II NSNc 163/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Rzecznika Praw Obywatelskich od prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Olsztynie z 2014 roku, dotyczącego zapłaty kwoty w CHF wraz z odsetkami i kosztami. Nakaz ten został wydany na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego, który nabył wierzytelność od banku. Rzecznik zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenie zasad ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP), prawa do sprawiedliwej procedury sądowej (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), a także rażące naruszenie prawa procesowego (art. 485 § 3 k.p.c. w zw. z art. 486 § 1 k.p.c.) i materialnego (art. 385¹ § 1 i § 3 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG). Sąd Najwyższy przychylił się do zarzutów, stwierdzając, że Sąd Okręgowy rażąco naruszył prawo, nie badając z urzędu abuzywności klauzul w umowie kredytowej, mimo konsumenckiego charakteru sprawy. Podkreślono, że zgodnie z prawem unijnym i orzecznictwem TSUE oraz SN, sądy krajowe mają obowiązek z urzędu badać abuzywność postanowień umów konsumenckich, aby zapewnić skuteczną ochronę konsumentów. Zaniechanie tej kontroli w postępowaniu nakazowym doprowadziło do naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, a także konstytucyjnych praw konsumentów do sądu i ochrony. Uwzględniając, że od uprawomocnienia się nakazu zapłaty upłynęło ponad 5 lat, Sąd Najwyższy rozważył zastosowanie art. 115 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym, który zazwyczaj ogranicza się do stwierdzenia naruszenia prawa. Jednakże, w tym przypadku, zasady konstytucyjne przemawiały za uchyleniem zaskarżonego orzeczenia, aby zapewnić zgodność z zasadą demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił w całości zaskarżony nakaz zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Olsztynie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaObowiązek sądów badania z urzędu abuzywności klauzul w umowach konsumenckich, nawet w postępowaniu nakazowym, oraz stosowanie skargi nadzwyczajnej w celu ochrony praw konsumentów.
Dotyczy głównie spraw z zakresu ochrony konsumentów i stosowania skargi nadzwyczajnej. Interpretacja przepisów k.p.c. w kontekście Dyrektywy 93/13/EWG.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd w postępowaniu nakazowym ma obowiązek z urzędu badać abuzywność postanowień umowy konsumenckiej, zwłaszcza w kontekście Dyrektywy 93/13/EWG?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd w postępowaniu nakazowym ma obowiązek z urzędu badać abuzywność postanowień umowy konsumenckiej, aby zapewnić skuteczną ochronę konsumenta.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że obowiązek badania abuzywności z urzędu wynika z Dyrektywy 93/13/EWG i orzecznictwa TSUE oraz SN, a jego zaniechanie w postępowaniu nakazowym stanowi rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego oraz praw konsumenta.
Czy wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym bez zbadania z urzędu abuzywności klauzul umownych stanowi rażące naruszenie prawa procesowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zaniechanie zbadania abuzywności z urzędu, gdy jest to wymagane, stanowi rażące naruszenie przepisów k.p.c. regulujących postępowanie nakazowe.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wydanie nakazu zapłaty na podstawie wyciągu z ksiąg bankowych, bez uprzedniej kontroli abuzywności postanowień umowy kredytowej, narusza art. 485 § 3 k.p.c. w zw. z art. 486 § 1 k.p.c., ponieważ sąd był zobowiązany skierować sprawę do postępowania zwykłego w celu zbadania tych kwestii.
Czy prawomocne orzeczenie, które rażąco narusza prawo i zasady sprawiedliwości społecznej, może zostać uchylone w trybie skargi nadzwyczajnej, nawet po upływie 5 lat od jego uprawomocnienia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji RP przemawiają za tym, orzeczenie można uchylić nawet po upływie 5 lat, pomimo zasady stabilności prawomocnych orzeczeń.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że w tym konkretnym przypadku, ze względu na wagę naruszonych praw konstytucyjnych i zasad sprawiedliwości społecznej, uchylenie prawomocnego nakazu zapłaty było konieczne, pomimo upływu 5 lat od jego uprawomocnienia, co stanowi odstępstwo od ogólnej zasady z art. 115 § 2 u.SN.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz Sekurytyzacyjny | instytucja | powód |
| M.K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| I.K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| M.K.1 | osoba_fizyczna | pozwany |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | wnioskodawca skargi nadzwyczajnej |
| Bank S.A. | instytucja | wierzyciel pierwotny |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Niedozwolone postanowienie umowy jest z mocy prawa pozbawione mocy wiążącej od samego początku i każdy organ orzekający w sprawie dotyczącej roszczenia z umowy z udziałem konsumenta jest obowiązany z urzędu to uwzględnić.
k.c. art. 385¹ § § 3
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 485 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, które wymagały udowodnienia roszczenia dokumentami.
k.p.c. art. 486 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W razie braku podstaw do wydania nakazu zapłaty, przewodniczący wyznacza rozprawę.
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa przesłanki dopuszczalności skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa skutki uwzględnienia skargi nadzwyczajnej (uchylenie orzeczenia i przekazanie do ponownego rozpoznania).
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu, w tym prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury sądowej.
Konstytucja RP art. 76
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona konsumenta.
Konstytucja RP art. 9
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek respektowania zobowiązań międzynarodowych.
Pomocnicze
u.SN art. 115 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa ograniczenia w uchylaniu orzeczeń po upływie 5 lat od ich uprawomocnienia, chyba że zasady konstytucyjne przemawiają za uchyleniem.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Okręgowy nie zbadał z urzędu abuzywności klauzul umownych, co stanowi rażące naruszenie prawa materialnego (art. 385¹ k.c. w zw. z Dyrektywą 93/13/EWG). • Niezbadanie abuzywności z urzędu w postępowaniu nakazowym stanowi rażące naruszenie prawa procesowego (art. 485 § 3 k.p.c. w zw. z art. 486 § 1 k.p.c.). • Zaniechanie kontroli abuzywności narusza konstytucyjne prawa konsumentów do sądu (art. 45 Konstytucji RP) i ochronę konsumenta (art. 76 Konstytucji RP). • Obowiązek badania abuzywności z urzędu wynika z prawa unijnego i jest konieczny dla zapewnienia skutecznej ochrony konsumentów.
Odrzucone argumenty
Argumenty powoda o oddalenie skargi nadzwyczajnej (nie zostały szczegółowo opisane w tekście, ale Sąd Najwyższy je odrzucił).
Godne uwagi sformułowania
niezapewnienie właściwej ochrony sądowej pozwanym konsumentom • nakazujących Sądowi z urzędu zbadanie w toku postępowania nakazowego postanowień umowy kredytu pod kątem ich abuzywności • brak rozpoznania sprawy przez niezawisły i niezależny Sąd i wydanie rozstrzygnięcia w ramach postępowania nakazowego, które będąc postępowaniem o charakterze uproszczonym nie pozwoliło właściwie zbadać okoliczności sprawy • nieuznał, by zaistniały podstawy z art. 486 § 1 k.p.c. tzn. by wystąpił brak podstaw do wydania przedmiotowego nakazu. • Sąd przy tym nie uznał, by zaistniały podstawy z art. 486 § 1 k.p.c. tzn. by wystąpił brak podstaw do wydania przedmiotowego nakazu. • Sąd nie rozważał z urzędu ewentualnej abuzywności zawartych w umowie postanowień i ich skutków ponieważ w czasie orzekania nie było ukształtowanej praktyki orzeczniczej w zakresie kredytów frankowych. • nie budzi wątpliwości Sądu Najwyższego, że niniejsza sprawa ma charakter konsumencki • obowiązkiem Sądu było rozważenie z urzędu, czy poszczególne postanowienia umowne nie naruszają praw tych uczestników obrotu konsumenckiego. • niedozwolone postanowienie umowy w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. jest ex lege pozbawione mocy wiążącej od samego początku i każdy organ orzekający w sprawie dotyczącej roszczenia z umowy z udziałem konsumenta jest obowiązany z urzędu to uwzględnić • Sąd Okręgowy wprost wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego nakazu zapłaty, że nie badał z urzędu ewentualnej abuzywności zawartych w umowie postanowień. […]
Skład orzekający
Maria Szczepaniec
przewodniczący, sprawozdawca
Elżbieta Karska
członek
Arkadiusz Sopata
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Obowiązek sądów badania z urzędu abuzywności klauzul w umowach konsumenckich, nawet w postępowaniu nakazowym, oraz stosowanie skargi nadzwyczajnej w celu ochrony praw konsumentów."
Ograniczenia: Dotyczy głównie spraw z zakresu ochrony konsumentów i stosowania skargi nadzwyczajnej. Interpretacja przepisów k.p.c. w kontekście Dyrektywy 93/13/EWG.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i ochrony konsumentów, a także wykorzystania skargi nadzwyczajnej jako narzędzia korygującego wadliwe orzeczenia. Pokazuje, jak ważne jest badanie umów pod kątem klauzul abuzywnych.
“Sąd Najwyższy uchyla prawomocny nakaz zapłaty w sprawie kredytu CHF. Czy Twoja umowa też zawierała klauzule abuzywne?”
Dane finansowe
WPS: 140 401,79 CHF
kwota główna: 140 401,79 PLN
koszty procesu: 13 290 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.