II KS 16/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi prokuratora na wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie, który uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Rykach i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Powodem uchylenia było stwierdzenie przez Sąd Okręgowy bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., a mianowicie braku udziału obrońcy z urzędu w rozprawie głównej, mimo istnienia podstaw do obrony obligatoryjnej. Prokurator zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenie tego przepisu, twierdząc, że taka przyczyna nie wystąpiła. Sąd Najwyższy rozważył realia procesowe, w tym powołanie biegłych psychiatrów i ustanowienie obrońcy z urzędu. Podkreślił, że nawet po wydaniu opinii przez biegłych, która nie wykazała zaburzeń psychicznych, sąd nie zwolnił obrońcy z urzędu, co oznaczało utrzymanie obowiązku obrony. Sąd Najwyższy przywołał orzecznictwo wskazujące, że brak realnej możliwości działania obrońcy w interesie oskarżonego jest równoważny z brakiem obrońcy, a uchybienie w zakresie obrony obligatoryjnej ma rangę bezwzględnej przyczyny odwoławczej. W związku z tym, Sąd Najwyższy oddalił skargę prokuratora, uznając stanowisko Sądu Okręgowego za prawidłowe.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie interpretacji bezwzględnych przyczyn odwoławczych w kontekście obrony obligatoryjnej i konieczności formalnego postanowienia sądu o jej ustaniu.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z obroną obligatoryjną w polskim postępowaniu karnym.
Zagadnienia prawne (2)
Czy brak udziału obrońcy z urzędu w rozprawie głównej, mimo istnienia podstaw do obrony obligatoryjnej, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak udziału obrońcy z urzędu w rozprawie głównej, gdy istniały podstawy do obrony obligatoryjnej, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, skutkującą koniecznością uchylenia wyroku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że obrona obligatoryjna jest istotną gwarancją procesową. Uchybienie w tym zakresie ma rangę bezwzględnej przyczyny odwoławczej, niezależnie od wpływu na treść orzeczenia. Nawet jeśli opinia biegłych wskazuje na poczytalność oskarżonego, brak ustanowienia lub udziału obrońcy z urzędu, gdy istniały ku temu przesłanki, obliguje sąd do uchylenia wyroku. Wymagane jest wydanie przez sąd postanowienia o braku obowiązku obrony, a nie samo stwierdzenie przez biegłych braku wątpliwości co do poczytalności.
Czy obrona obligatoryjna powstaje z chwilą powzięcia przez organ procesowy uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności sprawcy, czy też wymaga dalszych czynności sądu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Obrona obligatoryjna powstaje z chwilą powzięcia uzasadnionych wątpliwości, jednakże jej stosowanie nie ustaje z momentem wydania opinii biegłych rozwiewającej wątpliwości, lecz wymaga wydania przez sąd postanowienia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że choć wątpliwość co do poczytalności inicjuje potrzebę obrony obligatoryjnej, to jej ustanie wymaga formalnego postanowienia sądu. Brak takiego postanowienia, mimo opinii biegłych, utrzymuje obowiązek obrony i jego naruszenie stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. M. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Prokurator | organ_państwowy | skarżący |
| Sąd Okręgowy w Lublinie | instytucja | sąd odwoławczy |
| Sąd Rejonowy w Rykach | instytucja | sąd pierwszej instancji |
| sierż. D. C. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony funkcjonariusz Policji |
| sierż. sztab. R. P. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony funkcjonariusz Policji |
Przepisy (10)
Główne
k.p.k. art. 439 § § 1 pkt 10
Kodeks postępowania karnego
Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania jest obligatoryjne, gdy w postępowaniu brał udział obrońca, który nie był do tego uprawniony lub nie był należycie ustanowiony, lub gdy oskarżony nie miał obrońcy mimo obowiązku jego posiadania.
Pomocnicze
k.p.k. art. 79 § § 1 pkt 3 i 4
Kodeks postępowania karnego
Określa przypadki, w których obrona oskarżonego jest obowiązkowa, w tym gdy istnieje uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności lub zdolności do obrony.
k.p.k. art. 79 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy ustanowienia obrońcy z urzędu.
k.p.k. art. 79 § § 4
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy postanowienia sądu o braku obowiązku dalszego udziału obrońcy w postępowaniu.
k.k. art. 226 § § 1
Kodeks karny
Przestępstwo znieważenia funkcjonariusza publicznego.
k.k. art. 224 § § 2
Kodeks karny
Przestępstwo stosowania groźby bezprawnej w celu zmuszenia do zaniechania czynności służbowej.
k.k. art. 91 § § 1
Kodeks karny
Zasada kumulacji kar za ciąg przestępstw.
k.k. art. 85 § § 1
Kodeks karny
Zasada łączenia kar jednostkowych w karę łączną.
k.k. art. 86 § § 1
Kodeks karny
Zasada wymiaru kary łącznej.
k.k. art. 31 § § 2
Kodeks karny
Okoliczności wyłączające lub ograniczające poczytalność.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak udziału obrońcy z urzędu w rozprawie głównej, mimo istnienia podstaw do obrony obligatoryjnej, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
Odrzucone argumenty
Nie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., ponieważ obrońca z urzędu brał udział w rozprawie głównej (lub jego brak nie miał wpływu na treść orzeczenia).
Godne uwagi sformułowania
uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Rykach z dnia 15 marca 2022 r., sygn. akt II K 110/21, i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania • uchylił wyrok Sądu a quo i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Rykach do ponownego rozpoznania • zarzut naruszenia art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. in fine, polegającego na niezasadnym uchyleniu wyroku • nie wystąpiła przewidziana tym przepisem bezwzględna przyczyna odwoławcza • obrona obligatoryjna stanowi tak istotną gwarancję dla oskarżonego, że uchybienie w tym zakresie ma rangę bezwzględnej przyczyny odwoławczej, implikującej konieczność wydania orzeczenia kasatoryjnego, niezależnie od wpływu tego naruszenia na treść orzeczenia.
Skład orzekający
Zbigniew Puszkarski
przewodniczący
Kazimierz Klugiewicz
sprawozdawca
Eugeniusz Wildowicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie interpretacji bezwzględnych przyczyn odwoławczych w kontekście obrony obligatoryjnej i konieczności formalnego postanowienia sądu o jej ustaniu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z obroną obligatoryjną w polskim postępowaniu karnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii prawa do obrony w polskim procesie karnym i pokazuje, jak rygorystycznie Sąd Najwyższy podchodzi do przestrzegania gwarancji procesowych, nawet w sprawach o mniejszej wadze dowodowej.
“Czy brak obrońcy z urzędu zawsze oznacza uchylenie wyroku? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.