II NS 400/20

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2025 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia del. Agnieszka Onichimowska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2025 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa E. Ł. przeciwko P. F. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli I. 
        zobowiązuje pozwanego P. F. do złożenia oświadczenia woli o następującej treści: „ P. F. oświadcza, że przenosi na rzecz K. M. (2) udział wynoszący 1/6 (jedną szóstą) część we współwłasności nieruchomości położonej w E. dzielnicy B. , stanowiącej (...) w obrębie (...) (rejon P. ) oraz (...) w obrębie ewidencyjnym (...) (droga bez nazwy), o łącznym obszarze 1,4825 ha, dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr (...) ”, w wykonaniu przedwstępnej umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 08 grudnia 2017 roku przed notariuszem S. O. , za Rep A nr (...) ; II. 
        zasądza od pozwanego P. F. na rzecz powódki E. Ł. kwotę 11.592,00 (jedenaście tysięcy pięćset dziewięćdziesiąt dwa i 00/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty, w tym kwota 5.400,00 (pięć tysięcy czterysta i 00/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sędzia (del.) R. F. UZASADNIENIE Pozwem z dnia 08 marca 2023 r. powód E. Ł. wniosła o stwierdzenie przez Sąd obowiązku pozwanego P. F. , polegającego na złożeniu oświadczenia woli, iż Pozwany przenosi na Powódkę własność udziału wynoszącego 1/6 (jedna szósta) części we współwłasności nieruchomości położonej w W. , dzielnica B. , stanowiącej działki ewidencyjne: nr (...) w obrębie ewidencyjnym nr (...) (rejon P. ) oraz nr (...) w obrębie ewidencyjnym nr (...) (droga bez nazwy), o łącznym obszarze 1,4825 ha, dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi KW nr (...) , a w szczególności złożenia oświadczenia woli o następującej treści: „ P. F. przenosi na rzecz K. M. (2) wynoszący 1/6 (jedna szósta) część udział we współwłasności nieruchomości położonej w E. dzielnicy B. , stanowiącej działki ewidencyjne: nr (...) w obrębie ewidencyjnym nr (...) (rejon P. ) oraz nr 175 w obrębie (...) (droga bez nazwy), o łącznym obszarze 1,4825 ha, dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi KW nr (...) .” W uzasadnieniu powódka wskazała, że w dniu 08 grudnia 2017 r. zawarła z pozwanym w formie aktu notarialnego umowę przedwstępną darowizny udziału (1/6 części) we współwłasności nieruchomości położonej w W. dzielnicy B. , o łącznym obszarze 1,4825 ha, dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi KW nr (...) . Zgodnie z postanowieniami umowy przedwstępnej zawarcie umowy darowizny powinno nastąpić w terminie 12 miesięcy od dnia, w którym stanie się prawomocne wydane przez sąd postanowienie stwierdzające nabycie przez pozwanego w całości spadku po A. P. albo od dnia sporządzenia przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia poświadczającego nabycie spadku po A. P. . Powódka zaznaczyła, że pozwany odmówił wykonania umowy przedwstępnej darowizny udziału w nieruchomości, oraz przekazał informację, że w kwietniu 2022 r. doszło do wystąpienia okoliczności uzasadniających zawarcie umowy przyrzeczonej. Jako podstawę prawną żądania powódka wskazała art. 389 § 1 oraz art. 390 § 2 w zw. z art. 64 k.c. Powódka stwierdziła również, że powództwo jest zasadne z uwagi na postanowienia art. 5 k.c. , tj. zasady współżycia społecznego, jako że A. P. z niezrozumiałych względów, w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego, wbrew wcześniejszym zapisom testamentu pisemnego, do całości spadku powołała wyłącznie pozwanego. (pozew k. 3-4) W odpowiedzi na pozew pozwany P. F. zakwestionował powództwo w całości, wnosząc o jego oddalenie. Ponadto pozwany wniósł o zasądzenie od powódki na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa oraz odsetkami za opóźnienie w płatności. W uzasadnieniu pozwany potwierdził, że A. P. sporządziła testament w formie pisemnej w dniu 25.11.2017 r, zmieniony następnie testamentem notarialnym z 27.11.2017 r., na mocy którego po przeprowadzeniu postępowania o stwierdzenie nabycia spadku przypadł mu osobiście przypadający wcześniej R. U. (1) udział 1/3 w spornej nieruchomości. Przyznał on także, że kierowany odruchem serca po tym kiedy powziął wiedzę o zmianie testamentu przez jego ciocię tj. R. U. (1) , przekazaniu jemu osobiście na wypadek śmierci całego jej majątku oraz składaniu skarg przez powódkę członkom rodziny o jej pokrzywdzeniu przez testatorkę - nie konsultując jednak z R. U. (1) tej decyzji - zobowiązał się sporną umową przedwstępną do przeniesienia ułamka we współwłasności nieruchomości. Wyjaśnił jednak, że po tym jednak, gdy powziął pewność, że postępuje wbrew oczywistej woli A. P. i decyzja testatorki jest przemyślana, podejmowanie czynności jawnie godzących w treść woli strony byłoby nieusprawiedliwione. Strona pozwana zarzuciła przy tym, że komparycja pozwu jest nieprecyzyjna, gdyż nie wiadomo do jakiego ułamka we współwłasności odnosi się udział 1/6, o jakiego przyznanie wnosi strona powodowa. W dalszej kolejności pozwany odwołał się do regulacji art. 1047 k.c. , zgodnie z którą umowa o spadek po osobie żyjącej jest nieważna, zaznaczając przy tym, że katalog stron umów objętych wskazanym przepisem nie dotyczy li tylko spadkodawcy, lecz jest otwarty również na inne osoby. W ocenie pozwanego wykonanie umowy w jawny sposób godziłoby w wolę testatora i w zasady współżycia społecznego. Umowa jest zaś nieważna, gdyż obchodziłaby przepis art. 1047 k.c. , zakazujący postępowania wbrew woli testatora lub podważający ją, a działanie osób trzecich w sposób sprzeczny z tą wolą lub krępujący (nawet hipotetycznie) za życia jest równoznaczne z nieważnością umowy w rozumieniu art. 58 k.c. w zw. z art. 1047 k.c. W ocenie strony pozwanej sporna umowa narusza również zasady współżycia społecznego, gdyż powódka ubiega się o mienie, którego z pełną świadomością nie chciała zapisać jej testamentem A. P. , która uznała m.in., że powódka jest wystarczająco uposażona podjętymi przez nią działaniami (co było przyczyną zmiany aktu woli) tj. uposażeniem przez testatorkę polisą na życie. Powódka, zdaniem pozwanego, naruszyła także zasady współżycia społecznego, poprzez domaganie się przeniesienia na jej rzecz mienia, na które pozwany musiał wyłożyć znaczną kwotę tytułem podatku od spadku i darowizn (172.531 zł), przy jednoczesnej odmowie ze strony powódki w partycypacji w tychże wydatkach (podatkach). Zdaniem pozwanego w przypadku uwzględnienia powództwa kwota podatku przeliczona w proporcji wzbogacałaby powódkę kosztem pozwanego, który nie tylko nie mógłby z opłaconej części korzystać, ale wręcz straciłby to co opłacił. (odpowiedź na pozew k. 31-33) Do czasu zamknięcia rozprawy strony podtrzymały swoje stanowiska procesowe. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 25 listopada 2017 r. A. P. sporządziła testament własnoręczny, w którym P. F. zapisała mieszkanie położone w E. przy ul. (...) , zaś przypadający jej udział udziału w gospodarstwie rolnym o powierzchni 4,93 ha w miejscowości G. zapisała po połowie P. F. oraz E. Ł. . Dowód: testament własnoręczny z dnia 25 listopada 2017 r. – k. 13 W dniu 27 listopada 2017 r. A. P. sporządziła przed notariuszem M. P. , za Rep. A nr (...) , testament w formie aktu notarialnego, w którym do całości spadku powołała P. F. , syna L. i J. . Dowód: akt notarialny Rep. A nr (...) – k. 73-74 W dniu 08 grudnia 2017 r. przed S. notariuszem w E. , P. F. (jako Darczyńca) zawarł z E. Ł. (jako Obdarowaną), w formie aktu notarialnego za Rep. A nr (...) , przedwstępną umowę darowizny, w ramach której oświadczył, że będzie współwłaścicielem w udziale wynoszącym 1/3 części - niezabudowanej nieruchomości położonej w m.st. E. , dzielnicy B. , województwie (...) , stanowiącej działki ewidencyjne: nr (...) w obrębie ewidencyjnym nr (...) (rejon P. ) oraz nr 175 w obrębie ewidencyjnym nr (...) (droga bez nazwy), o łącznym obszarze 1,4825 ha, dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą Kw nr (...) , przy czym udział ten nabędzie w przyszłości na podstawie dziedziczenia po A. P. , córce W. i A. (§ 1 ust 1). W § 2 ust. 1 Umowy Strony zobowiązały się zawrzeć umowę darowizny, na podstawie której Darczyńca podaruje Obdarowanej wynoszący 1/6 (jedną szóstą) części udział we współwłasności Nieruchomości, a Obdarowana darowiznę tę przyjmie. Strony zobowiązały się do zawarcia Umowy Darowizny w terminie 12 miesięcy od dnia, w którym stanie się prawomocne wydane przez Sąd postanowienie stwierdzające nabycie spadku po A. P. w całości przez Darczyńcę albo od dnia sporządzenia przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia poświadczającego nabycie spadku po A. P. w całości przez Darczyńcę (§ 12 ust 2). Strony oświadczyły, że nie ze sobą w żadnym stopniu spokrewnione bądź spowinowacone, w związku z czym Obdarowana jest zaliczona do III (trzeciej) grupy podatkowej, stosownie do art. 14 ust. 2 i 3 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn . Wartość przedmiotu darowizny strony ustaliły na kwotę 123.500,00 zł (§4 ust .1 Umowy). Jednocześnie notariusz poinformował Strony o treści odpowiednich przepisów dotyczących i związanych z czynnościami objętymi aktem, w tym o treści art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 4a ust. 1-4, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 4, art 7 ust. 1, art. 8 ust. 1, 3 i 4, art. 9, art. 14 ust. 1, 2 i 3, art. 15 ust. 1 i 3 , jak również art. 16 wyżej powołanej ustawy o podatku od spadków i darowizn (§ 4 ust 2). Dowód: akt notarialny Rep. A nr (...) k. 73-74 Przedwstępną umowę darowizny z dnia 08 grudnia 2017 r. P. F. zawarł w wyniku rozmów przeprowadzonych z pozostałymi członkami rodziny, w trakcie których ustalono, iż część gospodarstwa rolnego powinna przypaść E. Ł. , która od wielu lat pozostawała w bardzo bliskiej relacji z A. P. . To P. F. wyszedł z inicjatywą zawarcia umowy przedwstępnej darowizny. Nie został do tego przez nikogo zmuszony i nie doznawał w tym względzie żadnych nacisków ze strony E. Ł. . Dowód: zeznania powódki E. Ł. k. 66v-67v, Zeznania świadka R. L. k. 55-57, Zeznania świadka K. M. (1) k. 66v, zeznania pozwanego U. L. (1) k. 67v-68v A. P. zmarła w dniu 21 grudnia 2019 r. w E. . Dowód: okoliczność bezsporna, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – k. 34 Postanowieniem z dnia 29 marca 2022 r. (sygn. akt II Ns 400/20) Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, stwierdził, że spadek po A. P. zmarłej dnia 21 grudnia 2019 r. w W. , ostatnio stale zamieszkałej w W. przy ul. (...) , na podstawie testamentu notarialnego z dnia 27 listopada 2017 r., sporządzonego przed notariuszem w S. M. P. , za Repertorium A nr (...) , nabył z dobrodziejstwem inwentarza w całości P. F. (syn L. i J. ). Dowód: postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – k. 34 P. F. uiścił z tytułu podatku od spadku i darowizn należnego w związku ze spadkobraniem po A. P. , kwotę 172.531,00 zł. Dowód: potwierdzenie przelewu – k. 38, wezwanie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia 17 listopada 2022 r. – k. 36-37 Pismem z dnia 25 sierpnia 2022 r. E. Ł. , działając przez pełnomocnika wezwała P. F. do niezwłocznego wykonania przedwstępnej umowy darowizny zawartej w dniu 8 grudnia 2017 r., wyznaczając termin 30 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Jednocześnie E. Ł. wezwała P. F. do wskazania w terminie 3 dni od daty otrzymania wezwania, kiedy i na jakiej podstawie doszło do stwierdzenia, nabycia w całości spadku po A. P. . Dowód: wezwanie – k. 11, potwierdzenie nadania – k. 12 Powyższych ustaleń faktycznych Sąd dokonał w oparciu wyżej wskazane dokumenty złożone do akt sprawy, które uznał za wiarygodne, albowiem nie budziły one wątpliwości, co do swej autentyczności, a żadna ze stron nie kwestionowała ich prawdziwości. Wskazane dowody wzajemnie się uzupełniają i potwierdzają, w zestawieniu ze sobą tworzą spójny stan faktyczny i brak jest zdaniem Sądu przesłanek do odmówienia im mocy dowodowej w zakresie, w jakim stanowiły one podstawę ustaleń faktycznych w sprawie. W ocenie Sądu osobowe źródła dowodowe miały w przedmiotowej sprawie drugorzędne znaczenie, jako, że ustaleń kluczowych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy Sąd dokonał w oparciu o dowody z dokumentów zalegających w aktach. Z tego też względu zeznania świadków, jak i stron zasługiwały na uwzględnienie, jedynie w takim zakresie w jakim dotykały istotnych okoliczności w sprawie i korespondowały z pozostałym zgromadzonym materiałem dowodowym. W ocenie Sądu zarówno relacja powódki (k. 66v-67v) i świadka A. K. (k. 54-55), jak również relacja pozwanego P. F. (k. 67v-68v) oraz świadków A. F. (k. 55-57) i K. M. (1) (k. 66v), w równym stopniu charakteryzowały się stronniczością w zakresie relacjonowania deklaracji ze strony spadkodawcy, co do sposobu rozporządzenia majątkiem oraz stopnia zażyłości ze spadkodawcą. Okoliczności te nie miały jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Pozostałe zgromadzone w sprawie, a wyżej nie wymienione dowody nie miały znaczenia dla rozpoznania sprawy. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Powództwo zasługiwało na uwzględnienie. Powódka w przedmiotowej sprawie wniosła o stwierdzenie przez Sąd obowiązku pozwanego polegającego na złożeniu oświadczenia woli w wykonaniu umowy przedwstępnej darowizny z dnia 8 grudnia 2017 r., której przedmiotem był udział (1/6 części) we współwłasności nieruchomości położonej w W. dzielnicy B. . Strona pozwana zakwestionowała roszczenie, podnosząc z jednej strony, iż darowizna jakiej domaga się powódka sprzeczna jest z regulacją art. 1047 k.c. i jako taka nieważna. Ponadto pozwany argumentował, iż żądanie jest sprzeczne z zasadami życia społecznego, po pierwsze dlatego, że dokonanie darowizny na rzecz powódki byłoby sprzeczne z wolą spadkodawcy A. P. , a po drugie z uwagi na odmowę powódki w partycypacji w podatku od spadku i darowizn, jaki pozwany był zmuszony uiścić. Sam fakt zawarcia, jak i treści przedwstępnej umowy darowizny z dnia 8 grudnia 2017 r. nie był pomiędzy stronami sporny. Pozwany nie kwestionował również, że zawarł umowę dobrowolnie. Żądanie zawarte w pozwie stanowiło roszczenie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, którego podstawę prawną stanowi art. 64 k.c. . W myśl tej regulacji prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie. Dokonując oceny zgłoszonego roszczenia należy przypomnieć, że zgodnie z zasadą kontradyktoryjności – to na stronach ciąży obowiązek przygotowania, gromadzenia i dostarczenia materiału dowodowego, który podlega weryfikacji przez Sąd. To bowiem na stronach spoczywa ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie ( art. 227 k.p.c. ), z których to faktów wywodzą one skutki prawne ( art. 6 k.c ) (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1996 r., I CKU 45/96 ; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2000 r., III CKN 237/00). Warto nadmienić, że w ramach zgłoszonego żądania pozwu, opartego na art. 64 k.c. w zw. z art. art. 389 § 1 oraz art. 390 § 2 k.c. , Sąd może powództwo to albo oddalić, albo w całości uwzględnić, orzekając o zawarciu umowy przyrzeczonej. Nie może natomiast bez zgody obu stron nadać zawartej umowie treści innej od ustalonej w umowie przedwstępnej. Obowiązek pozwanego musi wynikać z treści umowy przedwstępnej i jego istnienie stanowi konieczną przesłankę dopuszczalności powództwa o zawarcie umowy (vide: uchwała Sądu Najwyższego z 7 stycznia 1967r. sygn. IIICZP 32/66). Uwzględniając powyższe zaznaczyć trzeba, iż w przedmiotowej sprawie powódkę obciążał obowiązek wykazania, że umowa przedwstępna darowizny z dnia 8 grudnia 2017 r. nie została przez pozwanego wykonana, a na pozwanym spoczywał ciężar wykazania, że zachodzą negatywne przesłanki uniemożliwiające uwzględnienie roszczenia. Zgodnie z treścią art. 65 § 1 i 2 k.c. oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Odnosząc się do materialnoprawnej podstawy zgłoszonego w pozwie żądania, zaznaczyć trzeba, że przedmiotem obowiązku prawnego, o którym mowa w art. 64 k.c. , może być wyłącznie obowiązek złożenia oświadczenia woli w rozumieniu prawa materialnego (opisanym powyżej), nie zaś innych oświadczeń np. oświadczeń wiedzy. Zasadą jest, że jeżeli ustawa nakłada na podmiot obowiązek złożenia oświadczenia woli, to obowiązek ten może być realizowany przed sądem na podstawie art. 64 k.c. Prawomocne orzeczenie stwierdzające obowiązek strony złożenia oznaczonego oświadczenia woli ma charakter konstytutywny; zastępuje bowiem to oświadczenie i włącza możność przymuszenia do jego złożenia w sposób przewidziany w art. 1050 k.p.c. Jednocześnie należy podkreślić, iż podstawą materialną żądania i orzeczenia nie jest sam art. 64 k.c. , ale normy prawa materialnego nakładające obowiązek złożenia oświadczenia woli. Brak natomiast takiego obowiązku powoduje, oczywiście, oddalenie powództwa. Przedmiotem roszczenia z art. 64 k.c. może być natomiast jedynie żądanie złożenia określonego oświadczenia woli, a nie wykonanie czynności faktycznych, technicznych (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2004 r., sygn. akt III CK 158/03) . Przepis ten dotyczy wiec jedynie oświadczeń woli w rozumieniu prawa cywilnego materialnego. Wypowiedzi o innym charakterze tj. informacyjnym lub sprawozdawczym, w szczególności tzw. oświadczenia wiedzy, w tym zawiadomienia, pokwitowania, poświadczenia, wydanie opinii o pracowniku, świadectwo pracy, zaświadczenie nie mogą być egzekwowane na jego podstawie. Mając na względzie powyższe uwagi uwypuklić trzeba, że skutki prawne umowy przedwstępnej, które powstają w wyniku nie zawarcia umowy przyrzeczonej reguluje przepis art. 390 § 1 i § 2 k.c. . Mogą one być dwojakiego rodzaju. W sytuacji gdy strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia – drugiej stronie przysługuje roszczenie odszkodowawcze ( art. 390 § 1 zdanie pierwsze k.c. – tzw. skutek słabszy umowy przedwstępnej). Natomiast gdy dodatkowo, poza warunkami ważności umowy przedwstępnej, spełnione będą również warunki ważności umowy przyrzeczonej, opisane w art. 390 § 2 k.c. – druga strona będzie mogła żądać zawarcia umowy przyrzeczonej (skutek silniejszy umowy przedwstępnej). W niniejszej sprawie to właśnie art. 390 § 2 k.c. stanowił bezpośrednią podstawą materialnoprawną uprawniającą powódkę do zobowiązania pozwanego do złożenia oświadczenia woli odpowiadającego treścią umowie przyrzeczonej darowizny udziału w 1/6 części we współwłasności nieruchomości położonej w W. objętej księgą wieczystą KW nr (...) . Wobec powyższego przedmiotem analizy pod kątem wskazanych wyżej wymagań należało poddać przedwstępną umowę darowizny z dnia 8 grudnia 2017 r., objętą aktem notarialnym Rep. A nr (...) , sporządzoną przed notariuszem S. O. w Kancelarii Notarialnej w W. (k. 73-74). Zawarta przez strony umowa dotyczy zobowiązania do zawarcia umowy darowizny w rozumieniu art. 888 kc , co w sposób oczywisty wynika nie tylko z jej nazwy, ale również jej treści, gdzie w § 2 wskazano, że strony zobowiązują się zawrzeć umowę darowizny, na podstawie której Darczyńca podaruje Obdarowanej wynoszący 1/6 (jedną szóstą) część udział we współwłasności Nieruchomości, a Obdarowana darowiznę tę przyjmie. W tym postanowieniu zawierają się essentialia negotii umowy darowizny. Co również istotne, umowa przedwstępna została zawarta w formie aktu notarialnego, a skoro jej przedmiotem była nieruchomość, to w zakresie wymogów formalnych czyniła zatem zadość rygorowi, co do formy zastrzeżonemu w art. 158 k.c. Powyższe okoliczności w ocenie Sądu, co do zasady przesądziły o zasadności powództwa. Kluczowe znaczenie miało bowiem to, że omawiana umowa przedwstępna zawierała wszystkie istotne postanowienia umowy przyrzeczonej (tj. umowy darowizny). W ramach umowy przedwstępnej ujęto treść oświadczeń woli jakie strony składają w zamiarze zawarcia umowy przyrzeczonej. Co więcej w niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że umowa przedwstępna zawierała jasno określony termin na zawarcie umowy przyrzeczonej (tj. 12 miesięcy od dnia, w którym stanie się prawomocne wydane przez Sąd postanowienie stwierdzające nabycie spadku po A. P. w całości przez Darczyńcę), a pozwany pomimo upływu tego terminu (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zapadło 29 marca 2022 r. – k. 34) nie przystąpił do zawarcia umowy, pomimo wezwań ze strony powódki (czemu pozwany nie przeczył). Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że określony w umowie przedwstępnej termin zawarcia umowy przyrzeczonej nie jest terminem końcowym, a jedynie terminem spełnienia świadczenia, którego upływ nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania do zawarcia umowy przyrzeczonej. Przeciwnie, upływ tego terminu skutkuje wymagalnością roszczenia o zawarcie umowy, a konsekwencją tej wymagalności staje się rozpoczęcie biegu jednorocznego terminu przedawnienia ( art. 390§ 3 k.c. ) , a także wynikającego z art. 390 § 2 k.c. roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej. ( vide: wyroki SN z 27 maja 2003 r., IV CKN 113/01, z 16 grudnia 2005 r., III CK 344/05, z 16 listopada 2012 r., III CSK 73/12, z 13 stycznia 2011 r., III CSK 116/10, 24 kwietnia 2014 r., III CSK 315/13). Powódka wnosząc pozew dnia 08 marca 2023 r. (k. 15) zachowała powyższy termin, jako, że zgłoszone roszczenie z umowy przedwstępnej stało się wymagalne najwcześniej w dniu 29 marca 2023 r. (12 miesięcy po wydaniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 29 marca 2022 r. - k. 34) i dopiero od tej daty termin przedawnienia tego roszczenia mógł rozpocząć swój bieg. Co oczywiste termin ten w myśl regulacji art. 123 § 1 k.c. uległ przerwaniu. Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że Sąd nie podzielił zarzutów pozwanego, jakie ten podnosił w ramach przyjętej linii obrony. Jako chybioną należało uznać argumentację pozwanego w ramach której wskazywał on na nieważność umowy z uwagi na treść art. 1047 k.c. , który stanowi, że z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w tytule niniejszym umowa o spadek po osobie żyjącej jest nieważna. Artykuł 1047 k.c. wprowadza generalny zakaz zawierania umów o spadek po osobie żyjącej, ustalając sankcję nieważności (bezwzględnej) umowy zakaz ten naruszającej. Biorąc pod uwagę sformułowanie komentowanego przepisu, a w szczególności zwrot "umowa o spadek po osobie żyjącej", należy uznać, że jedyną, dopuszczalną umową o spadek po osobie żyjącej jest, w prawie polskim, umowa zrzeczenia się dziedziczenia uregulowana w art. 1048 i n. k.c. ( vide: A. Kidyba, E. Niezbecka [w:] A. Kidyba, E. Niezbecka, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Spadki, wyd. IV, Warszawa 2015, art. 1047 ) Jak wskazuje się w orzecznictwie umowa o spadek po osobie żyjącej krępowałaby strony zawierające taką umowę. Po zawarciu umowy dziedziczenia anulowanie skutków prawnych takiej umowy byłoby możliwe jedynie w drodze umowy uchylającej wcześniej zawartą umowę dziedziczenia. Testament zaś testator może w każdej chwili odwołać bez potrzeby podawania uzasadnienia swojej decyzji, ani angażowania innych osób przy oświadczeniu swej woli. Dopuszczenie zatem istnienia umów dziedziczenia kłóci się z zasadą, zgodnie z którą spadkodawca jest uprawniony do określenia swojej ostatniej woli aż do chwili jego śmierci. (vide: Postanowienie SN z 19.03.2021 r., III CSKP 69/21, OSNC 2021, nr 11, poz. 76.) Wbrew twierdzeniom strony pozwanej w niniejszej sprawie nie mamy jednak do czynienia z umową o spadek o jakiej mowa w art. 1047 kc. Jak wyjaśniono bowiem w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2013 r. ( sygn. III CZP 79/13, OSNC 2014 ), taka umowa musiała by dotyczyć spadku, jako całości masy spadkowej lub jej ułamkowej części, a nie jak w niniejszej sprawie konkretnego składnika majątkowego tj. ułamkowej części prawa własności nieruchomości. Co więcej nawet gdyby uznać, że umowa ta dotyczy spadku (z czym tut. Sąd się nie zgadza), to dotyczyła by ona spadku już otwartego i objętego przez spadkobiercę. Stąd też nie ma ona nic wspólnego z umową o spadek po osobie żyjącej ( porównaj: A. Kidyba, E. Niezbecka [w:] A. Kidyba, E. Niezbecka, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Spadki, wyd. IV, Warszawa 2015, art. 1047 .) Warto również odnotować, że w przywołanym już wyżej orzeczeniu Sądu Najwyższego wyjaśniono, że co prawda umowa darowizny mortis causa (ze względu na to, że ma wywierać skutki rozporządzające dopiero z chwilą śmierci darczyńcy) mogłaby zostać uznana za umowę o spadek po osobie żyjącej, jako że powoduje iż jej przedmiot nie wchodzi do spadku, lecz trafia do obdarowanego. Jednocześnie Sąd Najwyższy podkreślił, że taka ocena jest trafna wyłącznie w odniesieniu do umów darowizn na wypadek śmierci, w których strony uczyniły ich przedmiotem cały spadek albo jego ułamkową część. W innych wypadkach, gdy przedmiotem darowizny są konkretne rzeczy lub prawa, umowa nie jest umową o spadek, nawet wtedy, gdy te rzeczy lub prawa wyczerpują cały albo prawie cały majątek darczyńcy. Artykuł 1047 k.c. zabrania bowiem zawierania umów, które przewidywałyby przejście ich przedmiotu w drodze sukcesji uniwersalnej, jako ogółu rzeczy lub praw tworzących jedną masę majątkową (spadek), tymczasem zawarcie umowy darowizny zawsze tworzy podstawę do przejścia jej przedmiotu wyłącznie w drodze sukcesji singularnej, również bowiem wtedy, gdy umowa obejmuje wiele różnych przedmiotów, przejście uprawnienia do każdego z nich należy rozpatrywać samodzielnie. W konsekwencji Sąd Najwyższy przyjął, że choć art. 1047 k.c. , w przeciwieństwie do art. 941 k.c. , ma zastosowanie do czynności prawnych inter vivos , które mają jedynie wywrzeć pewne skutki post mortem , a więc do grupy czynności prawnych, wśród których znajduje się darowizna mortis causa , to jej nie obejmuje. ( vide: Uchwała SN z 13.12.2013 r., III CZP 79/13, OSNC 2014, nr 10, poz. 98 .) Sąd nie podzielił również argumentacji pozwanego, jakoby wykonanie umowy godziłoby w wolę testatora i zasady współżycia społecznego. Wbrew twierdzeniom pozwanego przedmiotowa umowa przedwstępna darowizny w żaden sposób nie ograniczała swobody testatora ( A. P. ) w zadysponowaniem swoim majątkiem na wypadek śmierci. Przede wszystkim zaznaczyć należy, że w ramach przedmiotowej umowy przedwstępnej darowizny pozwany nie zobowiązał się do zadysponowania masą spadkową jako taką, ale do dokonania - po objęciu spadku - na rzecz powódki przysporzenia majątkowego w postaci jednego określonego składnika majątkowego, co do którego spodziewał się, aczkolwiek nie mógł być tego pewien (jako, że spadkodawca może w każdej chwili zmienić treść testamentu), że stanie się jego własnością po otwarciu spadku (a więc po ziszczeniu się warunku w rozumieniu art. 89 k.c. ). Powołany argument o sprzeciwianiu się woli spadkodawcy, budzi tym większe zdziwienie, jeżeli weźmie się pod uwagę, fakt iż w chwili zawarcia umowy przedwstępnej pozwany znał ostatnią wolę spadkodawcy (był obecny przy sporządzeniu i odczytaniu testamentu notarialnego – czemu nie zaprzeczał). Jeżeli więc przyjąć tego rodzaju optykę (która w ocenie Sądu jest błędna), należałoby uznać, że to właśnie pozwany, ,,godził w wolę testatora” (jak to określono w odpowiedzi na pozew). To nie powódce miały bowiem przypaść, wedle treści testamentu notarialnego z dnia 27 października 2017 r., składniki majątkowe wchodzące w skład przyszłej masy spadkowej, ta osoba nie mogła więc nawet potencjalnie w przyszłości w żaden sposób nimi zadysponować. W tej sytuacji, nie sposób zaakceptować argumentu o godzeniu w wolę spadkodawcy, właśnie ze strony pozwanego, który znając ostatnią wolę testatorki zdecydował się na zawarcie przedmiotowej umowy, którą obecnie określa jako naruszającą zasady współżycia społecznego. Nie należy przy tym zapominać, że w ramach przedmiotowej umowy pozwany zobowiązał się do zadysponowania określonym składnikiem majątkowym jedynie w wypadku, gdy ten (obok innych składników masy spadkowej) wejdzie do jego majątku. Niedorzecznym byłoby zaś twierdzić, że spadkobierca po objęciu spadku nie może swobodnie zadysponować, swoim już w tym momencie, majątkiem. To że spadkodawczyni nie wyraziła woli przekazania po swojej śmierci określonego składnika majątkowego na rzecz powódki, nie stoi więc w żaden sposób na przeszkodzie w zadysponowaniu przez pozwanego tym składnikiem majątkowym, gdyby ten w przyszłości przypadłby mu na skutek spadkobrania. Argument o naruszeniu woli spadkodawcy poprzez dokonanie przysporzenia na rzecz pozwanej zdaje się tym bardziej kontrowersyjny, jeżeli uwzględni się wyraźnie pozytywny stosunek spadkodawczyni do powódki (o czym świadczą zeznania świadków, uwzględnienie w polisie ubezpieczeniowej, treść testamentu odręcznego jak i fakt upoważnienia do rachunku bankowego). Dla oceny kwestii naruszenia zasad współżycia społecznego nie ma również żadnego znaczenia to, że powódka została ustanowiona przez A. P. , osoba upoważniona z polisy ubezpieczeniowej (k. 35). Pozwany posiadał bowiem swobodę w wyrażaniu woli przy umowie przedwstępnej. Sam zeznał, że nikt go do tego nie zmuszał, a powódka nie naciskała na niego w tym względzie. W tych warunkach trudno zrozumieć dlaczego pozwany dokonanie darowizny na rzecz powódki za życia spadkodawczyni uważał za zasadne (i jak należy się domyślać godziwe i sprawiedliwe), natomiast po objęciu spadku, stoi na stanowisku, że realizacja zaciągniętego przez niego zobowiązania, byłaby naruszeniem woli spadkodawcy. Zupełnie nie przekonuje również argument, jakoby zasadom współżycia społecznego sprzeciwiało się domaganie przez powódkę wykonania umowy darowizny przy jednoczesnej odmowie partycypacji w uiszczonym przez pozwanego podatku od spadku i darowizn. Przede wszystkim pozwany całkowicie pomija fakt, iż już w chwili zawierania przedwstępnej umowy darowizny, musiał liczyć się z koniecznością uiszczenia przedmiotowego podatku. Zgodnie z art. 888 §1 kc przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Treścią umowy darowizny jest zatem nieodpłatne przysporzenie obdarowanemu korzyści – wzbogacenie – kosztem majątku darczyńcy. Skoro więc pozwany zdecydował się na zawarcie umowy darowizny (która z definicji ma charakter nieodpłatnego przysporzenia na rzecz inne osoby) to, nie może obecnie zgłaszać do powódki pretensji z tego tytułu, że całość podatku obciąża jego osobę. Z resztą trudno znaleźć jakiekolwiek racjonalne uzasadnienie dla obciążania osoby trzeciej (jaką jest powódka) podatkiem od spadków i darowizn (w odniesieniu do spadkobrania po A. P. ), skoro nie była ona spadkobiercą, a więc nie ona doznała przysporzenia majątkowego na skutek spadkobrania. Zgodnie z treścią art. 5 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn , obowiązek podatkowy przy nabyciu w drodze dziedziczenia ciąży bowiem na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych i powstaje z chwilą przyjęcia spadku. Na marginesie można dodać, że również sama powódka nabywając w drodze umowy darowizny 1/6 części udziału w nieruchomości, również obowiązana będzie, wedle treści art. 5 ustawy, do uiszczenia należnego podatku. Całkowicie chybionym jest przy tym stwierdzenie jakoby pozwany dokonując darowizny na rzecz powódki, dokonywał przeniesienia również własnego majątku w postaci zapłaconego podatku. Argumentacja pozwanego w tym względzie zdaje się sprowadzać do stwierdzenia, że pozwany uiścił część podatku od spadkobrania ,,za powódkę”, co w oczywisty sposób przeczy ww. regulacjom ustawowym. Pozwany, jako spadkobierca, był jedyną osobą obowiązaną do uiszczenia omawianego podatku, w ramach spadkobrania. Posługując się tokiem rozumowania pozwanego należałoby uznać, że każda osoba dokonująca darowizny na rzecz osoby trzeciej miałaby prawo domagać się od niej swoistej refundacji części obciążeń finansowych jakie poniosła w związku z nabyciem danego składnika majątkowego. Należy przypomnieć, że istotą umowy darowizny, w świetle art. 888 § 1 k.c. , jest dokonanie na podstawie umowy jednostronnie zobowiązującej, pod tytułem darmym, na rzecz obdarowanego rozporządzenia i wydania przedmiotu darowizny, a z drugiej strony – oświadczenie o przyjęciu darowizny przez obdarowanego. Darowizna jest więc czynnością prawną nieodpłatną, w której brak jest po drugiej stronie ekwiwalentu, w postaci świadczenia wzajemnego. Mając na uwadze dokonane powyżej rozważania Sąd zobowiązał pozwanego do złożenia oświadczenia woli o następującej treści: „ P. F. oświadcza, że przenosi na rzecz E. Ł. udział wynoszący 1/6 (jedną szóstą) część we współwłasności nieruchomości położonej w E. (...) B. , stanowiącej działki ewidencyjne nr (...) w obrębie ewidencyjnym nr (...) (rejon P. ) oraz 175 w obrębie (...) (droga bez nazwy), o łącznym obszarze 1,4825 ha, dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr (...) ", w wykonaniu przedwstępnej umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 08 grudnia 2017 roku przed notariuszem S. O. , za Rep A nr (...) ” (o czym orzeczono w pkt I. sentencji wyroku). O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. i zasądzono od pozwanego na rzecz powódki kwotę 11.592,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty, na którą złożyła się kwota 5.400,00 złotych, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (§ 2 ust. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych) i kwotę 17 zł z tytułu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz opłata sądowa od pozwu w wysokości 6.175,00 zł. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w wyroku. Sędzia del. Agnieszka Onichimowska