II KZ 57/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał zażalenie obrońcy na postanowienie o zastosowaniu środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania wobec A. M., podejrzanego o czyn z art. 190a § 1 k.k., które miało być wykonywane w zakładzie psychiatrycznym. Obrońca zarzucał szereg naruszeń przepisów k.p.k., w tym bezpodstawne przyjęcie konieczności zapewnienia prawidłowego toku postępowania poprzez tymczasowe aresztowanie, wadliwe przyjęcie, że jest to jedyny skuteczny środek, błędną interpretację art. 258 § 2 k.p.k., niezasadne przyjęcie konieczności izolacji, błędne zastosowanie art. 260 § 1 k.p.k. oraz naruszenie art. 264 § 2a k.p.k. Sąd Najwyższy uznał, że choć uzasadnienie zaskarżonego postanowienia było lakoniczne, to samo rozstrzygnięcie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania jest słuszne. Podkreślono, że środki zapobiegawcze służą zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania na wszystkich jego etapach. Stwierdzono, że przesłanka z art. 249 § 1 k.p.k. (duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa) została spełniona, a fakt umorzenia postępowania z powodu niepoczytalności nie niweczy tej przesłanki. Sąd Najwyższy wskazał, że intencją było oparcie zastosowania środka na art. 258 § 3 k.p.k. (ryzyko popełnienia przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu), co potwierdzały opinie biegłych psychiatrów i psychologów wskazujące na konieczność przymusowej terapii stacjonarnej i wysokie prawdopodobieństwo popełnienia kolejnego czynu zabronionego. Zmieniono zaskarżone postanowienie jedynie w zakresie podstawy prawnej, wskazując art. 258 § 3 k.p.k. zamiast art. 258 § 2 k.p.k. Wniosek o zasądzenie kosztów obrony z urzędu nie został uwzględniony, gdyż obrońca był ustanowiony do obrony w postępowaniu głównym i kasacyjnym, za które już przyznano wynagrodzenie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących środków zapobiegawczych w sprawach dotyczących osób niepoczytalnych, zwłaszcza w kontekście tymczasowego aresztowania wykonywanego w zakładzie psychiatrycznym i konieczności terapii.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i stanu zdrowia podejrzanego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy tymczasowe aresztowanie może być zastosowane wobec osoby niepoczytalnej, której postępowanie zostało umorzone?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przesłanka z art. 249 § 1 k.p.k. (duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa) może być spełniona nawet w przypadku umorzenia postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy, a pojęcie przestępstwa w tym kontekście należy rozumieć szerzej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że brak możliwości przypisania winy nie wyklucza istnienia przesłanki z art. 249 § 1 k.p.k., a przepisy takie jak art. 259 § 4 k.p.k. czy art. 260 § 1 k.p.k. przemawiają za szerszym rozumieniem pojęcia przestępstwa.
Czy tymczasowe aresztowanie, wykonywane w zakładzie psychiatrycznym, jest adekwatnym środkiem zapobiegawczym w sytuacji, gdy opinie biegłych wskazują na konieczność przymusowej terapii stacjonarnej i wysokie prawdopodobieństwo popełnienia kolejnego przestępstwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w sytuacji gdy opinie biegłych wskazują na wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnienia przez podejrzanego czynu zabronionego o znacznej szkodliwości społecznej i konieczność przymusowej terapii stacjonarnej, tymczasowe aresztowanie wykonywane w zakładzie psychiatrycznym jest uzasadnione i konieczne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł się na opiniach biegłych, którzy stwierdzili, że terapia ambulatoryjna jest bezcelowa, a jedynie przymusowa terapia stacjonarna może zapobiec ponownemu popełnieniu czynu zabronionego. Wnioski te uzasadniają zastosowanie tymczasowego aresztowania.
Czy sąd może zmienić podstawę prawną zastosowania środka zapobiegawczego w postanowieniu o rozpoznaniu zażalenia, jeśli pierwotnie wskazano błędny przepis, ale uzasadnienie wskazuje na inny, właściwy przepis?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, uchybienie w postaci wskazania błędnej podstawy prawnej w postanowieniu nie wpływa na treść rozstrzygnięcia, jeśli intencją sądu było oparcie środka na właściwej przesłance, co wymaga jedynie zmiany zaskarżonego postanowienia w tym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że mimo wskazania w podstawie prawnej art. 258 § 2 k.p.k., uzasadnienie odnosiło się do okoliczności z art. 258 § 3 k.p.k. Uznano, że intencją było oparcie środka na art. 258 § 3 k.p.k., a uchybienie to wymaga jedynie zmiany postanowienia w celu wskazania właściwej podstawy prawnej.
Czy obrońcy z urzędu przysługują odrębne koszty za sporządzenie i wniesienie zażalenia, jeśli był już ustanowiony do obrony w postępowaniu głównym i kasacyjnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odrębne wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie zażalenia nie przysługuje, jeśli obrońca został ustanowiony do obrony w postępowaniu głównym i kasacyjnym, za które już zasądzono należne wynagrodzenie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, wskazując, że odrębne wynagrodzenie przysługuje jedynie w sytuacji, gdy obrońca został wyznaczony wyłącznie do sporządzenia i wniesienia zażalenia, co nie miało miejsca w tej sprawie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. M. | osoba_fizyczna | podejrzany |
Przepisy (17)
Główne
k.p.k. art. 437 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 249 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Środek zapobiegawczy może być stosowany w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił zarzucane mu przestępstwo. Pojęcie przestępstwa należy rozumieć szerzej, uwzględniając również czyn zabroniony dokonany przez sprawcę niepoczytalnego.
k.p.k. art. 258 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Środek zapobiegawczy można wyjątkowo zastosować także wtedy, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że podejrzany, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził. Sąd Najwyższy wskazał tę przesłankę jako właściwą podstawę zastosowania tymczasowego aresztowania.
Pomocnicze
k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania karnego
k.k. art. 31 § § 1
Kodeks karny
k.p.k. art. 93b § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 93c § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 93g § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 538 § § 2
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 258 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Wskazana jako podstawa prawna w zaskarżonym postanowieniu, ale uznana za błędnie zastosowaną przez Sąd Najwyższy.
k.p.k. art. 264 § § 2a
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 260 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 257 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Zawiera ogólną zasadę postępowania, nie może być podstawą zażalenia.
k.p.k. art. 258 § § 4
Kodeks postępowania karnego
Reguła proporcjonalności, nakazująca uwzględnienie rodzaju i charakteru obaw przy podejmowaniu decyzji o zastosowaniu środka zapobiegawczego.
k.p.k. art. 259
Kodeks postępowania karnego
Warunki do odstąpienia od stosowania tymczasowego aresztowania.
Dz. U. z 2022 r. poz. 1184 i 1268 oraz z 2023 r. poz. 1860 art. 17 § ust. 2 pkt 6
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2022 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
Dz. U. z 2022 r. poz. 1184 i 1268 oraz z 2023 r. poz. 1860 art. 18 § ust. 2
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2022 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
Argumenty
Skuteczne argumenty
Konieczność zastosowania tymczasowego aresztowania w zakładzie psychiatrycznym ze względu na ryzyko popełnienia kolejnego przestępstwa i potrzebę przymusowej terapii stacjonarnej. • Spełnienie przesłanki z art. 249 § 1 k.p.k. (duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa) mimo umorzenia postępowania z powodu niepoczytalności.
Odrzucone argumenty
Zarzuty obrońcy dotyczące naruszenia art. 249 § 1 k.p.k., art. 257 § 1 k.p.k., art. 258 § 2 k.p.k., art. 258 § 4 k.p.k., art. 260 § 1 k.p.k., art. 264 § 2a k.p.k. oraz błąd w ustaleniach faktycznych.
Godne uwagi sformułowania
funkcją środka zapobiegawczego jest zabezpieczenie prawidłowego toku całego procesu karnego • brak możliwości przypisania winy nie oznacza, iż nie jest możliwe zaistnienie przesłanki z art. 249 § 1 k.p.k. w postaci dużego prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa • pojęcie przestępstwa w rozumieniu art. 249 § 1 k.p.k. należy rozumieć szerzej - uwzględniając również czyn zabroniony dokonany przez sprawcę niepoczytalnego • bezcelowe jest stosowanie środka zabezpieczającego w postaci terapii ambulatoryjnej • koniecznym jest stosowanie wobec podejrzanego przymusowej terapii stacjonarnej jako jedynego środka mogącego zapobiec ponownemu zapobieżeniu czynu zabronionego o znacznej szkodliwości społecznej
Skład orzekający
Igor Zgoliński
przewodniczący
Małgorzata Bednarek
sprawozdawca
Antoni Bojańczyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących środków zapobiegawczych w sprawach dotyczących osób niepoczytalnych, zwłaszcza w kontekście tymczasowego aresztowania wykonywanego w zakładzie psychiatrycznym i konieczności terapii."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i stanu zdrowia podejrzanego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy nietypowego zastosowania tymczasowego aresztowania w zakładzie psychiatrycznym, co jest rzadkością i budzi pytania o granice środków zapobiegawczych wobec osób z zaburzeniami psychicznymi.
“Tymczasowe aresztowanie w psychiatryku: Sąd Najwyższy rozstrzyga o środkach zapobiegawczych wobec niepoczytalnego podejrzanego.”
Sektor
medycyna
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.