II KZ 25/07

POSTANOWIENIE Z DNIA 30 SIERPNIA 2007 R. II KZ 25/07 Na gruncie przepisu art. 523 § 2 k.p.k., stronom postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania i orzeczenia środka zabezpieczają- cego, w warunkach określonych w art. 520 k.p.k., przysługuje kasacja od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego, w razie orzeczenia środka zabezpieczającego – umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycz- nym, nie tylko w wypadku uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k., ale także z powodu innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść prawomocnego orzeczenia (art. 523 § 1 k.p.k.). Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki. Sąd Najwyższy w sprawie Mariana M., oskarżonego z art. 233 i inne k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 30 sierpnia 2007 r., zażalenia na zarządzenie przewodniczącego wydziału Sądu Okręgowe- go w W. z dnia 2 maja 2007 r., o odmowie przyjęcia kasacji p o s t a n o w i ł uchylić zaskarżone zarządzenie i przekazać sprawę Są- dowi Okręgowemu w W. w celu podjęcia czynności związanych z wniesie- niem kasacji. U Z A S A D N I E N I E Przewodniczący Wydziału Sądu Okręgowego w W. w uzasadnieniu zarządzenia z dnia 2 maja 2007 r., którym odmówił przyjęcia kasacji obroń- cy oskarżonego w tej sprawie Mariana M. uznał, że skoro jej autor formułu- 2 2 je wyłącznie zarzut rażącego naruszenia prawa innego niż uchybienia wskazane w art. 439 k.p.k., to wobec tego, że oskarżony nie tylko nie zo- stał skazany na bezwzględną karę pozbawienia wolności, ale w ogóle nie został skazany, gdyż postępowanie zostało umorzone i orzeczony został środek zabezpieczający, a skarżący nie jest podmiotem określonym w art. 521 k.p.k., to kasacja, w świetle unormowań art. 523 k.p.k., jest niedopusz- czalna. Oskarżony Marian M. w zażaleniu na to zarządzenie podnosi, między innymi, niesłuszne przyjęcie, że „nie doszło do mojego skazania skoro po- byt w zamkniętym zakładzie na czas nieokreślony jest znacznie gorszą do- legliwością aniżeli przewidywana kara pozbawienia wolności z warunko- wym jej zawieszeniem tytułem próby”, co, w istocie, wyraża pogląd, że wy- konanie orzeczonego w tej sprawie środka zabezpieczającego stanowi po- zbawienie wolności, które może okazać się dolegliwością równą karze do- żywotniego pozbawienia wolności. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego zarzą- dzenia znajduje oparcie w wyniku wykładni językowej przepisu art. 523 § 2 k.p.k., w którym dobitnie ustawodawca stwierdza, że jedynie w wypadkach w nim przewidzianych można wnieść kasację na korzyść oskarżonego, co w piśmiennictwie stało się podstawą stwierdzenia, że nie wydaje się, aby można było wykazać w oparciu o poprawną logicznie wykładnię, że w in- nych postępowaniach wyroki sądów odwoławczych mogą być zaskarżone „na korzyść i na niekorzyść” bez żadnych ograniczeń, niezależnie od kate- gorii uchybień (a więc nie tylko w oparciu o uchybienia z art. 439 k.p.k.) (R. Kmiecik: Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2001 r., I KZP 15/01, OSP 2002, z. 3, poz. 41; zob. także K. Sychta: Glosa do tej samej uchwały, Pal. 2003 nr 5-6, s. 273, 274). Pogląd ten odnosi się prze- de wszystkim do kasacji stron w zakresie głównego nurtu postępowania 3 3 karnego w wypadkach określonych w art. 523 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy, w szeregu orzeczeń, dokonał takiej samej wykładni jednoznacznie wywodząc niedopuszczalność kasacji na korzyść oskarżonego (po dniu 1 września 2000 r.), między innymi, w wypadku: orzeczenia kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania (postanowienie z dnia 9 lutego 2005 r., II KZ 1/05 – niepubl.), warunkowego umorzenia postępowania (po- stanowienie z dnia 7 marca 2001 r., II KKN 6/01 – niepubl.), w sprawach o wykroczenia (postanowienia: z dnia 2 lutego 2001 r., V KKN 550/2000 i z dnia 3 kwietnia 2001 r., IV KZ 22/01 – niepubl.), od prawomocnych posta- nowień sądu wydawanych w postępowaniu wykonawczym w zakresie w jakim podlegają one korygowaniu w trybie określonym w art. 24 § 1 k.k.w. (postanowienie z dnia 5 lutego 2003 r., V KK 241/02, OSNKW 2003, z. 5-6, poz. 49) i, co w rozpatrywanej sprawie najistotniejsze, także w wypadku bezwarunkowego umorzenia postępowania (postanowienie z dnia 31 stycznia 2001 r., V KZ 131/00 – niepubl.). Z drugiej jednak strony, Sąd Najwyższy uznał dopuszczalność kasa- cji, pomimo jednoznacznego wyniku wykładni językowej przepisów art. 523 k.p.k., od wyroku sądu odwoławczego, którym orzeczono w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie ustawy rehabilitacyjnej z 1991 r. (uchwała z dnia 24 lipca 2001 r., I KZP 15/01, OSNKW 2001, z. 9- 10, poz. 74 oraz postanowienie z dnia 16 listopada 2001 r., III KZ 1/01 – niepubl.), a także w wypadku orzeczenia wobec nieletniego środka po- prawczego – umieszczenia w zakładzie poprawczym (postanowienie z dnia 12 lipca 2001 r., III KZ 39/01, OSNKW 2001, z. 9-10, poz. 82), jednak nie w wypadku warunkowego zawieszenia wykonania takiego środka na okres próby (postanowienie z dnia 28 lipca 2005 r., II KZ 28/05 – niepubl.). W uzasadnieniach tych orzeczeń wskazywano nie tylko na wyrażoną w uzasadnieniu projektu ustawy z 2000 r. nowelizującej Kodeks postępo- wania karnego intencję znacznego ograniczenia możliwości wnoszenia 4 4 przez strony kasacji na korzyść oskarżonego tylko do wypadku orzeczenia bezwzględnej kary pozbawienia wolności, ale przede wszystkim zwracano uwagę na istotę takiego ograniczenia – stopień dolegliwości kary, której wymierzenie uprawnia stronę do wniesienia kasacji z innych powodów niż te określone w art. 439 k.p.k. Właśnie w uzasadnieniu postanowienia III KZ 39/01 trafnie stwierdzono, że brak jest wystarczających racji dla restrykcyj- nej wykładni art. 523 § 2 k.p.k. i przyjęcia, że kasacja nie przysługuje w ra- zie orzeczenia środka poprawczego – umieszczenia w zakładzie popraw- czym, choć przecież i w tym ostatnim wypadku mamy do czynienia z od- powiedzialnością represyjną za czyn wypełniający znamiona czynu zabro- nionego przez ustawę karną, a w wyniku wykonania takiego środka po- prawczego następuje pozbawienie wolności nie różniące się, w swej isto- cie, od pozbawienia wolności w wykonaniu kary kryminalnej (zob. także: A. Gaberle, M. Korcyl-Wolska: Komentarz do ustawy o postępowaniu w spra- wach nieletnich, Gdańsk 2002, s. 204 – 205). Tym bardziej, że w postępo- waniu cywilnym przysługuje skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji orzekającego w stosunku do nieletniego środek wychowawczy (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 8 marca 1998 r., II CKN 771/97, OSNC 1998, z. 10, poz. 168; z dnia 8 czerwca 1998 r., I CKN 195/98, OSNPr.iPr 1999, nr 11-12, poz. 33; z dnia 15 grudnia 1998 r., I CKN 939/97, OSNPr.iPr 1999, nr 11-12, poz. 37; zob. także K. Gromek: Komen- tarz do ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, Warszawa 2004, tezy 14 i 15 do art. 59, s. 331 oraz odmiennie: P. Górecki, Postępowanie odwoławcze w sprawach nieletnich – wybrane problemy procesowe, PS 2004, nr 2, s. 102 – 105; P. Górecki: Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich. Komentarz, Warszawa 2007, tezy 9 – 12 do art. 58, s. 164 – 166). Podobnie, w istocie, jest w wypadku, jak w rozpoznawanej sprawie, gdy sąd umarza postępowanie i orzeka środek zabezpieczający – umiesz- 5 5 czenia w odpowiednim zamkniętym zakładzie psychiatrycznym (art. 93 i 94 § 1 k.k.). W takim orzeczeniu sąd ustala, że oskarżony (podejrzany – art. 354 k.p.k.) jest sprawcą czynu wypełniającego ustawowe znamiona czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości – zazwyczaj przeciwko życiu (art. 94 § 1 k.k.), któremu, co prawda, nie wymierza się kary, gdyż wobec niepoczytalności w czasie popełnienia czynu nie można przypisać mu winy (nie popełnia przestępstwa – art. 31 § 1 k.k. i nie można wobec tego wymierzyć kary), to jednak ponosi konsekwencje prawne popełnienia czynu w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, którego istotą jest pozbawienie wolności w warunkach zbliżonych do odby- wania kary pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym (art. 81 pkt 2, art. 96 i 97 k.k.w.) nawet, jeżeli jest to uzasadnione stanem zdrowia, do- żywotnio. Zauważyć przy tym należy, że w wypadku przymusowego przy- jęcia do szpitala psychiatrycznego osoby z zaburzeniami psychicznymi w trybie określonym ustawą z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535 ze zm.), od orzeczenia sądu opie- kuńczego w tym przedmiocie przysługuje apelacja, a od orzeczenia sądu drugiej instancji – skarga kasacyjna (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1997 r., I CZ 25/97, OSNC 1997, z. 9, poz. 135, zob. też J. Duda: Komentarz do ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, Warsza- wa 2006, tezy 10 –12 do art. 42 ustawy, s. 168 –172). To właśnie uzasadnia, zdaniem Sądu Najwyższego, pogląd, że na gruncie przepisu art. 523 § 2 k.p.k., stronom postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania i orzeczenia środka zabezpieczającego, w wa- runkach określonych w art. 520 k.p.k., przysługuje kasacja od prawomoc- nego wyroku sądu odwoławczego, w razie orzeczenia środka zabezpiecza- jącego – umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, nie tylko w wypadku uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k., ale także z powodu 6 6 innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść prawomocnego orzeczenia – art. 523 § 1 k.p.k. Mając powyższe rozważania na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.