II KS 7/21

SN
Sygn. akt II KS 7/21
POSTANOWIENIE
Dnia 30 czerwca 2021 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tomasz Artymiuk
w sprawie
T. M.
oskarżonego z art. 56 § 1 i 2 k.k.s. i art. 62 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k.
w dniu 30 czerwca 2021 r.,
skargi Prokuratora Okręgowego w B.
na wyrok Sądu Okręgowego w W.
z dnia 27 stycznia 2021 r., sygn. akt VI Ka [...],
uchylający wyrok Sądu Rejonowego w W.
z dnia 22 lutego 2019 r., sygn. akt VIII K [...] i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji,
na podstawie art. 539e § 2 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić skargę,
2. kosztami postępowania skargowego obciążyć Skarb
Państwa.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 22 lutego 2019 r., sygn. akt VII K [...], Sąd Rejonowy w W. uznał oskarżonego T. M. za winnego popełnienia czynu
wyczerpującego znamiona występku określonego w art. 56 § 1 i 2 k.k.s. i art. 62 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 2 § 2 k.k.s. i za to na podstawie art. 56 § 2 k.k.s. wymierzył mu karę 100 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 100 złotych.
Od tego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonego podnosząc zarzuty:
1.
obrazy przepisów prawa karnego procesowego, mające wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie:
1.
art. 182 § 3 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k., poprzez uznanie, że P. K. przysługuje prawo odmowy składania zeznań, ponieważ toczy się przeciwko niemu postępowanie karne, dotyczące jego działalności w spółce G. sp. z o.o., w którym zarzucono mu przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 k.k., w sytuacji gdy prawo do odmowy złożenia zeznań przysługuje wyłącznie świadkowi, któremu zarzuca się w innej toczącej się sprawie współudział w przestępstwie objętym niniejszym postępowaniem, co nie występuje w odniesieniu do tego świadka, a co miało wpływ na treść wyroku;
2. art. 4 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. wyrażające się w dowolnej,
‎
a nie swobodnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jego jednostronnej analizie i oparciu ustaleń faktycznych na materiale wyłącznie obciążającym oskarżonego, poprzez szczegółowo wymienione w treści tego środka odwoławczego przez obrońcę uchybienia,
które to naruszenia proceduralne w konsekwencji doprowadzały do ustalenia przez Sąd pierwszej Instancji błędnego stanu faktycznego sprawy i w związku z tym przyjęcia winy oskarżonego T. M. w popełnieniu zarzucanego mu czynu i wymierzania mu z tego tytułu kary grzywny orzeczonej zaskarżonym wyrokiem;
2.
błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, który miał wpływ na jego treść, polegający na błędnym przyjęciu, że oskarżony T. M. popełnił zarzucany mu czyn, podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z zastosowaniem reguł postępowania określonych w art. 7 k.p.k., przy szczególnym uwzględnieniu faktu, że organy wymiaru sprawiedliwości nie zweryfikowały na żadnym etapie postępowania, czy prace udokumentowane przedmiotowymi fakturami zostały wykonane.
Sąd Okręgowy w W., wyrokiem z dnia 27 stycznia 2021 r., sygn. akt VI Ka [...], uchylił zaskarżony wyrok i sprawę T. M. przekazał Sądowi Rejonowemu w W. do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu sąd odwoławczy uwzględnił zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 182 § 3 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k., wskazując, że przyznanie P. K. prawa do odmowy złożenia zeznań w sytuacji, w której T. M. oskarżony jest o popełnienie przestępstwa skarbowego w okresie od 16 września 2010 r. do 14 marca 2011 r., polegającego na posłużeniu się fakturami niedokumentującymi rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, natomiast P. K. w innej toczącej się sprawie oskarżono o popełnienie przestępstw powszechnych w okresie sierpień-wrzesień 2011 r., a zatem niemających związku z czynami zarzucanymi T. M. w ujęciu
art. 182 § 3 k.p.k
., stanowiło naruszenie tegoż przepisu i mogło mieć wpływ na treść wyroku. Wskazany świadek miał bowiem zeznawać na okoliczności, które potencjalnie mogły podważyć tezę aktu oskarżenia, że zdarzenia gospodarcze udokumentowane fakturami nie zaistniały. W kwestii zarzutu naruszenia art. 4 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. Sąd drugiej instancji uznał zarzut ten za zasadny jedynie w części uzasadniając, że doszło do obrazy art. 410 k.p.k. przez nierozważenie przez sądu pierwszej instancji i jednocześnie nie dokonanie jego oceny pod względem wiarygodności dowodu z zeznań świadka A. U., które to depozycje, jak wynika z treści wydruku protokołu rozprawy z dnia 8 lutego 2018 r., zawierały szereg okoliczności korzystnych z punktu widzenia oskarżonego T. M.. Co więcej, jak zaznaczył w treści uzasadnienia Sąd odwoławczy, sąd pierwszej instancji nie tylko nie wziął pod uwagę omawianych depozycji i nie oceniał ich pod kątem wiarygodności, ale jak wynika z przeglądu akt niniejszej sprawy, nawet nie dysponował rzeczonym protokołem rozprawy z dnia 8 lutego 2018 r. w momencie narady nad wyrokiem. Podniesioną okoliczność potwierdzać miał również fakt, że sąd pierwszej instancji o byłym współoskarżonym b. S. w uzasadnieniu wydanego orzeczenia wspomniał wyłącznie w odniesieniu do zapadłego wobec niego wyroku skazującego, pomijając treść jego zeznań złożonych w toku rozprawy w dniu 8 lutego 2018 r.
Jak wskazał ostatecznie w treści sporządzonego uzasadnienia swojego wyroku sąd drugiej instancji wymienione uchybienia skutkowały brakiem możliwości analizy logicznej przez Sąd pierwszej instancji całokształtu materiału dowodowego
‎
i doprowadziły do sytuacji, w której należało stwierdzić, że proces T. M. był nierzetelny i odbył się z naruszeniem przepisów proceduralnych, co mogło mieć wpływ na jego treść.
Rozstrzygniecie Sądu Okręgowego w W. zostało zaskarżone przez prokuratora skargą wniesioną na podstawie art. 539a k.p.k. Skarżący w treści tego środka zaskarżenia podniósł naruszenie przepisu art. 437 § 2 k.p.k. przez jego niewłaściwe zastosowanie, a to uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji wskutek błędnego uznania, że w sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia na nowo przewoduw całości, podczas gdy - w świetle motywów przedstawionych w uzasadnieniu
‎
- konieczne jest wyłącznie uzupełnienie materiału dowodowego i dokonanie jego ponownej oceny, a zatem nie została spełniona przesłanka warunkująca wydanie wyroku kasatoryjnego. Wobec tak sformułowanego zarzutu Prokurator wniósł
‎
o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
W uzasadnieniu skargi Prokurator wskazał, że podniesione przez sąd odwoławczy braki postępowania pierwszoinstancyjnego nie wiążą się z koniecznością przeprowadzenia przewodu sądowego w całości. Winny zaś zostać usunięte przez sąd drugiej instancji, który w toku postępowania odwoławczego może sam przeprowadzać dowody na rozprawie odwoławczej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z przepisem art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. uchylenie orzeczenia
‎
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie
‎
w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeśli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.
Sąd Najwyższy rozpoznając skargę na wyrok sądu odwoławczego winien zatem ograniczyć się do zbadania, czy w sprawie, na etapie postępowania przed sądem pierwszej lub drugiej instancji wystąpiły tzw. bezwzględne przyczyny odwoławcze, albo doszło do uchylenia wyroku mimo braku formalnych przeszkód określonych w art. 454 k.p.k., do wydania wyroku zmieniającego lub też konieczne jest przeprowadzenie w całości przewodu sądowego (
vide
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2017 r., IV KS 6/16; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17).
W związku z powyższym uzasadnienie wyroku sądu odwoławczego powinno wyraźnie wskazywać, która z przesłanek określonych w art. 437 § 2 k.p.k. zadecydowała o uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.
W analizowanej sprawie Sąd Okręgowy w W. uchylił wyrok sądu
meriti
z uwagi na konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo. Lektura treści uzasadnienia tego wyroku wbrew twierdzeniom Prokuratora pozwala jednoznacznie przyjąć, dlaczego Sąd ten uznał, że postępowanie winno zostać raz jeszcze przeprowadzone w pierwszej instancji. Dokładnie wskazał stwierdzone uchybienia i w sposób klarowany określił wykonanie jakich czynności jest niezbędnew postępowaniu ponownym, akcentując przy tym jakie to, mające charakter „zasadniczy” uchybienia sądu pierwszej instancji, zaważyły na tym, iż postępowanie w tej fazie pozbawione zostało cech rzetelności i poprawności.
Z treści wspomnianego uzasadnienia daje się bowiem jednoznacznie odkodować jakie to podstawowe reguły procesowe rzutujące właśnie na rzetelność procesu przed tym sądem, zostały naruszone. Zasadnie wskazano, że sąd
meriti
poczynił ustalenia faktyczne w oparciu o niepełny materiał dowodowy dopuszczając się obrazy art. 410 k.p.k. W konsekwencji zaś naruszenie wymienionego przepisu skutkowało również obrazą art. 7 k.p.k., w treści którego zawarto dyrektywę dokonywania swobodnej oceny dowodów, uwarunkowaną jednak podstawą w postaci „wszystkich przeprowadzonych dowodów”. Tymczasem jak wnika z treści, stosunkowo niestarannie (na co warto zwrócić uwagę na marginesie czynionych w tym miejscu rozważań) sporządzonego uzasadnienia Sądu Rejonowego w W., Sąd ten w ogóle nie odniósł się on do zeznań jednego ze świadków, w odniesieniu zaś do zeznań współoskarżonego poczynił wyłącznie uwagę nie mającą znaczenia dla dokonywania ustaleń faktycznych w sprawie, pomijając całkowicie depozycje tego źródła dowodowego, którymi dysponował i które znaczenie takie mogły mieć.
Z wywodu sądu
ad quem
wynika przy tym i to, że przeprowadzenia przewodu sadowego w całości na nowo wymagała właśnie nierzetelność poddanego kontroli instancyjnej dotychczasowego postępowania przed Sądem pierwszej instancji, tego natomiast, nawet uzupełniając postępowanie dowodowe w toku postępowania apelacyjnego, nie da się konwalidować.
Podzielając pogląd Sądu Okręgowego w W. co do niezachowania przez sąd
a quo
podstawowych zasad procesu, które winny wyznaczać kanon rzetelnego postępowania karnego, analizowana skarga nie mogła zostać uznana za zasadną.
Z przedstawionych powyżej względów, Sąd Najwyższy orzekł, jak w części dyspozytywnej postanowienia.