Orzeczenie · 2026-02-18

II KS 51/25

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2026-02-18
SNKarneprawo karne procesoweWysokanajwyższy
obrona obligatoryjnapoczytalnośćbezwzględna przyczyna odwoławczaskarga kasacyjnaSąd Najwyższykodeks postępowania karnegoart. 439 k.p.k.art. 79 k.p.k.

Sąd Rejonowy w Grodzisku Mazowieckim skazał R. W. za czyn z art. 209 § 1a k.k. na karę roku pozbawienia wolności. Apelację od wyroku wniósł obrońca oskarżonego. Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił wyrok sądu rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, powołując się na bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. (brak obrońcy, mimo uzasadnionej wątpliwości co do poczytalności oskarżonego). Sąd Okręgowy uznał, że sąd rejonowy powinien był powziąć wątpliwości co do poczytalności oskarżonego na podstawie informacji o jego leczeniu psychiatrycznym i dopuścić dowód z opinii biegłych, a następnie, w związku z ujawnieniem się wymogu obrony obligatoryjnej, wydać postanowienie o prowadzeniu rozprawy od początku. Prokurator Okręgowy w Warszawie wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k. przez błędne uznanie istnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Sąd Najwyższy uwzględnił skargę prokuratora, uchylając zaskarżony wyrok sądu okręgowego. Sąd Najwyższy podkreślił, że sama informacja o leczeniu psychiatrycznym nie rodzi jeszcze uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności, a obrona obligatoryjna jest wymagana tylko w przypadku istnienia takich uzasadnionych wątpliwości. W tej sprawie sąd pierwszej instancji prawidłowo nie powziął wątpliwości na wczesnym etapie, a dopiero później, po kontakcie z oskarżonym, dopuścił dowód z opinii biegłych, którzy nie stwierdzili ograniczenia poczytalności. Sąd Najwyższy uznał, że sąd odwoławczy błędnie zastosował art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. i naruszył art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., w związku z czym sprawę przekazano do ponownego rozpoznania sądowi okręgowemu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących obrony obligatoryjnej w kontekście stanu zdrowia psychicznego oskarżonego oraz stosowania art. 439 k.p.k. i art. 437 k.p.k.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, ale zasady interpretacji przepisów są uniwersalne.

Zagadnienia prawne (3)

Czy informacja o leczeniu psychiatrycznym oskarżonego, bez innych dowodów, uzasadnia powzięcie wątpliwości co do jego poczytalności i obliguje do obrony obligatoryjnej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, sama informacja o leczeniu psychiatrycznym, bez innych dowodów, nie rodzi jeszcze uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności oskarżonego i nie obliguje do obrony obligatoryjnej.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że dla zaistnienia przesłanek obrony obligatoryjnej w kontekście stanu zdrowia psychicznego konieczne jest wystąpienie wątpliwości uzasadnionych obiektywnymi okolicznościami faktycznymi. Sama informacja o leczeniu psychiatrycznym nie jest wystarczająca.

Czy sąd odwoławczy prawidłowo uchylił wyrok sądu pierwszej instancji z powodu rzekomej bezwzględnej przyczyny odwoławczej (brak obrońcy) w sytuacji, gdy wątpliwości co do poczytalności oskarżonego nie były uzasadnione?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, sąd odwoławczy błędnie uznał istnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej i naruszył art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., a decyzja sądu odwoławczego o uchyleniu wyroku była sprzeczna z dyspozycją art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.

Czy w przypadku ujawnienia się wątpliwości co do poczytalności oskarżonego, sąd pierwszej instancji musi prowadzić rozprawę od początku i ujawnić wszystkie dowody przeprowadzone przed powzięciem wątpliwości?

Odpowiedź sądu

Niekoniecznie. Sąd musi przeprowadzić od nowa lub ujawnić przeprowadzone dowody, ale nie oznacza to automatycznego prowadzenia rozprawy od początku w każdym przypadku. Obrońca nie żądał powtórzenia czynności dokonanych pod jego nieobecność.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że art. 404 § 2 k.p.k. wymaga przeprowadzenia od nowa lub ujawnienia dowodów, ale niekoniecznie prowadzenia rozprawy od początku. Ponadto, obrońca nie zgłosił żądania powtórzenia czynności dokonanych pod jego nieobecność, a sąd pierwszej instancji prawidłowo wydał postanowienie o braku obowiązku obrony obligatoryjnej po uzyskaniu opinii biegłych.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
Prokurator Okręgowy w Warszawie

Strony

NazwaTypRola
R. W.osoba_fizycznaoskarżony
Prokurator Okręgowy w Warszawieorgan_państwowyskarżący

Przepisy (10)

Główne

k.p.k. art. 209 § § 1a

Kodeks postępowania karnego

k.k. art. 4 § § 1

Kodeks karny

k.p.k. art. 439 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Wskazuje na bezwzględne przyczyny odwoławcze.

k.p.k. art. 439 § § 10

Kodeks postępowania karnego

Dotyczy braku obrońcy, gdy istniała uzasadniona wątpliwość co do poczytalności oskarżonego.

k.p.k. art. 437 § § 2

Kodeks postępowania karnego

Określa zasady uchylania wyroku i przekazywania sprawy do ponownego rozpoznania.

k.p.k. art. 79 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Określa przypadki, w których udział obrońcy w postępowaniu jest obowiązkowy.

k.p.k. art. 79 § § 4

Kodeks postępowania karnego

Dotyczy sytuacji, gdy sąd orzeka o braku obowiązku obrony po uznaniu opinii biegłych.

Pomocnicze

k.p.k. art. 404 § § 2

Kodeks postępowania karnego

Dotyczy prowadzenia rozprawy od początku.

k.p.k. art. 405 § § 4

Kodeks postępowania karnego

Dotyczy ujawnienia protokołów i dokumentów.

k.p.k. art. 539a § § 3

Kodeks postępowania karnego

Określa podstawy wniesienia skargi na wyrok sądu odwoławczego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak uzasadnionej wątpliwości co do poczytalności oskarżonego na etapie, gdy sąd pierwszej instancji nie powziął takich wątpliwości. • Informacja o leczeniu psychiatrycznym nie stanowi samoistnej podstawy do obrony obligatoryjnej. • Sąd odwoławczy błędnie zastosował art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. • Decyzja sądu odwoławczego o uchyleniu wyroku była sprzeczna z art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.

Odrzucone argumenty

Argumentacja sądu okręgowego o konieczności uchylenia wyroku z powodu bezwzględnej przyczyny odwoławczej (brak obrońcy przy wątpliwościach co do poczytalności).

Godne uwagi sformułowania

nie każda wątpliwość odnosząca się do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego lub podejrzanego, będzie skutkowała obroną obligatoryjną • same tylko oświadczenie o leczeniu psychiatrycznym, nie poparte żadnym dowodem, nie rodzi jeszcze uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności

Skład orzekający

Zbigniew Kapiński

przewodniczący-sprawozdawca

Paweł Kołodziejski

członek

Igor Zgoliński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obrony obligatoryjnej w kontekście stanu zdrowia psychicznego oskarżonego oraz stosowania art. 439 k.p.k. i art. 437 k.p.k."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, ale zasady interpretacji przepisów są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa karnego procesowego – obrony obligatoryjnej i poczytalności oskarżonego, co jest kluczowe dla praktyków. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy koryguje błędne interpretacje sądów niższych instancji.

Kiedy leczenie psychiatryczne nie oznacza automatycznie obrony obligatoryjnej? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst