II NSNc 326/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Zabrzu z 2014 roku, który nakazał eksmisję E. G. i odmówił jej prawa do lokalu socjalnego. Skarga została wniesiona w części dotyczącej braku prawa do lokalu socjalnego. Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną, stwierdzając, że Sąd Rejonowy dopuścił się rażącego naruszenia prawa, nie przeprowadzając z urzędu postępowania dowodowego w celu ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej pozwanej, która była emerytką i osobą z niepełnosprawnością. Zaniechanie to doprowadziło do pozbawienia jej prawa do lokalu socjalnego, co narusza zasady sprawiedliwości społecznej i prawo do sądu. Pomimo upływu ponad 11 lat od wydania wyroku zaocznego, Sąd Najwyższy uznał, że zasady konstytucyjne przemawiają za uchyleniem zaskarżonego orzeczenia w części dotyczącej lokalu socjalnego i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaObowiązek sądu z urzędu badania przesłanek przyznania lokalu socjalnego w sprawach o eksmisję, nawet przy biernej postawie stron.
Dotyczy spraw o eksmisję z lokali mieszkalnych, gdzie orzekany jest brak prawa do lokalu socjalnego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd orzekający w sprawie o eksmisję ma obowiązek z urzędu badać przesłanki przyznania lokalu socjalnego, nawet w przypadku biernej postawy stron?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma obowiązek z urzędu przeprowadzić obligatoryjne postępowanie dowodowe celem ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej pozwanej, w tym ustalić numer PESEL, aby móc ocenić przesłanki przyznania lokalu socjalnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że brzmienie art. 14 ust. 3 ustawy o ochronie praw lokatorów, w powiązaniu z art. 75 Konstytucji RP, nakłada na sąd obowiązek przejawiania z urzędu inicjatywy dowodowej w celu ustalenia przesłanek przyznania lokalu socjalnego, nawet przy biernej postawie stron.
Czy zaniechanie przez Sąd Rejonowy z urzędu ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej pozwanej w sprawie o eksmisję, skutkujące odmową przyznania lokalu socjalnego, stanowi rażące naruszenie prawa i naruszenie zasad demokratycznego państwa prawnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zaniechanie to stanowi rażące naruszenie prawa procesowego i materialnego oraz naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że pozbawienie pozwanej prawa do lokalu socjalnego wskutek zaniechania przeprowadzenia przez sąd stosownego postępowania dowodowego narusza zasady sprawiedliwości społecznej i prawo do sądu, uzasadniając uchylenie wyroku zaocznego.
Czy art. 75 Konstytucji RP bezpośrednio przyznaje jednostce prawo do uzyskania mieszkania lub roszczenia w tym zakresie?
Odpowiedź sądu
Nie, art. 75 Konstytucji RP ma charakter normy programowej, określającej cele działania państwa w zakresie polityki mieszkaniowej, a nie przyznaje bezpośrednich praw podmiotowych ani roszczeń jednostce.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, wyjaśnił, że art. 75 Konstytucji RP nie tworzy bezpośrednich praw podmiotowych, lecz kształtuje treść norm ustawowych i nakazuje stosowanie prawa z uwzględnieniem celu prawa do mieszkania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| X Spółka Akcyjna z siedzibą w B. | spółka | powódka |
| E. G. | osoba_fizyczna | pozwana |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | skarżący |
| Gmina Z. | instytucja | uczestnik |
Przepisy (12)
Główne
u.ochr.pr.lok. art. 14 § ust. 3
Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy oraz o zmianie Kodeksu cywilnego
Sąd, badając z urzędu, czy zachodzą przesłanki do otrzymania lokalu socjalnego, orzeka o uprawnieniu osób, o których mowa w ust. 1, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania przez nie z lokalu oraz ich szczególną sytuację materialną i rodzinną.
u.ochr.pr.lok. art. 15 § ust. 1
Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy oraz o zmianie Kodeksu cywilnego
W wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego bądź o braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy.
k.p.c. art. 222
Kodeks postępowania cywilnego
Właściciel może żądać od osoby, która włada jego rzeczą, jeżeli nie ma ona do niej prawa, aby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Skarga nadzwyczajna może być wniesiona w celu zapewnienia zgodności prawomocnych orzeczeń sądów z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
u.SN art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Sąd Najwyższy w przypadku uwzględnienia skargi nadzwyczajnej uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania lub orzeka co do istoty sprawy.
Pomocnicze
u.ochr.pr.lok. art. 14 § ust. 4
Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy oraz o zmianie Kodeksu cywilnego
Sąd nie może orzec o braku uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego wobec między innymi niepełnosprawnego, emeryta lub rencisty spełniającego kryteria pomocy społecznej, chyba że mogą zamieszkać w innym lokalu.
u.ochr.pr.lok. art. 15 § ust. 4
Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy oraz o zmianie Kodeksu cywilnego
Sąd nie może orzec o braku uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego wobec między innymi niepełnosprawnego, emeryta lub rencisty spełniającego kryteria pomocy społecznej, chyba że mogą zamieszkać w innym lokalu.
k.p.c. art. 339 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Jeśli pozwany nie stawił się na rozprawę mimo prawidłowego wezwania, sąd wyda wyrok zaoczny.
k.p.c. art. 339 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
W wyroku zaocznym sąd orzeka na podstawie twierdzeń powoda o okolicznościach faktycznych, jeśli twierdzenia te nie budzą uzasadnionych wątpliwości.
u.SN art. 115 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Jeżeli od uprawomocnienia się orzeczenia upłynęło 5 lat i wywołało ono nieodwracalne skutki prawne, Sąd Najwyższy ogranicza się do stwierdzenia naruszenia prawa, chyba że zasady lub prawa człowieka przemawiają za uchyleniem orzeczenia.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu, w tym prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności.
Konstytucja RP art. 75 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek państwa przeciwdziałania bezdomności i zapewnienia ochrony praw lokatorów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Rejonowy zaniechał z urzędu przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej pozwanej, co doprowadziło do naruszenia jej prawa do lokalu socjalnego. • Zaniechanie to stanowi rażące naruszenie przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów oraz zasad demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Odrzucone argumenty
Argumentacja powódki o oddalenie skargi nadzwyczajnej.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przychyla się do stanowiska, że brzmienie art. 14 ust. 3 u.ochr.pr.lok. w powiązaniu konstytucyjną zasadą ochrony praw lokatorów, [...] dostarczają argumentów za przyjęciem takiej wykładni powołanego przepisu, w którym sąd powinien przejawiać z urzędu inicjatywę dowodową w celu ustalenia przesłanek przyznania lokalu socjalnego • W analizowanej sprawie, w świetle przepisów art. 15 ust. 4 w zw. z art. 15 ust. 1 oraz art. 14 ust. 3 w zw. z art. 14 ust. 4 u.ochr.pr.lok., Sąd Rejonowy przed wydaniem wyroku zaocznego [...] miał obowiązek z urzędu przeprowadzić obligatoryjne postępowanie dowodowe celem ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej Pozwanej, czego jednak zaniechał. • Doszło tym samym również do naruszenia prawa do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności, wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP jako prawo do sądu.
Skład orzekający
Joanna Lemańska
przewodniczący, sprawozdawca
Paweł Wojciechowski
członek
Arkadiusz Janusz Sopata
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Obowiązek sądu z urzędu badania przesłanek przyznania lokalu socjalnego w sprawach o eksmisję, nawet przy biernej postawie stron."
Ograniczenia: Dotyczy spraw o eksmisję z lokali mieszkalnych, gdzie orzekany jest brak prawa do lokalu socjalnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia ochrony praw lokatorów, zwłaszcza osób w trudnej sytuacji życiowej (emeryci, osoby z niepełnosprawnościami), oraz roli sądu w zapewnieniu sprawiedliwości społecznej.
“Sąd Najwyższy: Sąd musi z urzędu chronić emerytów i niepełnosprawnych przed eksmisją na bruk!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.