II NSNc 326/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną wniesioną przez Prokuratora Generalnego oraz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 27 marca 2019 r. (sygn. akt I C 284/19). Nakaz ten nakazywał J. P. i J.1 P.1 zapłatę na rzecz P. Spółki Akcyjnej kwoty 269 084,84 CHF wraz z odsetkami oraz kosztów procesu. Skarżący zarzucili, że wydanie nakazu zapłaty nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, w tym zasad konstytucyjnych dotyczących ochrony konsumentów (art. 76 Konstytucji RP) oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Podkreślali, że sąd pierwszej instancji nie zbadał z urzędu potencjalnie nieuczciwego charakteru postanowień umowy kredytu hipotecznego, która była podstawą dochodzonego roszczenia, a która została zawarta w walucie wymienialnej. Sąd Najwyższy, analizując zarzuty, uznał, że obowiązek zbadania z urzędu klauzul abuzywnych w umowach konsumenckich wynika zarówno z polskiego prawa (implementującego dyrektywy UE), jak i z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Stwierdził, że Sąd Okręgowy zaniechał tej kontroli, ograniczając się jedynie do formalnych przesłanek wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uznał, że doszło do rażącego naruszenia art. 76 Konstytucji RP i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, a także przepisów postępowania (art. 485 § 1 k.p.c.). Z uwagi na konieczność zapewnienia zgodności orzeczeń z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Bielsku-Białej, który będzie zobowiązany do zbadania umowy pod kątem abuzywności jej postanowień.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaObowiązek sądów badania z urzędu abuzywności klauzul w umowach konsumenckich, zwłaszcza w umowach kredytowych.
Dotyczy głównie postępowań, w których sąd pierwszej instancji zaniechał zbadania abuzywności z urzędu, a sprawa trafiła do Sądu Najwyższego w trybie skargi nadzwyczajnej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd wydający nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym ma obowiązek zbadania z urzędu abuzywności postanowień umowy kredytu konsumenckiego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy postanowienia umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem mają nieuczciwy charakter, zgodnie z Dyrektywą 93/13/EWG i polskim prawem.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że ochrona konsumentów przed klauzulami niedozwolonymi jest skuteczna ex lege, a sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umownych, jeśli posiada niezbędne informacje. Zaniechanie tej kontroli stanowi rażące naruszenie art. 76 Konstytucji RP i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Czy naruszenie zasady ochrony konsumentów (art. 76 Konstytucji RP) może stanowić podstawę skargi nadzwyczajnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zasada ochrony konsumentów wyrażona w art. 76 Konstytucji RP może stanowić podstawę skargi nadzwyczajnej, w przeciwieństwie do zasady sprawiedliwości społecznej wywodzonej z art. 2 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 89 § 1 pkt 1 ustawy o Sądzie Najwyższym pozwala na oparcie skargi nadzwyczajnej na naruszeniu zasad lub praw i wolności określonych w Konstytucji RP. Zasada ochrony konsumentów jest taką zasadą, podczas gdy zasada sprawiedliwości społecznej jest podstawą ogólną skargi.
Czy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym może być wydany na podstawie wyciągu z ksiąg bankowych, jeśli umowa kredytu może zawierać klauzule abuzywne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli z treści pozwu lub dołączonych dokumentów wynika wątpliwość co do ważności lub abuzywności umowy, sąd nie powinien wydawać nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, lecz rozpoznać sprawę według przepisów ogólnych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Okręgowy zaniechał oceny umowy pod kątem abuzywności, opierając się jedynie na formalnych przesłankach postępowania nakazowego. Brak zbadania umowy w kontekście ochrony konsumentów stanowi rażące naruszenie prawa procesowego i materialnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. spółka akcyjna | spółka | powód |
| Syndyk masy upadłości J. P., J.1 P.1 | inne | pozwany |
| J. P. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| J.1 P.1 | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów | organ_państwowy | skarżący |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (6)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący niedozwolonych postanowień umownych, które sąd powinien badać z urzędu w umowach konsumenckich.
Konstytucja RP art. 76
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi, stanowiąca wzorzec kontroli w skardze nadzwyczajnej.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do rzetelnej procedury sądowej, naruszone przez brak zbadania abuzywności umowy.
u.SN art. 89 § § 1 pkt 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa skargi nadzwyczajnej obejmująca naruszenie zasad lub praw i wolności określonych w Konstytucji RP.
u.SN art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa prawna uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Pomocnicze
k.p.c. art. 485 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dokumenty wskazane w przepisie są wystarczające do udowodnienia roszczenia w postępowaniu nakazowym, jednak nie wyłączają obowiązku zbadania z urzędu abuzywności klauzul w umowie konsumenckiej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd pierwszej instancji nie zbadał z urzędu abuzywności klauzul w umowie kredytu konsumenckiego. • Zaniechanie zbadania abuzywności narusza prawo konsumentów do rzetelnego procesu i ochronę przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. • Obowiązek badania abuzywności wynika z prawa unijnego i polskiego, a sąd powinien działać z urzędu.
Odrzucone argumenty
Zasada sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) nie może stanowić samoistnej podstawy skargi nadzwyczajnej. • Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym był prawidłowy, gdyż dokumenty złożone do pozwu spełniały wymogi formalne.
Godne uwagi sformułowania
sąd był zobowiązany do zbadania umowy pod kątem ewentualnej abuzywności jej postanowień z urzędu • ochrona konsumenta przed klauzulami niedozwolonymi jest skuteczna ex lege • sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowne (...) mają nieuczciwy charakter • brak zbadania abuzywności postanowień umowy kredytu stanowi rażące naruszenie art. 76 Konstytucji RP
Skład orzekający
Elżbieta Karska
przewodniczący, sprawozdawca
Maria Szczepaniec
członek
Jarosław Gałkiewicz
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Obowiązek sądów badania z urzędu abuzywności klauzul w umowach konsumenckich, zwłaszcza w umowach kredytowych."
Ograniczenia: Dotyczy głównie postępowań, w których sąd pierwszej instancji zaniechał zbadania abuzywności z urzędu, a sprawa trafiła do Sądu Najwyższego w trybie skargi nadzwyczajnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu abuzywnych klauzul w umowach kredytowych i podkreśla ważną rolę sądów w ochronie konsumentów, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie.
“Sąd Najwyższy: Banki nie mogą ukrywać abuzywnych klauzul w umowach kredytowych – sąd zbada je z urzędu!”
Dane finansowe
WPS: 269 084,84 CHF
zapłata: 269 084,84 PLN
koszty procesu: 18 351 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.