II NSNc 204/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Rzecznika Praw Obywatelskich od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z 2013 roku. Skarga dotyczyła nakazu zasądzenia od konsumentki kwoty ponad 13 tys. zł na rzecz pożyczkodawcy, na podstawie weksla in blanco zabezpieczającego umowę pożyczki gotówkowej. RPO zarzucił sądowi rejonowemu rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym naruszenie zasady ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) oraz przepisów dotyczących postępowania nakazowego i badania klauzul abuzywnych (art. 385¹ k.c., Dyrektywa 93/13/EWG). Sąd Najwyższy uznał zarzuty za zasadne. Stwierdził, że sąd rejonowy, wydając nakaz zapłaty w oparciu o weksel in blanco, miał obowiązek z urzędu zbadać treść umowy pożyczki pod kątem klauzul niedozwolonych, zwłaszcza biorąc pod uwagę konsumencki charakter umowy i nieproporcjonalnie wysokie koszty pozaodsetkowe. Zaniechanie tej kontroli stanowiło rażące naruszenie prawa, które stoi w sprzeczności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Sąd Najwyższy podkreślił, że ochrona konsumenta jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych i nie może być ograniczana przez formalizm postępowania nakazowego. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bielsku-Białej, znosząc wzajemnie koszty postępowania przed SN.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd wydający nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie weksla in blanco, zabezpieczającego umowę pożyczki konsumenckiej, ma obowiązek z urzędu badać treść umowy pod kątem klauzul abuzywnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd ma obowiązek z urzędu badać treść umowy pożyczki konsumenckiej pod kątem klauzul abuzywnych, nawet w postępowaniu nakazowym opartym na wekslu in blanco, aby zapewnić konsumentowi należytą ochronę prawną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że zaniechanie zbadania umowy pożyczki pod kątem klauzul abuzywnych stanowi rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym przepisów o ochronie konsumentów (art. 76 Konstytucji RP, Dyrektywa 93/13/EWG). Obowiązek ten wynika z konsumenckiego charakteru umowy i konieczności zapewnienia sprawiedliwości społecznej, a nie może być ograniczony przez specyfikę postępowania nakazowego.
Czy naruszenie przepisów dotyczących ochrony konsumentów i zaniechanie badania klauzul abuzywnych w postępowaniu nakazowym stanowi rażące naruszenie prawa uzasadniające uwzględnienie skargi nadzwyczajnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, rażące naruszenie prawa, w tym przepisów o ochronie konsumentów, które prowadzi do wydania orzeczenia sprzecznego z zasadami państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej, uzasadnia uwzględnienie skargi nadzwyczajnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że zaniechanie przez sąd rejonowy kontroli umowy pożyczki pod kątem klauzul abuzywnych, mimo konsumenckiego charakteru umowy i nieproporcjonalnie wysokich kosztów, stanowi rażące naruszenie prawa. Takie naruszenie, prowadzące do pozbawienia konsumenta ochrony prawnej, jest sprzeczne z zasadami państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej, co uzasadnia uchylenie orzeczenia w trybie skargi nadzwyczajnej.
Czy sąd rejonowy był właściwy miejscowo do rozpoznania sprawy o zapłatę przeciwko konsumentowi, jeśli umowa zawierała klauzulę wskazującą sąd właściwy, która mogła być uznana za niedozwoloną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd rejonowy, który nie zbadał z urzędu klauzuli dotyczącej właściwości miejscowej pod kątem jej abuzywności, pozostał niewłaściwy miejscowo, jeśli umowa zawierała postanowienie umożliwiające przedsiębiorcy arbitralny wybór sądu korzystnego dla siebie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że sąd z urzędu powinien uwzględnić nieskuteczność powołania się na podstawę właściwości miejscowej z art. 37¹ § 1 k.p.c. w sprawach przeciwko konsumentowi, jeśli umowa zawierała klauzulę abuzywną wskazującą sąd właściwy. Zaniechanie tej kontroli prowadzi do naruszenia prawa procesowego i uzasadnia przekazanie sprawy sądowi właściwemu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. Spółka Akcyjna | spółka | powód |
| E.J. | osoba_fizyczna | pozwana |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 22¹
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta jako osoby fizycznej dokonującej z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).
k.p.c. art. 485 § § 2 zd. 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd wydaje nakaz zapłaty przeciwko zobowiązanemu z weksla, czeku, warrantu lub rewersu należycie wypełnionego, których prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości.
k.p.c. art. 248 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Każdy obowiązany jest przedstawić na zarządzenie sądu w oznaczonym terminie i miejscu dokument znajdujący się w jego posiadaniu i stanowiący dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że dokument zawiera informacje niejawne.
k.p.c. art. 37¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Powództwo o roszczenie ze stosunku prawnego, którego dotyczy umowa o świadczenie przez osobę fizyczną, w celu związanym z prowadzeniem przez nią działalności gospodarczej lub zawodowej, wytoczone przeciwko tej osobie, może być dochodzone według wyboru powoda przed sądem właściwym dla siedziby lub miejsca zamieszkania pozwanego albo sądem właściwym dla miejsca wykonania zobowiązania.
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Warunki wniesienia skargi nadzwyczajnej, w tym naruszenie zasad lub wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji, rażące naruszenie prawa przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, lub oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału dowodowego.
u.SN art. 89 § § 1 in principio
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej jako przesłanka ogólna skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w przypadku uwzględnienia skargi nadzwyczajnej, polegające na uchyleniu zaskarżonego orzeczenia i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania lub zmianie orzeczenia.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności że zamiast nieważnej czynności prawnej wstępuje ona w mocy związania stron w takim zakresie, w jakim jest dopuszczalna i spełnia przesłanki do uznania jej za ważną.
k.p.c. art. 232 § zd. 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może też dopuścić dowód niewskazany przez stronę.
u.SN art. 115 § § 1a
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przejściowe uregulowanie dotyczące możliwości wniesienia skargi nadzwyczajnej od prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie w sprawach, które uprawomocniły się po 17 października 1997 r., przez Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw Obywatelskich.
u.SN art. 115 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Ograniczenia w uchylaniu orzeczenia w trybie skargi nadzwyczajnej, gdy wywołało ono nieodwracalne skutki prawne lub gdy od uprawomocnienia się orzeczenia upłynęło 5 lat, chyba że zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela przemawiają za uchyleniem.
Skład orzekający
Krzysztof Wiak
przewodniczący-sprawozdawca
Marek Dobrowolski
członek
Mariusz Grzegorz Wilczyński
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Dane finansowe
WPS: 13 988,37 PLN
zapłata: 13 988,37 PLN
koszty procesu: 2592 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.