II KP 47/14

Sygn. akt II Kp 47/14 POSTANOWIENIE Dnia 09 kwietnia 2014 roku Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSR Maciej Maciejewski Protokolant: Patryk Bartoszyński po rozpoznaniu w sprawie o czyn z art. 286 § 1 k.k. i art. 300 § 2 k.k. na skutek zażalenia pełnomocnika pokrzywdzonego Z. S. na postanowienie z dnia 23 grudnia 2013 roku zatwierdzone przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w D. w dniu 27 grudnia 2013 roku sygn. (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia śledztwa na podstawie art. 465 § 2 k.p.k. postanowił: zażalenia pełnomocnika pokrzywdzonego Z. S. na postanowienie z dnia 23 grudnia 2013 roku zatwierdzone przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w D. w dniu 27 grudnia 2013 roku sygn. akt (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia śledztwa nie uwzględnić i utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2013 roku zatwierdzonym przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w D. w dniu 27 grudnia 2013 roku odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie (...) w sprawie: 1. doprowadzenia w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez ustaloną osobę w czerwcu 2012 roku w miejscowości J. gm. W. , Z. S. do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem, przez zawarcie umowy o wynajem koparko – ładowarki, przy jednoczesnym wprowadzeniu pokrzywdzonego w błąd co do zamiaru uregulowania należności z tytułu wynajmu, powodując straty o wartości 31.217,40 zł na szkodę Z. S. , to jest o czyn z art. 286 § 1 k.k. – wobec braku znamion czynu zabronionego ( art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. ); 2. udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzytelności Z. S. przez ustaloną osobę w okresie od stycznia 2013 roku do grudnia 2013 roku w miejscowości J. gm. W. w celu udaremnienia wykonania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 5 listopada 2012 roku w sprawie sygn. akt (...) wyd. przez Sąd Rejonowy w (...) , to jest o czyn z art. 300 § 2 k.k. – wobec braku znamion czynu zabronionego ( art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. ). W uzasadnieniu wydanego postanowienia wskazano, iż w dniu 4 grudnia 2013r. do Komisariatu Policji w B. , za pośrednictwem Prokuratury Rejonowej w (...) , wpłynęło pisemne zawiadomienie pełnomocnika pokrzywdzonego o możliwości popełnienia przestępstwa (a poparte następnie ustnym zawiadomieniem pokrzywdzonego Z. S. w dniu 12 grudnia 2013 roku) na okoliczność doprowadzenia przez S. T. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w wysokości 31.217,40 zł na szkodę Z. S. (oszustwo stypizowane w art. 286 § 1 k.k. ) i udaremnienie przez S. T. zaspokojenia wierzytelności wobec pokrzywdzonego ( art. 300 § 2 k.k. ). Organ przygotowawczy wskazał, iż czynności przeprowadzone w postępowaniu sprawdzającym nie dowiodły, aby S. T. doprowadził Z. S. do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz do tego, że ww. osoba (występująca jako dłużnik) działała w celu udaremnienia zaspokojenia wierzytelności pokrzywdzonego związanej z wynajęciem koparko – ładowarki. Ustalono bowiem, iż obie strony współpracowały ze sobą od dłuższego czasu i wcześniej S. T. systematycznie regulował swoje płatności na rzecz Z. S. . Podano, iż problemy związane z uiszczeniem zaległych faktur VAT nr (...) z dnia 31 lipca 2012 roku oraz nr (...) z dnia 16 sierpnia 2012 roku związane są z niepowodzeniem gospodarczym, wynikającym z nie uiszczenia wynagrodzenia S. T. przez firmę, która zleciła mu prace budowlane sprzętem wynajętym od Z. S. . Organy ścigania wskazały, iż S. T. nie działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Podano, iż ww. prowadzi firmę o nazwie (...) S. T. , a dochód z działalności przeznacza na zobowiązania finansowe regulowane w pierwszej kolejności wobec Skarbu Państwa oraz na podstawowe potrzeby życiowe swojej rodziny. Na zakończenie wskazano, iż S. T. zobowiązał się przekazać w pierwszej kolejności wynagrodzenie z prac wykonanych na podstawie umowy o dzieło z dnia 2 października 2013 roku zawartej z firmą (...) . Na powyższe postanowienie w ustawowym terminie zażalenie wniósł pełnomocnik pokrzywdzonego Z. S. nie zgadzając się z decyzją Prokuratora i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do dalszego prowadzenia. W złożonym środku zaskarżenia pełnomocnik pokrzywdzonego zarzucił naruszenie przepisów postępowania: - art. 297 § 1 pkt 1 k.p.k. poprzez zaniechanie rzetelnego ustalenia, czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on przestępstwo; - art. 297 § 1 pkt 4 k.p.k. poprzez zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy; - art. 297 § 1 pkt 5 k.p.k. poprzez nie zebranie, nie zabezpieczenie i nie utrwalenie w niezbędnym zakresie dowodów dla Sądu, w tym min. nie skorzystanie z osobowych źródeł dowodowych, świadków, biegłych i osób trzecich; - art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. poprzez niewłaściwą jego interpretację polegającą na błędnym ustaleniu, iż czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik pokrzywdzonego Z. S. ponownie opisał stan faktyczny sprawy, o którym zawiadomił w pisemnym zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa z dnia 19 listopada 2013 roku. W ocenie pełnomocnika pokrzywdzonego, S. T. już w momencie zaciągania zobowiązania liczył się z możliwością wystąpienia sytuacji, w której zaspokojenie wierzyciela okazałoby się niemożliwe. W ocenie pełnomocnika S. T. permanentnie uchyla się od wykonania zobowiązania i poprzez unikanie kontaktu z pokrzywdzonym i Komornikiem Sądowym dąży do udaremnienia zaspokojenia uprawnionego i takie zachowanie wyczerpuje znamiona przestępstwa oszustwa z art. 286 k.k. W dalszej części pełnomocnik pokrzywdzonego odniósł swoje rozważania do wyjaśnienia celów postępowania przygotowawczego, które wynikają z art. 297 k.p.k. oraz z art. 1 ust. 2 ustawy o Policji i do podjęcia działań mających na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy i rzetelne wyjaśnienie okoliczności popełnienia przestępstwa. Prokurator Rejonowy w (...) przekazując Sądowi Rejonowemu w D. akta sprawy 1 Ds. 2412/13 wraz z zażaleniem pełnomocnika pokrzywdzonego wniósł o nieuwzględnienie środka zaskarżenia i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia. Wskazano, iż zarzuty podniesione przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie. W ocenie Sądu zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia śledztwa jest w pełni zasadne. Podzielić należy w szczególności ustalenia dokonane przez prokuratora na podstawie zgromadzonego materiału, że pokrzywdzony Z. S. i S. T. prowadzili współpracę w zakresie wykonywanej przez siebie działalności gospodarczej. W dniu 13 czerwca 2012 roku strony zawarły umowę najmu ładowarko – koparki, a rozliczenie miało następować wg wystawionych faktur VAT. Z uwagi na powyższe ustalenia i realizację umowy, Z. S. wystawił w dniu 29 czerwca 2012 roku fakturę VAT nr (...) opiewającą na kwotę 12.915 zł, w dniu 16 sierpnia 2012 roku faktury VAT nr: (...) w wysokości 18.302,40 zł oraz nr (...) w wysokości 4.920 zł. Z uwagi na nieuregulowanie w terminie zadłużenia pokrzywdzony Z. S. w dniu 4 października 2012 roku wystąpił do Sądu Rejonowego w (...) z pozwem o zapłatę w postępowaniu nakazowym, wobec czego Sąd Rejonowy w (...) w dniu 5 listopada 2012 roku w sprawie sygn. akt (...) wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. W dniu 7 stycznia 2013 roku ww. nakazowi zapłaty nadano klauzulę wykonalności na rzecz pokrzywdzonego. W dniu 16 stycznia 2013 roku pełnomocnik pokrzywdzonego wystąpił do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego ustalono, iż S. T. nie posiada żadnego majątku, a do prowadzenia działalności gospodarczej posiada podstawowe narzędzia do wykonywania ręcznych prac budowlanych. W toku prowadzonych czynności egzekucyjnych pokrzywdzony powziął wiadomość o istniejącej wierzytelności przysługującej S. T. od Firmy Budowlano – Handlowej (...) , który na tę okoliczność w dniu 16 września 2013 roku złożył oświadczenie o nie posiadaniu na ten czas u niego wierzytelności, nadających się do potrącenia i o nie wykonywaniu żadnych prac na jego rzecz przez S. T. . W dniu 2 października 2013 roku została ponownie zawarta umowa o dzieło pomiędzy firmą (...) a firmą (...) o układanie kostki brukowej, a S. T. zobowiązał się do przekazywania uzyskanego wynagrodzenia na rzecz pokrzywdzonego. Z art. 286 § 1 k.k. wynika, że przestępstwo oszustwa popełnia ten kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Określony w powołanym wyżej przepisie występek jest przestępstwem umyślnym zaliczanym do tzw. celowościowej odmiany przestępstw kierunkowych. Ustawa wymaga, aby zachowanie sprawcy było ukierunkowane na określony cel, którym w przypadku oszustwa jest uzyskanie korzyści majątkowej. Sprawca podejmując działania musi mieć zatem wyobrażenie pożądanej dla niego sytuacji, która stanowić ma rezultat jego zachowania. Zamiar bezpośredni winien obejmować zarówno cel, jak i sam sposób działania zmierzający do realizacji tego celu. Sprawca musi chcieć takiego właśnie sposobu działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i cel ten musi stanowić punkt odniesienia każdego ze znamion przedmiotowych przestępstwa (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.01.2004 roku, IV KK 192/03). Tak więc działaniu sprawcy w chwili popełnienia czynu zabronionego musi towarzyszyć zamiar bezpośredni , a takiego elementu nie sposób udowodnić w omawianym przypadku. Materialny charakter przestępstwa określonego w art. 300 § 2 k.k. (dla przyjęcia jego popełnienia), determinuje konieczność ustalenia, że po pierwsze wskutek ukrywania (usuwania, niszczenia, zbywania, darowania itd.) doszło do udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela, a po wtóre, że pomiędzy tym ukrywaniem (usuwaniem, niszczeniem itd.) a udaremnieniem czy uszczupleniem zaspokojenia wierzyciela zachodzi związek przyczynowy (tak wyrok SN z dnia 18 października 1999 roku, II KKN 230/99, Orz. Prok. i Pr. 2000, nr 2, poz. 8). Określone w art. 300 § 2 k.k. przestępstwo udaremnienia egzekucji polega na podejmowaniu przez dłużnika opisanych w nim działań w stosunku do składników jego majątku, które objęte zostały postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie orzeczenia sądu lub innego organu państwowego (egzekucja administracyjna), albo zajętych formalnym aktem zabezpieczającym, a nawet "zagrożonych" zajęciem. Z zeznań pokrzywdzonego Z. S. wynika, iż pokrzywdzony pozostawał z firmą (...) w stałych stosunkach handlowych od 2 lat. Ustalono bowiem, że S. T. w ramach prowadzonej działalności wynajmował od pokrzywdzonego koparkę, a „ płatności przez niego były za każdym razem uregulowane (…) nasza współpraca była zawierana bez umowy pisemnej, z reguły ustna, takich nieformalnych umów z których on się wywiązał było może z 6, więc znaliśmy się dobrze ” (karta 16). Pokrzywdzony wskazał nadto, iż w dniu 13 czerwca 2012 roku strony zawarły umowę na wynajem koparko – ładowarki i na tę okoliczność pokrzywdzony wystawił 3 faktury VAT o nr (...) , które nie zostały w terminie uregulowane a „ S. T. tłumaczył to tym, że ma dostać przelew od dewelopera dla którego robił moim sprzętem i tych pieniędzy jeszcze nie dostał ” (karta 16). Co więcej, sam pokrzywdzony wyraźnie wskazał, iż użyczyłby swojego sprzętu nawet wówczas, gdyby wiedział o kłopotach finansowych S. T. , ponieważ wcześniej się znali i zawsze należności były regulowane. W ocenie sądu takie twierdzenie pokrzywdzonego wyklucza przypisywanie jego kontrahentowi realizacji znamion oszustwa. Odnośnie zarzutu udaremnienia lub zaspokojenia wierzytelności wobec pokrzywdzonego, Z. S. wskazał, iż S. T. w czasie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wykonywał na rzecz J. H. (1) prace ziemne, to jest układanie kostki brukowej, jednak „ innych dowodów na ukrywanie przez niego majątku nie posiadam, jak tylko tyle, że on sam mówił za każdym razem tłumacząc się dlaczego nie oddaje pieniędzy, że deweloper mu zalega a gdzie pracuje i mi odda, a faktycznie pieniędzy mi nie oddał do dnia dzisiejszego poza spłaceniem jednej faktury (…) ” (karta 16). Rozpytany na tę okoliczność S. T. potwierdził istnienie zobowiązania wobec pokrzywdzonego Z. S. . Wskazał nadto, iż „ na chwilę zawarcia umowy z panem S. ja miałem liczne zobowiązania wynikające z niezapłaconych poprzednich robót wykonanych dla innych firm, gdzie firmy nie zapłaciły mi za wykonane prace (…) Pan S. wiedział o mojej sytuacji finansowej w chwili zawarcia ze mną umowy, zresztą znaliśmy się już wcześniej, o takich sytuacjach rozmawialiśmy, on też miał podobne problemy jak ja ” (karta 12). Rozpytany oświadczył dalej, iż posiada zobowiązanie wobec urzędu skarbowego w wysokości 270.000 zł z tytułu niezapłaconego podatku dochodowego VAT z prac, jednak „ oprócz pana S. i urzędu skarbowego, innych wierzycieli nie posiadam. Ja nie miałem zamiaru oszukać pana S. , znaliśmy się wcześniej i wynajmowałem od niego koparki i gdyby nie to, że G. nie zapłacił mi za robotę, do której wynajmowałem koparkę S. , to od razu uregulowałbym wobec niego wierzytelność ” (karta 12). Odnośnie współpracy z firmą (...) , rozpytany oświadczył, iż „ od dnia 2 października 2013 roku układam dla niego kostkę brukową (…) i moje wynagrodzenie z tych prac wykonywanych dla J. H. (1) zostanie przekazane na poczet zadłużenia wobec pana Z. S. ” (karta 12). Powyższe okoliczności potwierdza oświadczenie J. H. (1) , który wskazał, iż „ na dzień sporządzenia oświadczenia dla komornika J. H. (2) (wrzesień 2013, kiedy otrzymał pismo od komornika), był rozliczony ze S. T. . Od dnia 02.10.2013 roku ponownie została zawarta umowa o dzieło pomiędzy firmą (...) , o układanie kostki brukowej, o czym powiadomił komornika osobnym oświadczeniem ” (karta 25 akt). W świetle powyższych okoliczności brak jest uzasadnionych podstaw do wyprowadzenia wniosku, aby w dniu zawierania umowy pomiędzy pokrzywdzonym a S. T. , kontrahent pokrzywdzonego działał w zamiarze oszustwa. W powiązaniu z długoletnią współpracą stron, nie sposób przyjąć też, że S. T. w chwili podpisywania umowy o wynajem koparko – ładowarki chciał oszukać pokrzywdzonego, nie ma żadnych dowodów na to, aby działał z zamiarem bezpośrednim ukierunkowanym na oszukanie swojego dotychczasowego kontrahenta. Mając na uwadze powyższe, w przeciwieństwie do twierdzeń zażalenia, uzyskany w postępowaniu sprawdzającym materiał nie daje podstaw do przyjęcia, aby S. T. zawierając umowę na wynajem koparko – ładowarki i zobowiązując się do zapłaty z odroczonym terminem płatności, wprowadził pokrzywdzonego w błąd lub błąd ten wyzyskał w rozumieniu art. 286 § 1 k.k. zarówno co do możliwości zrealizowania zapłaty za tę usługę jak i zamiaru zapłaty za nią. W pozostałym zakresie, odnośnie zarzutu 2. zgadzając się ze stanowiskiem Prokuratora, że wobec niemożliwości zajęcia przez Komornika majątku dłużnika, (w sytuacji, gdy fizycznie nic nie posiadał) w efekcie nie doprowadziły do niemożności prowadzenia z nich egzekucji, a tym samym nie doszło do uszczuplenia zaspokojenia wierzycieli, co dekompletuje znamiona czynu zabronionego z art. 300 § 2 k.k. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego dłużnik nie posiadał majątku, podlegającego zajęciu i dlatego niemożliwym było prowadzenie skutecznej egzekucji. Zważyć bowiem trzeba, że interesy wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika chronią przede wszystkim przepisy k.c. , w tym w szczególności dotyczące „skargi pauliańskiej”. Prawo karne ma natomiast charakter subsydiarny w tym zakresie i chroni obrót gospodarczy tylko w drodze wyjątku, to jest gdy niewątpliwym jest, iż działanie dłużnika wyczerpało znamiona czynu zabronionego, co w niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, miejsca nie miało. Na marginesie zaznaczyć należy, iż ze złożonej przez J. H. (1) informacji z dnia 16 września 2013 roku wynika, iż S. T. nie wykonywał żadnych prac na rzecz (...) J. H. (1) we wrześniu 2013 roku (karta 8), a w przypadku wykonywania ww. niezwłocznie powiadomi Komornika, co też zostało uczynione po podpisaniu przez ww. osoby umowy o dzieło w dniu 2 października 2013 roku. Wskazać należy również, iż organy prowadzące postępowanie sprawdzające wykazały się wymaganą inicjatywą w zakresie poszukiwania materiałów, które nie dały podstaw do prowadzenia postępowania przygotowawczego w tej sprawie. Wskazana zaś w treści zażalenia z dnia 14 stycznia 2014 roku konieczność przesłuchania świadków, biegłych i osób trzecich, bez wskazania konkretnie danych osobowych, na jaką okoliczność, obecnie dokonanych ustaleń nie są w stanie zmienić. Z tych wszystkich względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, Sąd orzekł jak w sentencji. (...) (...)