II NSNc 306/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarga nadzwyczajna została wniesiona przez Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 30 marca 2001 r., sygn. XIV GC 2726/00/15, w sprawie o zapłatę. Powodowie I. K. i G. G. domagali się od pozwanych T. C. i I. C. zapłaty kwoty 385 345,39 zł wraz z umownymi odsetkami w wysokości 0,9% za każdy dzień opóźnienia. Wskazali, że nabyli wierzytelność wobec pozwanych od pierwotnego wierzyciela. Pozwani zawarli z powodami ugodę, w której zobowiązali się do zapłaty wskazanej kwoty w ratach, a także zgodzili się na naliczanie odsetek w wysokości 0,9% dziennie od dnia podpisania ugody. Sąd Okręgowy w Katowicach nakazem zapłaty, a następnie wyrokiem, zasądził od pozwanych znaczną część dochodzonej kwoty wraz z odsetkami. Prokurator Generalny zarzucił zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 353(1) k.c. w związku z art. 58 § 2 k.c. oraz art. 481 § 1 k.c., wskazując na lichwiarski charakter odsetek (328,5% w skali roku) oraz naliczanie ich za okres sprzed powstania opóźnienia. Sąd Najwyższy uznał skargę nadzwyczajną za zasadną. Stwierdził, że odsetki w takiej wysokości są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i mają charakter lichwiarski, co prowadzi do nieważności czynności prawnej na podstawie art. 58 § 2 k.c. Ponadto, Sąd Najwyższy podkreślił, że odsetki należą się za czas opóźnienia, a nie za okres poprzedzający wymagalność długu. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Katowicach, uznając, że jest to konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Koszty postępowania wywołanego skargą nadzwyczajną zostały zniesione wzajemnie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących odsetek lichwiarskich, stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażącego naruszenia prawa materialnego, ochrona praw konstytucyjnych mimo upływu terminów procesowych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji z przeszłości (rok 2001) i stosowania przepisów obowiązujących w tamtym czasie, choć z uwzględnieniem późniejszej wykładni i przepisów (np. art. 359 § 2(1) k.c. jako przesłanki oceny).
Zagadnienia prawne (3)
Czy odsetki umowne w wysokości 0,9% dziennie (328,5% rocznie) są zgodne z zasadami współżycia społecznego i nie stanowią rażącego naruszenia prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odsetki w takiej wysokości mają charakter lichwiarski, są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i prowadzą do nieważności czynności prawnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że odsetki w wysokości 0,9% dziennie są rażąco wygórowane, nie mają uzasadnienia w inflacji ani w normalnych zyskach gospodarczych, a ich celem nie może być osiąganie nadmiernych zysków czy wykorzystywanie trudnej sytuacji dłużnika. Takie odsetki są sprzeczne z zasadami uczciwości i uczciwego społeczeństwa, co na mocy art. 58 § 2 k.c. czyni umowę nieważną.
Czy odsetki za opóźnienie mogą być naliczane za okres poprzedzający powstanie opóźnienia w zapłacie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odsetki za opóźnienie należą się za czas opóźnienia, począwszy od dnia wymagalności długu, a nie za okres sprzed tej daty.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że niedopuszczalne jest zasądzenie odsetek za opóźnienie za okres, zanim wystąpiło opóźnienie w spłacie zobowiązania. Klauzula umowna przewidująca naliczanie odsetek od dnia podpisania umowy, a nie od dnia wymagalności, jest niezgodna z prawem.
Czy skarga nadzwyczajna jest dopuszczalna od prawomocnego orzeczenia, od którego minęło ponad 5 lat od uprawomocnienia, ale naruszenie prawa jest rażące i dotyczy praw konstytucyjnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w wyjątkowych sytuacjach, gdy naruszenie prawa jest rażące i dotyczy praw konstytucyjnych, Sąd Najwyższy może uchylić orzeczenie mimo upływu 5 lat, jeśli przemawia za tym ochrona praw człowieka i obywatela.
Uzasadnienie
Choć art. 115 § 2 u.SN stanowi, że Sąd Najwyższy ogranicza się do stwierdzenia naruszenia prawa, jeśli od uprawomocnienia minęło 5 lat, to w niniejszej sprawie, ze względu na rażące naruszenie zasad sprawiedliwości społecznej i praw majątkowych chronionych przez Konstytucję (art. 64), Sąd Najwyższy uznał za konieczne uchylenie wyroku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| I. K. | osoba_fizyczna | powód |
| G. G. | osoba_fizyczna | powód |
| T. C. | osoba_fizyczna | pozwany |
| I. C. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 353(1)
Kodeks cywilny
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli dłużnik opóźni się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, choćby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa przesłanki wniesienia skargi nadzwyczajnej.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 64
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności.
Pomocnicze
u.SN art. 115 § § 1a
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przejściowo pozwala na wniesienie skargi nadzwyczajnej przez Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw Obywatelskich od orzeczeń uprawomocnionych po 17 października 1997 r.
u.SN art. 115 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa ograniczenia w uchylaniu orzeczeń, od których upłynęło 5 lat od uprawomocnienia, chyba że przemawiają za tym zasady konstytucyjne.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odsetki w wysokości 0,9% dziennie są lichwiarskie i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. • Naliczanie odsetek za okres sprzed powstania opóźnienia jest niedopuszczalne. • Zasądzenie lichwiarskich odsetek narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej.
Odrzucone argumenty
Skarga nadzwyczajna jest niedopuszczalna z powodu upływu 5 lat od uprawomocnienia orzeczenia (argument odrzucony przez SN).
Godne uwagi sformułowania
odsetki o charakterze lichwiarskim • rażąco wygórowane • sprzeczne z zasadami współżycia społecznego • czynność prawna sprzeczna z tymi zasadami jest z mocy prawa nieważna • odsetki należą się za cały czas opóźnienia, począwszy od dnia wymagalności długu • nie jest natomiast dopuszczalne żądanie odsetek za opóźnienie za okres sprzed tej daty, czyli zanim wystąpiło opóźnienie • rażące naruszenie prawa • konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej • nieodwracalne skutki prawne • ochrona praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji przemawia za wydaniem rozstrzygnięcia
Skład orzekający
Krzysztof Wiak
przewodniczący-sprawozdawca
Janusz Niczyporuk
członek
Arkadiusz Janusz Sopata
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odsetek lichwiarskich, stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażącego naruszenia prawa materialnego, ochrona praw konstytucyjnych mimo upływu terminów procesowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji z przeszłości (rok 2001) i stosowania przepisów obowiązujących w tamtym czasie, choć z uwzględnieniem późniejszej wykładni i przepisów (np. art. 359 § 2(1) k.c. jako przesłanki oceny).
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy lichwiarskich odsetek i pokazuje, jak Sąd Najwyższy może interweniować w celu ochrony sprawiedliwości społecznej, nawet po wielu latach od pierwotnego wyroku. Jest to przykład potężnego narzędzia, jakim jest skarga nadzwyczajna.
“Sąd Najwyższy uchyla wyrok sprzed 23 lat. Lichwiarskie odsetki przegrały ze sprawiedliwością.”
Dane finansowe
WPS: 385 345,39 PLN
kwota główna: 234 161,48 PLN
zwrot kosztów procesu: 44 912,1 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.