II NSNc 23/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Bytomiu z 2009 r., który nakazywał K. P. zapłatę 650 zł wraz z umownymi odsetkami. Prokurator Generalny zarzucił naruszenie konstytucyjnych zasad ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP), zasady praworządności i sprawiedliwości proceduralnej (art. 2 i 45 ust. 1 Konstytucji RP), a także rażące naruszenie prawa materialnego (art. 359 k.c.) i procesowego (art. 499 k.p.c.). Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną. Stwierdził, że Sąd Rejonowy, wydając nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, zaniechał zbadania treści umowy pożyczki z 23 grudnia 2008 r. zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą. Umowa ta zawierała postanowienie o "opłacie za opóźnienie" w wysokości 20 zł dziennie, co stanowiło 92% miesięcznie i ponad 1100% rocznie. Sąd Najwyższy uznał, że takie oprocentowanie było próbą obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych (art. 359 k.c.), stanowiło lichwę, było sprzeczne z naturą umowy pożyczki i zasadami współżycia społecznego (art. 353[1] k.c.), a przez to umowa w tej części była nieważna. Zaniechanie zbadania tych kwestii przez Sąd Rejonowy stanowiło rażące naruszenie prawa i naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony konsumenta oraz zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Sąd Najwyższy podkreślił, że nawet w postępowaniu upominawczym sąd ma obowiązek badać ważność i skuteczność postanowień umowy stanowiącej podstawę roszczenia. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bytomiu, zlecając mu wszechstronną analizę sprawy z uwzględnieniem wskazanych przepisów i poglądów prawnych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaObowiązek sądu badania ważności klauzul umownych w postępowaniu upominawczym, ochrona konsumenta przed lichwiarskimi odsetkami, stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażącego naruszenia prawa.
Dotyczy głównie postępowań upominawczych i umów pożyczek z klauzulami lichwiarskimi, ale zasady mogą być stosowane szerzej w kontekście ochrony konsumenta.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd wydający nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym ma obowiązek zbadania ważności i charakteru klauzul umownych, w szczególności dotyczących odsetek, pod kątem ich zgodności z prawem i zasadami współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma obowiązek badać ważność i skuteczność postanowień umowy stanowiącej podstawę dochodzonego roszczenia, nawet w postępowaniu upominawczym.
Uzasadnienie
Zaniechanie zbadania klauzul umownych, zwłaszcza w kontekście ochrony konsumenta i zasad sprawiedliwości społecznej, stanowi rażące naruszenie prawa i zasad konstytucyjnych.
Czy postanowienie umowy pożyczki przewidujące "opłatę za opóźnienie" w wysokości 20 zł dziennie przy kwocie pożyczki 500 zł, stanowi próbę obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych i jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, takie postanowienie jest próbą obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych, stanowi lichwę i jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, co czyni je nieważnym.
Uzasadnienie
Wysokość "opłaty za opóźnienie" rażąco naruszała równowagę kontraktową, była nieproporcjonalna do kwoty pożyczki i zmierzała do obejścia zakazu lichwy, naruszając tym samym art. 353[1] k.c. oraz przepisy o odsetkach maksymalnych.
Czy wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, bez zbadania potencjalnie abuzywnych klauzul umowy pożyczki, narusza konstytucyjną zasadę ochrony konsumenta i zasadę zaufania do państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, narusza.
Uzasadnienie
Ochrona konsumenta i bezpieczeństwo prawne jednostki są elementami zasady demokratycznego państwa prawnego. Wydanie nakazu zapłaty z naruszeniem przepisów prawa godzi w zasadę zaufania obywateli do państwa.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. Ś. | inne | powód |
| K. P. | osoba_fizyczna | pozwana |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | wnioskodawca |
| O. | inne | pożyczkodawca |
Przepisy (19)
Główne
ustawa o SN art. 89 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej, gdy orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji, rażąco narusza prawo lub zachodzi oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału dowodowego.
ustawa o SN art. 89 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej, gdy orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji, rażąco narusza prawo lub zachodzi oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału dowodowego.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej, gdy jej treść lub cel sprzeciwiają się ustawie lub zasadom współżycia społecznego.
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej, gdy jej treść lub cel sprzeciwiają się zasadom współżycia społecznego.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, z ograniczeniem treści lub celu umowy, by nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
k.c. art. 359 § 2
Kodeks cywilny
Ograniczenie wysokości odsetek umownych do maksymalnej wysokości określonej ustawowo.
k.c. art. 359 § 2
Kodeks cywilny
Ograniczenie wysokości odsetek umownych do maksymalnej wysokości określonej ustawowo.
k.c. art. 359 § 2
Kodeks cywilny
Ograniczenie wysokości odsetek umownych do maksymalnej wysokości określonej ustawowo.
k.p.c. art. 499 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 499 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Konstytucja RP art. 76
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada ochrony konsumentów, użytkowników i najemców przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi.
Konstytucja RP art. 64 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada ochrony własności.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 45 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do rzetelnego procesu sądowego.
Pomocnicze
ustawa o SN art. 115 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
ustawa o SN art. 115 § 1a
Ustawa o Sądzie Najwyższym
k.c. art. 22 § 1
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta w kontekście stosunków prawnych.
k.p.c. art. 498 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wskazanie, że w przypadku sprzeciwu lub gdy sąd uzna, że sprawa powinna być rozpoznana w trybie zwyczajnym, nakaz zapłaty traci moc.
k.p.c. art. 398 § 18
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w przypadku uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) przez zasądzenie należności wynikającej z umowy pożyczki bez zbadania potencjalnie nieuczciwego charakteru jej postanowień. • Naruszenie zasady praworządności, sprawiedliwości proceduralnej i prawa do rzetelnej procedury (art. 2 i 45 ust. 1 Konstytucji RP) poprzez wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, mimo że roszczenie w zakresie odsetek było rażąco bezzasadne i sprzeczne z prawem. • Rażące naruszenie prawa materialnego (art. 359 k.c.) przez niezastosowanie przepisów o odsetkach maksymalnych i orzeczenie obowiązku zapłaty odsetek umownych o charakterze lichwiarskim. • Rażące naruszenie prawa procesowego (art. 499 k.p.c. w zw. z art. 353[1] i 58 k.c.) przez uznanie ważności umowy pożyczki z postanowieniami o charakterze lichwiarskim. • Naruszenie art. 22[1] k.c. przez niezastosowanie przepisów dotyczących konsumenta.
Godne uwagi sformułowania
nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym nie mógł być więc wydany • powyższe postanowienie umowne było oczywistą próbą obejścia przepisów ustawowych dotyczących odsetek maksymalnych (...) i w praktyce oznaczało tzw. lichwę • sąd, także w postępowaniu upominawczym, winien badać umowę stanowiącą podstawę dochodzonego roszczenia pod kątem jej ważności i wiążącego skutku jej postanowień • zaniechanie zbadania treści umowy świadczy o niespełnieniu wymagań płynących z konstytucyjnej zasady ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi
Skład orzekający
Paweł Czubik
przewodniczący-sprawozdawca
Grzegorz Pastuszko
członek
Jarosław Gałkiewicz
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Obowiązek sądu badania ważności klauzul umownych w postępowaniu upominawczym, ochrona konsumenta przed lichwiarskimi odsetkami, stosowanie skargi nadzwyczajnej w przypadkach rażącego naruszenia prawa."
Ograniczenia: Dotyczy głównie postępowań upominawczych i umów pożyczek z klauzulami lichwiarskimi, ale zasady mogą być stosowane szerzej w kontekście ochrony konsumenta.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak Sąd Najwyższy interweniuje w przypadkach rażącego naruszenia prawa konsumenckiego przez sądy niższych instancji, podkreślając znaczenie sprawiedliwości społecznej i ochrony słabszych stron umowy.
“Sąd Najwyższy: Nakaz zapłaty z lichwiarskimi odsetkami uchylony! Ochrona konsumenta ponad formalizm procedury.”
Dane finansowe
WPS: 650 PLN
kwota główna: 650 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.