II NSNc 216/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 5 marca 2019 r. (sygn. akt VII GC 2999/18), którym zasądzono od pozwanego D.M. na rzecz powoda G.B. kwotę 10 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych oraz zwrot kosztów procesu. Skarga nadzwyczajna została wniesiona od prawomocnego wyroku, który uprawomocnił się 27 marca 2019 r., w ustawowym terminie 5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia. Prokurator Generalny zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie zasad demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, w tym zasad konstytucyjnych takich jak sprawiedliwość społeczna, równość wobec prawa i prawo do rzetelnego procesu. Głównym argumentem skarżącego było uznanie, że opłaty administracyjne w wysokości 4000 zł miesięcznie, naliczane w ramach umów pożyczki, miały charakter lichwiarski, naruszały zasadę swobody umów (art. 353(1) k.c.) i były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, co czyniło je nieważnymi na podstawie art. 58 § 2 k.c. Skarżący podniósł również zarzuty naruszenia prawa procesowego, w tym art. 233 § 1 k.p.c. (zasada swobodnej oceny dowodów) i art. 232 k.p.c. (ciężar dowodu). Sąd Najwyższy, po analizie zarzutów, uznał za zasadny jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 353(1) k.c. w zw. z art. 58 § 1 i § 3 k.c.) poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie umów pożyczek za w pełni ważne, mimo istnienia klauzul o charakterze lichwiarskim. Jednakże, Sąd Najwyższy stwierdził, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa procesowego, a także, że zarzuty dotyczące naruszenia zasad konstytucyjnych nie zostały wystarczająco uzasadnione i powiązane z konkretnymi przepisami. W konsekwencji, Sąd Najwyższy oddalił skargę nadzwyczajną, uznając, że mimo stwierdzonego naruszenia prawa materialnego, nie zaistniały przesłanki do uchylenia prawomocnego orzeczenia w trybie nadzwyczajnym. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie wzajemnego zniesienia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja zasad dopuszczalności skargi nadzwyczajnej, zwłaszcza w kontekście naruszenia prawa materialnego (lichwa w umowach pożyczek) i prawa procesowego, a także relacji między prawem materialnym a procesowym w kontekście skargi nadzwyczajnej.
Orzeczenie dotyczy specyfiki skargi nadzwyczajnej i jej przesłanek, a nie stanowi przełomu w wykładni prawa cywilnego dotyczącego umów pożyczek. Oddalenie skargi mimo stwierdzenia naruszenia prawa materialnego ogranicza jej praktyczne zastosowanie jako precedensu w sprawach o podobnym charakterze.
Zagadnienia prawne (3)
Czy opłaty administracyjne w umowie pożyczki, naliczane w wysokiej kwocie miesięcznej, mogą być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i zasadą swobody umów, prowadząc do nieważności części umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, opłaty administracyjne w wysokości 4000 zł miesięcznie w ramach umów pożyczki mogły być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i zasadą swobody umów, co stanowiło naruszenie prawa materialnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Rejonowy nie dokonał prawidłowej oceny postanowień umów dotyczących opłaty administracyjnej, nie badając jej celu, ekwiwalentności świadczenia ani tego, czy nie stanowi ona obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych. Stwierdzono naruszenie art. 353(1) k.c. w zw. z art. 58 k.c.
Czy błędna ocena ważności postanowień umowy pożyczki (w zakresie opłat administracyjnych) przez sąd pierwszej instancji stanowi rażące naruszenie prawa procesowego, w tym zasad oceny dowodów i ciężaru dowodu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, błędna ocena ważności postanowień umowy nie stanowi rażącego naruszenia prawa procesowego, jeśli naruszenie dotyczy prawa materialnego, a sąd prawidłowo zastosował przepisy proceduralne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że jeśli czynność prawna jest nieważna z uwagi na treść prawa materialnego, a sąd ją uznaje za ważną, to jest to naruszenie prawa materialnego, a nie procesowego. W sytuacji, gdy nieważność wynika z samej treści umowy, dalsze postępowanie dowodowe może być bezprzedmiotowe.
Czy naruszenie zasady swobody umów i zasad współżycia społecznego przez postanowienia umowy pożyczki uzasadnia uchylenie prawomocnego wyroku w trybie skargi nadzwyczajnej z uwagi na naruszenie zasad demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, samo naruszenie prawa materialnego, nawet jeśli istotne, nie jest wystarczające do uchylenia prawomocnego orzeczenia w trybie skargi nadzwyczajnej, jeśli nie doszło do rażącego naruszenia prawa procesowego lub zasad konstytucyjnych w sposób uzasadniający ingerencję w powagę rzeczy osądzonej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że skarga nadzwyczajna jest środkiem o charakterze wyjątkowym, służącym eliminowaniu orzeczeń rażąco wadliwych. Nawet stwierdzone naruszenie prawa materialnego nie przesądza o konieczności uchylenia orzeczenia, jeśli nie spełnione są pozostałe przesłanki, a ingerencja nie jest proporcjonalna do wagi naruszenia i nie służy zapewnieniu zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. B. | osoba_fizyczna | powód |
| D. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (24)
Główne
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, która podlega ograniczeniom wynikającym z ustawy, zasad współżycia społecznego oraz właściwości stosunku zobowiązaniowego. Naruszenie tej zasady prowadzi do nieważności umowy lub jej części na podstawie art. 58 k.c.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej, której treść lub cel jest sprzeczny z ustawą, zasadami współżycia społecznego lub właściwością stosunku zobowiązaniowego.
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej, której cel jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.
u.SN art. 89 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przesłanki formalne i materialne skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 89 § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podmioty uprawnione do wniesienia skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 89 § 3
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Termin do wniesienia skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 91 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Stosowanie przepisów k.p.c. do postępowania w sprawie skargi nadzwyczajnej.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 32 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Konstytucja RP art. 45 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do rzetelnej procedury sądowej (prawo do sądu).
Konstytucja RP art. 64 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona prawna własności.
Pomocnicze
k.c. art. 720
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący umowy pożyczki, do którego odniesiono się w kontekście zwyczajowych postanowień umów.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu faktu pozytywnego spoczywa na stronie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
k.p.c. art. 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada kontradyktoryjności i równości stron.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Przedmiot dowodu.
k.p.c. art. 232
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek przedstawienia dowodów przez strony; dopuszczenie dowodu z urzędu.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.c. art. 248 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek przedstawienia dokumentu przez stronę lub osobę trzecią.
k.p.c. art. 316 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zamknięcie rozprawy i wydanie wyroku.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów.
k.p.c. art. 108
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada rozstrzygania o kosztach w orzeczeniu kończącym sprawę.
u.SN art. 92
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa prawna uzasadnienia nakazu zapłaty.
u.SN art. 95 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Stosowanie przepisów k.p.c. dotyczących skargi kasacyjnej.
t.j. Dz.U. 2023, poz. 1790 art. 7
Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych
Podstawa orzekania o odsetkach ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie prawa materialnego (art. 353(1) k.c. w zw. z art. 58 k.c.) poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie umów pożyczek za w pełni ważne, mimo istnienia klauzul o charakterze lichwiarskim w zakresie opłat administracyjnych.
Odrzucone argumenty
Rażące naruszenie prawa procesowego (art. 233 § 1 k.p.c., art. 232 k.p.c.) przez błędną ocenę dowodów i brak zobowiązania do ich uzupełnienia. • Naruszenie zasad konstytucyjnych (art. 2, 32 ust. 1, 45 ust. 1 Konstytucji RP) w zakresie sprawiedliwości społecznej, równości i prawa do rzetelnego procesu. • Naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (przesłanka ogólna skargi nadzwyczajnej) z powodu stwierdzonych wadliwości orzeczenia.
Godne uwagi sformułowania
„naruszenie rażące to naruszenie wyraźne, bezsporne, bardzo duże, podstawowe, określenie «rażące» odnosi się do uchybień oczywistych, poważnych jaskrawych” • „przyjęcie jednej z możliwych i konkurencyjnych interpretacji przepisów, nawet wtedy, gdy przeważają poglądy odmienne w tej kwestii, nie oznacza, że Sąd, dokonując takiej wykładni, dopuszcza się rażącego naruszenia prawa” • „Samo zaistnienie przesłanki szczegółowej wskazanej w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN nie przesądza o konieczności wyeliminowania z obrotu wadliwego orzeczenia.” • „Cel skargi nadzwyczajnej, jakim jest wyeliminowanie z obrotu wadliwego orzeczenia, może zostać zrealizowany wyłącznie w przypadku zaistnienia jednej z trzech przesłanek szczegółowych wskazanych w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN.”
Skład orzekający
Grzegorz Pastuszko
przewodniczący-sprawozdawca
Maria Szczepaniec
członek
Jarosław Gałkiewicz
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja zasad dopuszczalności skargi nadzwyczajnej, zwłaszcza w kontekście naruszenia prawa materialnego (lichwa w umowach pożyczek) i prawa procesowego, a także relacji między prawem materialnym a procesowym w kontekście skargi nadzwyczajnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki skargi nadzwyczajnej i jej przesłanek, a nie stanowi przełomu w wykładni prawa cywilnego dotyczącego umów pożyczek. Oddalenie skargi mimo stwierdzenia naruszenia prawa materialnego ogranicza jej praktyczne zastosowanie jako precedensu w sprawach o podobnym charakterze.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy potencjalnie lichwiarskich opłat administracyjnych w umowach pożyczek, co jest tematem budzącym zainteresowanie ze względu na ochronę konsumentów i uczciwość obrotu. Dodatkowo, analizuje ona granice dopuszczalności skargi nadzwyczajnej.
“Czy 4000 zł miesięcznie za 'administrację' pożyczki to lichwa? Sąd Najwyższy analizuje granice skargi nadzwyczajnej.”
Dane finansowe
WPS: 10 000 PLN
kwota główna: 10 000 PLN
zwrot kosztów procesu: 2117 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.