II NSNc 298/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarga nadzwyczajna Prokuratora Generalnego dotyczyła nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. V Nc 9/05, którym zasądzono od pozwanych A. T. i G. T. solidarnie na rzecz J. I. kwotę 1355 zł z odsetkami umownymi w wysokości 30% miesięcznie oraz kosztami procesu. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Joanna Lemańska (przewodniczący, sprawozdawca), SSN Oktawian Nawrot oraz Radosław Tomasz Jeż (ławnik) rozpoznał sprawę na niejawne posiedzeniu w dniu 16 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że zaskarżony nakaz zapłaty został wydany z naruszeniem prawa. Głównymi zarzutami skargi było orzeczenie ponad żądanie pozwu (zasądzenie odsetek umownych zamiast ustawowych, których domagał się powód) oraz zasądzenie odsetek umownych o charakterze lichwiarskim (30% miesięcznie), co naruszało zasady współżycia społecznego i było sprzeczne z art. 353¹ k.c. w zw. z art. 58 k.c. Sąd Najwyższy uznał te zarzuty za zasadne, podkreślając, że Sąd Rejonowy rażąco naruszył art. 321 § 1 k.p.c. poprzez orzeczenie ponad żądanie oraz art. 58 i 353¹ k.c. przez zasądzenie lichwiarskich odsetek. Dodatkowo, wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym było niedopuszczalne z uwagi na oczywistą bezzasadność roszczenia w zakresie odsetek umownych, co stanowiło naruszenie art. 499 pkt 1 k.p.c. Sąd Najwyższy stwierdził również naruszenie prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Jednakże, z uwagi na upływ ponad 19 lat od wydania nakazu zapłaty oraz fakt, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone spłatą należności, a powódka nie dochodziła odsetek w zasądzonej, wygórowanej wysokości, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 115 § 2 u.SN, ograniczył się do stwierdzenia wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa, nie uchylając go. Koszty postępowania ze skargi nadzwyczajnej zostały zniesione wzajemnie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących lichwy, orzekania ponad żądanie, dopuszczalności nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym oraz stosowania skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażących naruszeń prawa, zwłaszcza w kontekście upływu czasu.
Ograniczone zastosowanie uchylenia orzeczenia w przypadku skargi nadzwyczajnej po upływie 5 lat od jego uprawomocnienia, chyba że przemawiają za tym zasady konstytucyjne.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym może być wydany, gdy roszczenie o odsetki umowne w wysokości 30% miesięcznie jest rażąco wygórowane i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nakaz zapłaty nie mógł być wydany, ponieważ roszczenie o tak wysokie odsetki było oczywiście bezzasadne i sprzeczne z prawem.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że odsetki umowne w wysokości 30% miesięcznie miały charakter lichwiarski i były sprzeczne z art. 353¹ k.c. w zw. z art. 58 k.c. Z tego względu roszczenie było oczywiście bezzasadne, co wyłączało możliwość wydania nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym zgodnie z art. 499 pkt 1 k.p.c.
Czy sąd orzekający w nakazie zapłaty może zasądzić odsetki w innej wysokości lub na innej podstawie niż żądał powód w pozwie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd jest związany granicami żądania pozwu i nie może orzekać ponad żądanie ani o czymś innym niż żądał powód.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że zasada ne eat iudex ultra petita partium (art. 321 § 1 k.p.c.) zakazuje orzekania o czymś innym niż żądał powód, w innym rozmiarze lub na innej podstawie faktycznej. Zasądzenie odsetek umownych zamiast ustawowych, których domagał się powód, stanowiło rażące naruszenie tego przepisu.
Czy w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa przy wydaniu prawomocnego orzeczenia, od którego upłynęło ponad 5 lat, Sąd Najwyższy zawsze uchyla to orzeczenie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w przypadku upływu 5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia, Sąd Najwyższy co do zasady ogranicza się do stwierdzenia naruszenia prawa, chyba że zasady lub wolności konstytucyjne przemawiają za uchyleniem.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 115 § 2 u.SN, po upływie 5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia, uchylenie jest wyjątkiem. W tej sprawie, ze względu na zakończenie egzekucji i postawę wierzycielki, Sąd Najwyższy uznał, że zasada stabilności prawomocnego orzeczenia powinna mieć pierwszeństwo i wystarczające jest stwierdzenie naruszenia prawa.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. R. (następny prawnego J. I.) | osoba_fizyczna | powód |
| A. T. | osoba_fizyczna | pozwany |
| G. T. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (7)
Główne
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz orzekania ponad żądanie pozwu, w innym rozmiarze lub na innej podstawie faktycznej.
k.c. art. 58 § § 1, § 2 i § 3
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, która nie może być sprzeczna z właściwością (naturą) stosunku prawnego, jego celem, ustawą ani zasadami współżycia społecznego.
k.p.c. art. 499 § pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli według pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne.
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej w celu zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej.
Pomocnicze
u.SN art. 115 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
W przypadku upływu 5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia, Sąd Najwyższy ogranicza się do stwierdzenia naruszenia prawa, chyba że zasady konstytucyjne przemawiają za uchyleniem.
k.p.c. art. 398 § 18
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego (stosowane odpowiednio do skargi nadzwyczajnej).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nakaz zapłaty został wydany z rażącym naruszeniem art. 321 § 1 k.p.c. poprzez orzeczenie ponad żądanie pozwu (zasądzenie odsetek umownych zamiast ustawowych). • Zasądzone odsetki umowne w wysokości 30% miesięcznie miały charakter lichwiarski i były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 58 i 353¹ k.c.). • Wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym było niedopuszczalne z uwagi na oczywistą bezzasadność roszczenia w zakresie odsetek umownych (art. 499 pkt 1 k.p.c.). • Wydanie nakazu zapłaty naruszyło prawo do sądu (art. 45 Konstytucji RP).
Godne uwagi sformułowania
zasądzenie odsetek umownych w wysokości 30% miesięcznie miało charakter lichwiarski • orzeczenie przez Sąd ponad żądanie • oczywista bezzasadność roszczenia • zasada ne eat iudex ultra petita partium • zasada stabilności prawomocnego rozstrzygnięcia
Skład orzekający
Joanna Lemańska
przewodniczący-sprawozdawca
Oktawian Nawrot
członek
Radosław Tomasz Jeż
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących lichwy, orzekania ponad żądanie, dopuszczalności nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym oraz stosowania skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażących naruszeń prawa, zwłaszcza w kontekście upływu czasu."
Ograniczenia: Ograniczone zastosowanie uchylenia orzeczenia w przypadku skargi nadzwyczajnej po upływie 5 lat od jego uprawomocnienia, chyba że przemawiają za tym zasady konstytucyjne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy rażącego naruszenia prawa przez sąd, w tym zasądzenia lichwiarskich odsetek i orzeczenia ponad żądanie, co jest interesujące z perspektywy sprawiedliwości i prawidłowości procedur sądowych. Dodatkowo, analiza stosowania skargi nadzwyczajnej po latach dodaje jej wartości.
“Sąd Najwyższy stwierdził: nakaz zapłaty z lichwiarskimi odsetkami był rażącym naruszeniem prawa!”
Dane finansowe
WPS: 1355 PLN
kwota główna: 1355 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.