II NSNc 203/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Bytomiu z dnia 16 stycznia 2007 r., sygn. akt VII Nc 52/07. Zaskarżony nakaz zasądził od J.K. na rzecz W.S. kwotę 650 zł z umownymi odsetkami w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia od dnia 14 lutego 2006 r. oraz koszty procesu. Pozwany nie wniósł sprzeciwu, a w postępowaniu egzekucyjnym wyegzekwowano ponad 80 000 zł. Prokurator Generalny zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego (art. 359 § 2¹-³ k.c., art. 353¹ k.c. w zw. z art. 58 § 2 k.c., art. 22¹ k.c.) oraz prawa procesowego (art. 499 § 1 k.p.c.), a także naruszenie zasad Konstytucji RP (art. 30 i 76). Sąd Najwyższy stwierdził, że umowa została zawarta przed wejściem w życie przepisów ograniczających wysokość odsetek maksymalnych, jednakże ocena jej ważności powinna być dokonana na płaszczyźnie art. 353¹ k.c. w zw. z art. 58 § 2 k.c. Ustalenie odsetek w wysokości 20 zł dziennie (92% miesięcznie, 1123% rocznie) zostało uznane za lichwiarskie, sprzeczne z naturą umowy i zasadami współżycia społecznego. Sąd uznał, że wydanie nakazu zapłaty z aprobatą dla takich odsetek stanowiło rażące naruszenie prawa i zasad sprawiedliwości społecznej, a także naruszenie ochrony konsumenta. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bytomiu, znosząc wzajemnie koszty postępowania. Sąd podkreślił, że uchylenie orzeczenia było konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaOcena lichwiarskiego charakteru odsetek w umowach zawartych przed 2006 r. na podstawie klauzul generalnych (art. 353¹ k.c., art. 58 § 2 k.c.) oraz stosowanie skargi nadzwyczajnej do ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami.
Dotyczy umów zawartych przed wejściem w życie przepisów o odsetkach maksymalnych (20.02.2006 r.). Ocena lichwy na gruncie zasad współżycia społecznego i natury stosunku prawnego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy nakaz zapłaty zasądzający odsetki w wysokości 20 zł dziennie (ponad 1100% rocznie) od kwoty 650 zł, od umowy zawartej przed wejściem w życie przepisów o odsetkach maksymalnych, stanowi rażące naruszenie prawa i zasad współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nakaz zapłaty zasądzający odsetki o charakterze lichwiarskim stanowi rażące naruszenie prawa materialnego (art. 353¹ k.c. w zw. z art. 58 § 2 k.c.) oraz zasad współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że odsetki w wysokości 20 zł dziennie od kwoty 650 zł miały charakter lichwiarski, były sprzeczne z naturą umowy i zasadami współżycia społecznego, co stanowiło naruszenie art. 353¹ k.c. w zw. z art. 58 § 2 k.c.
Czy wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, gdy roszczenie o lichwiarskie odsetki jest oczywiście bezzasadne, stanowi naruszenie prawa procesowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wydanie nakazu zapłaty, gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne ze względu na lichwiarski charakter odsetek, stanowi naruszenie art. 499 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że oczywista bezzasadność roszczenia o lichwiarskie odsetki uniemożliwiała wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym.
Czy zasądzenie lichwiarskich odsetek od konsumenta narusza konstytucyjną zasadę ochrony konsumentów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zasądzenie lichwiarskich odsetek od konsumenta narusza art. 76 Konstytucji RP, który nakazuje ochronę konsumentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Rejonowy, zasądzając lichwiarskie odsetki od pozwanego jako konsumenta, nie zapewnił mu ochrony przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi, naruszając tym samym art. 76 Konstytucji RP.
Czy zasądzenie lichwiarskich odsetek narusza godność człowieka w rozumieniu art. 30 Konstytucji RP?
Odpowiedź sądu
Nie, samo zasądzenie lichwiarskich odsetek nie stanowi naruszenia godności człowieka w rozumieniu art. 30 Konstytucji RP, które wymaga uprzedmiotowienia lub nieludzkiego traktowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że naruszenie godności w rozumieniu art. 30 Konstytucji RP dotyczy sytuacji uprzedmiotowienia lub nieludzkiego traktowania, a nie samego zasądzenia wygórowanych odsetek.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W.S. | inne | powód |
| J.K. | inne | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | wnioskodawca |
| P. | spółka | zleceniobiorca |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Ograniczenie swobody umów przez naturę stosunku prawnego, ustawę lub zasady współżycia społecznego. Zastosowane do oceny lichwiarskich odsetek.
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego. Zastosowane do oceny lichwiarskich odsetek.
k.p.c. art. 499 § § 1 pkt 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Nakaz zapłaty nie może być wydany, gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne lub budzi wątpliwości. Niezastosowanie tego przepisu było zarzutem.
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia.
Pomocnicze
k.c. art. 359 § § 2¹
Kodeks cywilny
Przepisy te nie miały zastosowania do umowy zawartej przed 20.02.2006 r.
k.c. art. 359 § § 2²
Kodeks cywilny
Przepisy te nie miały zastosowania do umowy zawartej przed 20.02.2006 r.
k.c. art. 359 § § 2³
Kodeks cywilny
Przepisy te nie miały zastosowania do umowy zawartej przed 20.02.2006 r.
k.c. art. 22¹
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta. Niezastosowanie przepisu do pozwanego jako konsumenta było zarzutem.
u.SN art. 115 § § 1 i § 1a
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa do wniesienia skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 115 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Ograniczenia dotyczące uchylenia orzeczenia po upływie 5 lat.
k.c. art. 359 § ust. 1
Kodeks cywilny
Odsetki od sumy pieniężnej należą się, gdy wynika to z czynności prawnej, ustawy, orzeczenia sądu lub decyzji organu.
k.c. art. 481 § § 2¹
Kodeks cywilny
Przepisy te nie miały zastosowania do umowy zawartej przed 20.02.2006 r.
k.c. art. 481 § § 2²
Kodeks cywilny
Przepisy te nie miały zastosowania do umowy zawartej przed 20.02.2006 r.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Lichwiarski charakter odsetek umownych (20 zł dziennie). • Sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego i naturą stosunku prawnego (art. 353¹ k.c. w zw. z art. 58 § 2 k.c.). • Naruszenie prawa procesowego poprzez wydanie nakazu zapłaty mimo oczywistej bezzasadności roszczenia (art. 499 § 1 k.p.c.). • Naruszenie konstytucyjnej ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP). • Konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 30 Konstytucji RP (godność człowieka). • Zarzut naruszenia art. 359 § 2¹-³ k.c. (przepisy o odsetkach maksymalnych, które nie miały zastosowania do umowy z 2006 r.).
Godne uwagi sformułowania
odsetki umowne w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia, co stanowi 92% w skali miesiąca • odsetki o charakterze „lichwiarskim” • rażące naruszenie prawa przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie • zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej • nie mogą być one natomiast formą niemożliwego do wykonania dla pożyczkobiorcy zobowiązania do zapłaty • ochrona konsumentów (...) przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi
Skład orzekający
Maria Szczepaniec
przewodniczący-sprawozdawca
Paweł Czubik
członek
Arkadiusz Sopata
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ocena lichwiarskiego charakteru odsetek w umowach zawartych przed 2006 r. na podstawie klauzul generalnych (art. 353¹ k.c., art. 58 § 2 k.c.) oraz stosowanie skargi nadzwyczajnej do ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami."
Ograniczenia: Dotyczy umów zawartych przed wejściem w życie przepisów o odsetkach maksymalnych (20.02.2006 r.). Ocena lichwy na gruncie zasad współżycia społecznego i natury stosunku prawnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak Sąd Najwyższy w ramach skargi nadzwyczajnej koryguje rażąco niesprawiedliwe orzeczenia sprzed lat, chroniąc konsumenta przed lichwiarskimi odsetkami i wykazując, że nawet po wielu latach można dochodzić sprawiedliwości.
“80 tys. zł odsetek od 650 zł? Sąd Najwyższy uchyla wyrok sprzed 17 lat!”
Dane finansowe
WPS: 650 PLN
kwota główna: 650 PLN
odsetki umowne za dzień opóźnienia: 20 PLN
koszty procesu: 225 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.