II KO 80/11

WYROK  Z  DNIA  2  LUTEGO  2012  R. 
II  KO  80/11 
 
Oceny 
„potrzeby” 
wznowienia 
postępowania 
w 
związku 
z 
rozstrzygnięciem organu międzynarodowego (art. 540 § 3 k.p.k.) dokonywać 
należy zawsze w realiach konkretnej sprawy i wykluczone jest automatyczne 
stosowanie tego przepisu w każdej sprawie, w której organ międzynarodowy 
rozstrzygnie o naruszeniu przez Polskę przepisów prawa międzynarodowego. 
„Potrzeba” ta może zachodzić wówczas, gdy przedmiot rozstrzygnięcia tego 
organu dotyczy głównego nurtu procesu. 
 
Przewodniczący: sędzia SN E. Strużyna. 
Sędziowie SN: J. Szewczyk (sprawozdawca), W. Wróbel. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Jacka M., w przedmiocie stwierdzenia 
zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego, po rozpoznaniu w Izbie 
Karnej na posiedzeniu w dniu 2 lutego 2012 r., w trybie art. 544 § 2 i 3 k.p.k. w 
zw. z art. 21d ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu 
informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 – 
1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm. – 
zwanej dalej ustawą lustracyjną), wniosku obrońcy Jacka M. o wznowienie 
postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem Sądu Apelacyjnego 
w W. z dnia 30 maja 2006 r., utrzymującym w mocy orzeczenie Sądu 
Apelacyjnego w W. z dnia 5 stycznia 2006 r., 
 

 
2
I. 
w z n o w i ł  postępowanie i u c h y l i ł  zaskarżone orzeczenie oraz 
utrzymane nim w mocy orzeczenie sądu pierwszej instancji, a sprawę 
p r z e k a z a ł  Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania; 
II. 
z a r z ą d z i ł  zwrot opłaty od wniosku na rzecz wnioskodawcy. 
 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Sąd Apelacyjny w W., orzeczeniem z dnia 5 stycznia 2005 r., stwierdził, 
że Jacek M. złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, o którym mowa w art. 6 
ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w 
organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 – 
1990 osób pełniących funkcje publiczne. Orzeczenie to w dniu 30 maja 2006 
r., po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez obrońcę lustrowanego, 
zostało przez Sąd Apelacyjny w W. utrzymane w mocy. Postanowieniem z 
dnia 22 maja 2007 r. Sąd Najwyższy oddalił kasację obrońcy osoby 
lustrowanej. Ponadto postanowieniem z dnia 14 maja 2010 r. oddalono 
wniosek o wznowienie postępowania lustracyjnego, złożony na podstawie art. 
21d ust. 2 pkt 2 ustawy lustracyjnej. 
Prawomocnym wyrokiem z dnia 14 czerwca 2011 r., skarga nr 
52443/07, Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu (Sekcja 
Czwarta) stwierdził, że w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym wobec 
Jacka M. nastąpiło naruszenie art. 6 § 1 w związku z art. 6 § 3 Konwencji o 
Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Jednocześnie ETPC 
orzekł, że „stwierdzenie naruszenia stanowi samo w sobie wystarczające 
zadośćuczynienie za jakąkolwiek poniesioną szkodę niematerialną”. 

 
3
Wniosek o wznowienie postępowania lustracyjnego złożył obrońca 
Jacka M. Odwołując się do treści strasburskiego wyroku i powołując jako 
podstawę prawną swojego stanowiska art. 21d ust. 1 ustawy z dnia 18 
października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów 
bezpieczeństwa państwa z lat 1944 – 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. 
U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm.) i art. 540 § 3 oraz art. 542 § 1 i art. 544 § 
2 k.p.k., zażądał uchylenia orzeczeń sądów obu instancji w całości i 
przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K. 
Nadto obrońca wniósł o zasądzenie na rzecz lustrowanego od Skarbu 
Państwa dotychczas poniesionych kosztów oraz dopuszczenie dowodów z akt 
sprawy i odpisu wyroku ETPC z dnia 14 czerwca 2011 r., nr 52443/07. 
W pisemnej odpowiedzi na wniosek, Dyrektor Biura Lustracyjnego 
Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi 
Polskiemu wniósł o stwierdzenie, że brak jest podstaw do wznowienia w trybie 
art. 21d ustawy lustracyjnej i art. 540 § 3 k.p.k. prawomocnie zakończonego 
postępowania lustracyjnego wobec Jacka M. W uzasadnieniu podniósł m.in., 
że 
nie 
zachodzi 
potrzeba 
wznawiania 
konkretnego 
postępowania 
lustracyjnego, bowiem wątpliwe jest, czy stwierdzone przez organ strasburski 
naruszenie było istotne dla „głównego nurtu procesu”, a nawet gdyby tak było 
nie wykazano, że skutkowało ono „niesłusznością orzeczenia”. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Wniosek o wznowienie postępowania lustracyjnego zasługuje na 
uwzględnienie. 
Przepis art. 540 § 3 k.p.k. stanowi, że „postępowanie wznawia się na 
korzyść oskarżonego, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu 
międzynarodowego 
działającego 
na 
mocy 
umowy 
międzynarodowej 

 
4
ratyfikowanej 
przez 
Rzeczpospolitą 
Polską”. 
Regulacja 
ta 
znajduje 
zastosowanie do spraw lustracyjnych (art. 21a ust. 1 ustawy lustracyjnej). 
Jakkolwiek oceny „potrzeby” wznowienia postępowania na podstawie 
art. 540 § 3 k.p.k. dokonywać należy zawsze w realiach konkretnej sprawy i 
wykluczone jest automatyczne stosowanie tego przepisu w każdej sprawie, w 
której organ międzynarodowy rozstrzygnie o naruszeniu przez Polskę 
przepisów prawa międzynarodowego, to jednak „potrzeba” wznowienia 
procesu zachodzi niewątpliwie wówczas, gdy przedmiot rozstrzygnięcia tego 
organu dotyczy „głównego nurtu procesu” (zob. wyrok SN z dnia 23 kwietnia 
2009 r., II KO 63/08, LEX nr 507963; M. Wąsek – Wiaderek: Wznowienie 
postępowania karnego w następstwie wyroku Europejskiego Trybunału Praw 
Człowieka, Studia i Analizy Sądu Najwyższego, tom IV, Warszawa 2010, s. 
277 – 304). 
W sprawie dotyczącej Jacka M. ETPC stwierdził, że z powodu 
niejawności dokumentów i ograniczenia osobie lustrowanej dostępu do akt 
sprawy (szerzej o niemożności kopiowania materiałów zawartych w aktach 
sądowych, konieczności czytania dokumentów poufnych jedynie w „tajnym 
archiwum” sądu lustracyjnego, zakazie wynoszenia z „tajnego archiwum” 
własnych notatek i poleganiu tym samym wyłącznie na własnej pamięci – w 
pkt 40, 41, 42 uzasadnienia), jak również uprzywilejowanej pozycji Rzecznika 
Interesu Publicznego w postępowaniu lustracyjnym, możliwości udowodnienia 
przez Jacka M., że kontakty, jakie miał ze „służbami komunistycznymi 
bezpieczeństwa”, nie oznaczały „umyślnej i tajnej współpracy”, były poważnie 
ograniczone. Zwracając uwagę na szczególny kontekst postępowania 
lustracyjnego i na skumulowane zastosowanie wskazanych zasad, Trybunał 
uznał, że w praktyce sąd nałożył nierealistyczne obciążenie na skarżącego i 
nie przestrzegał zasady równości stron w postępowaniu sądowym (pkt 45 

 
5
uzasadnienia). W konsekwencji przyjął, że postępowanie lustracyjne 
prowadzone wobec Jacka M. nie było sprawiedliwe, doszło więc do 
naruszenia art. 6 § 1 w zw. z art. 6 § 3 EKPC, czyli wystąpiło naruszenie 
prawa do rzetelnego procesu, zasady równości stron i prawa do obrony. 
Przytoczone wypowiedzi ETPC nie pozostawiają wątpliwości, że 
stwierdzone naruszenia proceduralne jak najściślej łączą się z „głównym 
nurtem procesu” i to w jego newralgicznej części. Naruszenia te, co oczywiste, 
miały strukturalny i kompleksowy charakter i tym samym mogły wywrzeć 
wpływ na treść kwestionowanego rozstrzygnięcia lustracyjnego. W tych 
warunkach „potrzeba wznowienia”, o której mowa w art. 540 § 3 k.p.k., jawi się 
jako nieodzowna. 
Nie przekonała Sądu Najwyższego argumentacja Dyrektora Biura 
Lustracyjnego, iż ograniczenie możliwości procesowych Jacka M. i jego 
obrońcy, które skutkowało naruszeniem wspomnianych przepisów Konwencji 
„nie musiało 
in concreto sprowadzić faktycznego upośledzenia ich 
uczestnictwa w procesie”, gdyż zarówno lustrowany jak i jego obrońca 
prowadzili 
czynną 
obronę 
we 
wszystkich 
etapach 
zakończonego 
postępowania lustracyjnego. 
Następstwem przedstawionych rozważań stało się uchylenie orzeczeń 
sądów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi 
Okręgowemu w K., zgodnie z właściwością (rzeczową i miejscową) 
przewidzianą w art. 63a ust. 4 ustawy lustracyjnej oraz § 1 pkt 8 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 lutego 2007 r. (Dz. U. Nr 
35, poz. 224). 
W toku powtórnego rozpoznawania sprawy zajdzie potrzeba ponownego 
przeprowadzenia przewodu sądowego, w trakcie którego unikać należy 
zachowań, które legły u podstaw niniejszego rozstrzygnięcia. Warto 

 
6
przypomnieć, że z treści postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 27 
marca 2008 r. wynika, że dokumenty sporządzone w toku postępowania 
lustracyjnego, jak też materiały wytworzone przez organa bezpieczeństwa 
Państwa PRL w rozpoznawanej sprawie nie są już objęte klauzulą tajności. 
O zwrocie uiszczonej przez wnioskodawcę opłaty od wniosku o 
wznowienie postępowania orzeczono po myśli art. 15 ust. 2 ustawy o opłatach 
w sprawach karnych (Dz. U. z 1983 r., Nr 49, poz. 223 ze zm.). Natomiast o 
zasadności wniosku o zwrot dotychczas poniesionych kosztów przez Jacka M. 
rozstrzygnie Sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie.