II NSNc 248/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Bytomiu z 2006 roku. Skarga została wniesiona z powodu zarzutów rażącego naruszenia prawa materialnego i procesowego, w tym przepisów dotyczących maksymalnej wysokości odsetek umownych (art. 359 § 2(1) k.c.) oraz zasad ochrony konsumentów (art. 76 Konstytucji RP, Dyrektywa 93/13/EWG). Prokurator Generalny argumentował, że sąd pierwszej instancji nie zbadał z urzędu nieuczciwego charakteru postanowień umowy pożyczki, w szczególności rażąco wygórowanych odsetek (4% dziennie), co naruszało prawo do sądu i ochronę konsumenta. Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną, stwierdzając, że Sąd Rejonowy dopuścił się oczywistego naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie przepisów o odsetkach maksymalnych oraz prawa procesowego, wydając nakaz zapłaty mimo oczywistej bezzasadności roszczenia w zakresie odsetek. Sąd podkreślił, że naruszenie to miało charakter rażący i było konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pomimo upływu 19 lat od wydania nakazu, Sąd Najwyższy uznał, że ochrona praw człowieka i obywatela przemawia za uchyleniem orzeczenia. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bytomiu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów o odsetkach maksymalnych, obowiązek badania z urzędu nieuczciwych warunków umownych w postępowaniu upominawczym, ochrona konsumentów w postępowaniu sądowym, stosowanie skargi nadzwyczajnej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji z 2006 roku, jednak zasady dotyczące ochrony konsumentów i kontroli odsetek pozostają aktualne. Warto zauważyć, że przepisy o odsetkach maksymalnych uległy zmianie od daty wydania nakazu zapłaty.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd pierwszej instancji, wydając nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, powinien z urzędu badać nieuczciwy charakter postanowień umowy konsumenckiej dotyczących odsetek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd pierwszej instancji powinien z urzędu zbadać nieuczciwy charakter postanowień umowy konsumenckiej, zwłaszcza gdy dotyczy to przedmiotu sporu, nawet jeśli konsument nie podniósł takiego zarzutu.
Uzasadnienie
Niezbadanie z urzędu nieuczciwego charakteru postanowień umowy konsumenckiej, w tym rażąco wygórowanych odsetek, narusza prawo do sądu (art. 45 Konstytucji RP) i obowiązek ochrony konsumentów (art. 76 Konstytucji RP, Dyrektywa 93/13/EWG).
Czy zastrzeżenie odsetek w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia przy kwocie pożyczki 500 zł stanowi rażące naruszenie prawa materialnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zastrzeżenie odsetek w takiej wysokości stanowi rażące naruszenie przepisów o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 2(1) k.c.) i jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy nie zastosował przepisów o odsetkach maksymalnych, które w dacie zawarcia umowy i orzekania ograniczały ich wysokość. Zasądzenie odsetek w wysokości 1460% w skali roku było oczywistym naruszeniem prawa, które miało charakter rażący.
Czy wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym było dopuszczalne, gdy roszczenie w zakresie odsetek było oczywiście bezzasadne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nakaz zapłaty nie mógł być wydany, ponieważ roszczenie w zakresie odsetek było oczywiście bezzasadne z uwagi na sprzeczność z prawem.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 499 pkt 1 k.p.c., nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli według pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne. W tym przypadku rażąco wygórowane odsetki czyniły roszczenie oczywiście bezzasadnym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.L. | osoba_fizyczna | powód |
| A.K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| L.M. | osoba_fizyczna | nabywca wierzytelności (powód) |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 359 § § 2¹
Kodeks cywilny
Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP (w brzmieniu obowiązującym w 2006 r.).
k.c. art. 359 § § 2²
Kodeks cywilny
Jeżeli wysokość odsetek przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne.
k.c. art. 359 § § 2³
Kodeks cywilny
Określenie odsetek maksymalnych.
k.c. art. 22¹
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta, której niezastosowanie przez sąd było podstawą zarzutu.
k.p.c. art. 499 § pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli według pozwu roszczenie jest oczywiście bezzasadne.
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawy wniesienia skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w przypadku uwzględnienia skargi nadzwyczajnej.
Pomocnicze
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, naruszona przez postanowienia o lichwiarskich odsetkach.
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego.
k.p.c. art. 498 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przesłanki wydania nakazu zapłaty.
u.SN art. 94 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Właściwość Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych do rozpoznawania skarg nadzwyczajnych.
Ustawa Prawo o prokuraturze art. 2
Obowiązek Prokuratora Generalnego stania na straży praworządności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezbadanie przez Sąd Rejonowy z urzędu nieuczciwego charakteru postanowień umowy pożyczki dotyczących odsetek. • Zastosowanie rażąco wygórowanych odsetek umownych, przekraczających maksymalne odsetki ustawowe. • Wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym mimo oczywistej bezzasadności roszczenia w zakresie odsetek.
Godne uwagi sformułowania
zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej • zasada zaufania obywatela do państwa • zasada bezpieczeństwa prawnego • ochrona konsumentów jako strony słabszej strukturalnie • nieuczciwe praktyki rynkowe • postanowienia umowy miały charakter lichwiarski • odsetki w wysokości 20,00 zł za każdy dzień zwłoki, tj. 4% dziennie, a w konsekwencji 1460% w skali roku • oczywista bezzasadność roszczenia • konieczność zapewnienia zgodności z art. 2 Konstytucji RP • nieodwracalne skutki prawne
Skład orzekający
Aleksander Stępkowski
przewodniczący-sprawozdawca
Marek Dobrowolski
członek
Marek Sławomir Molczyk
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o odsetkach maksymalnych, obowiązek badania z urzędu nieuczciwych warunków umownych w postępowaniu upominawczym, ochrona konsumentów w postępowaniu sądowym, stosowanie skargi nadzwyczajnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji z 2006 roku, jednak zasady dotyczące ochrony konsumentów i kontroli odsetek pozostają aktualne. Warto zauważyć, że przepisy o odsetkach maksymalnych uległy zmianie od daty wydania nakazu zapłaty.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy rażąco wygórowanych odsetek w umowie pożyczki i pokazuje, jak skarga nadzwyczajna może korygować błędy sądów niższych instancji, chroniąc konsumentów. Jest to przykład walki 'Dawida z Goliatem' w kontekście prawnym.
“Sąd Najwyższy uchylił nakaz zapłaty sprzed 19 lat. Chodziło o absurdalne odsetki od 500 zł!”
Dane finansowe
WPS: 500 PLN
kwota główna: 500 PLN
odsetki umowne za każdy dzień opóźnienia: 20 PLN
koszty procesu: 105 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.