nie do końca rozumiał sens nie tylko przepisu, ale również zarzutu, jeżeli takowy sens zarzut by
miał, a jak wskazuje ocena dokonana przez Sąd Najwyższy, takowego waloru podnoszonemu uchybieniu brakuje.
Końcowo, przy ocenie pierwszego z zarzutów warto również wskazać, że
skarżący nie do końca ma świadomość jakie orzeczenie kwestionuje. W
pierwszej
kolejności poprawnie wskazuje, że kary umowne zasądzone były wyrokiem,
przy czym w tym samym zdaniu twierdzi, że klauzulę wykonalności, nadano już nakazowi.
Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy jako chybiony ocenił pierwszy z zarzutów podniesionych w skardze nadzwyczajnej.
3. Przechodząc do zarzutu naruszenia w sposób rażący prawa materialnego, tj.
art. 63 u.g.n. w zw. z art. 353
1
k.c.
, Sąd Najwyższy, z uwagi na błąd w sformułowaniu zarzutu przez skarżącego, ocenił go jako bezzasadny.
Zgodnie z art. 95 pkt 1 u.SN w zakresie nieuregulowanym przepisami ustawy do skargi nadzwyczajnej, w tym postępowania w sprawie tej skargi, stosuje się w
zakresie spraw cywilnych – przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks
postępowania cywilnego dotyczące skargi kasacyjnej, z wyłączeniem art.
398
4
§ 2 oraz art. 398
9
. Stosownie zaś do art. 398
4
§ 1 k.p.c., określającego
wymagania konstrukcyjne skargi kasacyjnej, jako szczególnego środka odwoławczego, skarga kasacyjna powinna m.in. zawierać przytoczenie podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie. Jednocześnie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, obowiązek ten obejmuje wskazanie przepisu, który zdaniem skarżącego został naruszony, z oznaczeniem konkretnej jednostki
redakcyjnej aktu normatywnego, czyli artykułu, a także, jeśli występują, pomniejszych jednostek redakcyjnych (z wielu zob.: wyrok Sądu Najwyższego z
9
marca 2022 r., I NKRS 14/22; postanowienia Sądu Najwyższego z: 29
maja
2019
r., II UK 217/18; 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; 26 marca 1997
r., II CKN 63/97). Przytoczenie podstawy skargi kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż
z
uwagi na związanie sądu granicami podstaw skargi Sąd Najwyższy uwzględnia tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone.
W związku z powyższym podkreślić należy, że na dzień wydawania zaskarżonego wyroku art. 63 u.g.n. zawierał 4 ustępy. Skarżący nie wskazał zaś czy zarzuca naruszenie całego przepisu, czy konkretnej wybranej jednostki redakcyjnej, bądź kilku, a jeżeli tak, to których. Tego rodzaju określenie podstawy skargi uniemożliwia Sądowi Najwyższemu jego rozpoznanie, prowadząc do konstatacji o bezzasadności podnoszonego w skardze nadzwyczajnej uchybienia.
Na powyższym nie można jednak poprzestać analizując zarzut Prokuratora
Generalnego. Jak zwrócił uwagę w swoim uzasadnieniu Sąd Rejonowy, sprawa, w której orzekał, dotyczyła kar umownych wynikających z regulacji zawartej w art. 483 k.c. Przedmiotem procesu nie była dodatkowa opłata roczna wymierzona
w drodze decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 63 u.g.n. Skoro
skarżący wskazywał na brak podstaw do wydania wyroku zasądzającego kary
umownej winien zarzucić naruszenie art. 483 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Sąd Rejonowy nie stosował i nie mógł stosować art. 63 u.g.n., bowiem
przedmiotem postępowania i żądania powoda była kara umowna, nie zaś dodatkowa opłata roczna za użytkowanie wieczyste.
Ponadto w swoim zarzucie, abstrahując od braku wskazania naruszonych przepisów prawa, Prokurator Generalny wskazuje na nieważność całych umów użytkowania wieczystego, podczas gdy w zasadzie kwestionuje jedynie postanowienia dotyczące kar umownych. Przypomnieć w związku z tym należy, że
zgodnie z art. 58 § 3 k.c., jeżeli nieważnością dotknięta jest tylko część czynności
prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba
że
z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.
Niejasne pozostaje ponadto w jakim zakresie umowa sprzeczna jest z
zasadami współżycia społecznego oraz jakimi, bowiem i w tym względzie Prokurator Generalny nie poczynił żadnych starań, by taką sprzeczność wskazać
i
wykazać, pomijając fakt, że również w tym przypadku, w zakresie podnoszonego zarzutu, nie wskazał przepisu, któremu Sąd Rejonowy miałby uchybić.
Na koniec odnieść się należy do zarzucanego przez Prokuratora Generalnego rażącego charakteru uchybienia, jakkolwiek nie miało ono miejsca, a także nie
zostało ono przez skarżącego wykazane. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wprost wskazuje się, że jeżeli na gruncie wykładni i stosowania prawa powstają w
orzecznictwie sądowym rozbieżności, które następnie w drodze uchwały lub
innego orzeczenia rozstrzyga Sąd Najwyższy, wówczas wszelkie naruszenia
przepisu, który stał się przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, do
czasu wydania rozstrzygnięcia, nie mogą być uznane za rażące. Skarżący
w
uzasadnieniu skargi nadzwyczajnej sam wskazywał na rozbieżności w
wykładni zarzucanych przepisów, a mimo wszystko twierdził, iż Sąd Rejonowy dopuścił się uchybienia o charakterze rażącym, do czego Prokurator Generalny nie miał jakichkolwiek podstaw.
4. Reasumując należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie skarżący nie
zdołał
wykazać zasadności podniesionych w skardze nadzwyczajnej zarzutów
odwołujących się do przesłanek szczególnych określonych w art. 89 § 1 pkt 1 i 2 u.SN.
Stwierdzenie, że żadna z podstaw szczególnych nie okazała się zasadna, zwalnia Sąd Najwyższy od obowiązku badania zaistnienia w niniejszej sprawie przesłanki ogólnej, o której mowa w art. 89 § 1
in principio
u.SN, tj. konieczności wzruszenia zaskarżonego nią prawomocnego orzeczenia w celu zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
5. Z powyższych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 91 § 1 zd. 2 u.SN, oddalił skargę nadzwyczajną.
Jednocześnie, na podstawie art. 398
18
k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN Sąd
Najwyższy zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania wywołanego wniesieniem skargi nadzwyczajnej
.
[
P.Sz.
]
[a.ł]

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę