II KO 784/23

Sygn. akt II Ko 784/23 POSTANOWIENIE Dnia 01 marca 2023 roku Sąd Rejonowy w Grójcu II Wydział Karny w składzie Przewodniczący Sędzia Magdalena Sachanowicz – Dusińska Protokolant Amelia Klimek po rozpoznaniu sprawy A. R. Al (...) z wniosku Komendanta Placówki Straży Granicznej w L. o przedłużenie okresu pobytu w strzeżonym ośrodku na podstawie art. 398 ust. 2 pkt 3 i 4 i art. 400 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 roku o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021, poz. 2354 j.t. z późn. zm.) postanawia wniosku nie uwzględnić i nie przedłużać okresu pobytu A. R. Al (...) syna R. i Z. urodzonego (...) w N. (Irak) w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców na okres kolejnych 3 (trzech) miesięcy i od dnia 02 marca 2023 roku zastosować wobec cudzoziemca środki w postaci przekazania dokumentu podróży (paszport) do depozytu Komendantowi Placówki Straży Granicznej w L. oraz zobowiązać cudzoziemca do zamieszkiwania w pod adresem (...) , M. . UZASADNIENIE A. R. Al (...) został zatrzymany w dniu 07 sierpnia 2021 roku w K. (1) po przekroczeniu granicy Polski z Białorusią. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności wjazdu cudzoziemca pochodzącego z Iraku okazało się, że mężczyzna nie ma dokumentów uprawniających go do wjazdu i pobytu na terenie Polski. Mężczyzna okazał paszport wydany przez władze Iraku. Jak też ustalili funkcjonariusze Placówki Straży Granicznej w K. (1) mężczyzna podróżował z grupą cudzoziemców. Wspólnie z innymi osobami nielegalnie przekroczył granicę Polski. Następnego dnia wszczęto postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Sąd Rejonowy w B. w sprawie (...) postanowieniem z dnia 09 sierpnia 2021 roku na podstawie ustawy z dnia 12 grudnia 2003 roku o cudzoziemcach umieścił cudzoziemca w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców. Cudzoziemiec został przyjęty do ośrodka w K. (2) . Mężczyzna następnie w trakcie pobytu w ośrodku dla cudzoziemców w dniu 20 września 2021 roku złożył wniosek o udzielenie mu ochrony międzynarodowej. W związku z powyższym postępowanie w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu zawieszono. Sąd Rejonowy w K. (2) (...) na wniosek Komendanta właściwej Placówki SG przedłużył do dnia 18 grudnia 2021 roku pobyt w ośrodku dla cudzoziemców w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. Następnie w związku z relokacją cudzoziemca, Sąd Rejonowy w K. (3) (...) jako właściwy miejscowo postanowieniem z dnia 16 grudnia 2021 roku przedłużył ponownie okres pobytu cudzoziemca w ośrodku strzeżonym do dnia 18 marca 2022 roku. 17 grudnia 2021 roku wydana została decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy, a która stała się prawomocna z dniem 28 lutego 2022 roku. W związku z zakończeniem postępowania w przedmiocie udzielenia ochrony międzynarodowej postanowieniem z dnia 10 marca 2022 roku Sąd Rejonowy w K. (3) (...) w sprawie (...) przedłużył okres pobytu cudzoziemca w strzeżonym ośrodku do dnia 04 czerwca 2022 roku, orzekając tym razem w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2013 roku. Komendant właściwej miejscowo Placówki Straży Granicznej w K. (1) wydał decyzję zobowiązującą mężczyznę do powrotu do kraju pochodzenia. Sześć dni później tj. 29 marca 2022 roku cudzoziemiec złożył drugi wniosek o udzielenie mu ochrony międzynarodowej. Następnie postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2022 roku w sprawie (...) przedłużył ponownie okres pobytu do dnia 26 czerwca 2022 roku orzekając w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2003 roku o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. 20 maja 2022 roku mężczyzna został umieszczony w ośrodku w L. . 06 czerwca 2022 roku wydane zostało postanowienie po uznaniu ponownego wniosku o udzielenie ochrony za niedopuszczalny. Sąd Rejonowy w G. (...) w sprawie (...) przedłużył mężczyźnie okres pobytu w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców na podstawie art. 403 ust. 7 i art. 403 ust. 2a pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 roku o cudzoziemcach, do dnia 09 sierpnia 2022 roku. 08 sierpnia 2022 roku Rada do Spraw Uchodźców utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję o uznaniu wniosku za niedopuszczalny. 09 września 2022 roku Sąd Rejonowy w G. (...) przedłużył okres pobytu obywatela Iraku na okres kolejnych 90 dni, tj. do 06 listopada 2022 roku. 25 sierpnia 2022 roku mężczyzna złożył trzeci wniosek o udzielenie mu ochrony międzynarodowej na terytorium RP, co uniemożliwiło wykonanie przymusowej realizacji decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu zaplanowanego na 01 września 2022 roku. 25 października 2022 roku Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców uznał trzeci wniosek za niedopuszczalny i cudzoziemiec wniósł odwołanie od tej decyzji. Postanowieniem z dnia 02 listopada 2022 roku Sąd Rejonowy w G. (...) w sprawie (...) przedłużył okres pobytu cudzoziemca w strzeżonym ośrodku do dnia 02 marca 2023 roku do godziny 10.50. Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia 11 stycznia 2023 roku utrzymała w mocy zaskarżoną przez cudzoziemca decyzję o uznaniu wniosku za niedopuszczalny. 23 stycznia 2023 roku natomiast Komendant Placówki Straży Granicznej w K. (1) odmówił udzielenia zgody cudzoziemcowi na pobyt ze względów humanitarnych i pobyt tolerowany. 17 lutego 2023 roku Komendant Placówki Straży Granicznej w L. wniósł o ponowne przedłużenie okresu pobytu cudzoziemca w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców na okres kolejnych trzech miesięcy. Na posiedzeniu w dniu 27 lutego 2023 roku pełnomocnik cudzoziemca przedłożył opinię psychologiczną cudzoziemca wraz z załącznikami oraz oświadczenie o zapewnieniu miejsca zamieszkania dla A. H. R. S. . Sąd zważył, co następuje: Wniosek Komendanta Placówki Straży Granicznej w L. o przedłużenie okresu pobytu cudzoziemca w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w L. nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 403 ust. 2 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia 12 grudnia 2013r. o cudzoziemcach, okres pobytu w strzeżonym ośrodku lub w areszcie dla cudzoziemców może być przedłużony na czas określony, w przypadku gdy przed upływem okresu, o którym mowa w ust. 1 nie zostało zakończone postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Z kolei zgodnie z brzmieniem ust. 3a pkt 1) cytowanego przepisu, po upływie 6-miesięcznego okresu pobytu cudzoziemca w strzeżonym ośrodku (…) pobyt ten może być przedłużony na czas określony, nie dłuższy niż 12 miesięcy, w przypadku gdy istnieje uzasadnione przypuszczenie, że okres wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu ulegnie przedłużeniu, oraz gdy cudzoziemiec, któremu wydano decyzję o zobowiązaniu go do powrotu, nie współpracuje z organem Straży Granicznej w zakresie wykonania tej decyzji. Stosownie do art. 403 ust. 7 ustawy sąd rejonowy właściwy ze względu na miejsce położenia strzeżonego ośrodka lub aresztu dla cudzoziemców, w którym umieszczono cudzoziemca, wydaje postanowienie o przedłużeniu okresu pobytu cudzoziemca w strzeżonym ośrodku lub w areszcie dla cudzoziemców na wniosek organu Straży Granicznej obowiązanego do wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Po pierwsze więc dostrzegalnym jest fakt, że mężczyzna w izolacji przebywa od sierpnia 2021 roku, jednak zgodnie z art. 403 ust. 4 do okresów, o których mowa w ust. 1-3a i 5, nie wlicza się okresu pobytu cudzoziemca w strzeżonym ośrodku lub w areszcie dla cudzoziemców w związku ze złożonym przez niego wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej. Dalej też wybijało, że wobec cudzoziemca wydano decyzję zobowiązującą go do powrotu, orzekając jednocześnie zakaz ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen na okres pięciu lat. Decyzja jest ostateczna, a nie mogła zostać wykonana albowiem mężczyzna trzykrotnie składał wnioski o udzielenie mu ochrony - mimo ich bezpodstawności. Ponadto cudzoziemiec świadomie w sposób nielegalny przekroczył granice RP. Jednakże wobec cudzoziemca przecież można stosować także wolnościowe środki. Zdaniem Sądu detencja czyli nic innego jak pozbawienie wolności winno być ostatecznością. Faktem jest, że cudzoziemcowi wielokrotnie już przedłużano okres pobytu w ośrodku strzeżonym. Trzeba też zauważyć, że dotychczas nie było informacji o stanie zdrowia mężczyzny, choć wiadomym teraz jest, że A. R. Al (...) od dawna już korzysta z pomocy psychiatry i psychologa. Z dokumentacji - przedłożonej na posiedzeniu w dniu 27 lutego 2023 roku przez pełnomocnika cudzoziemca - wynika, że mężczyzna doznał przemocy w kraju pochodzenia, doznał też przemocy na terenie Polski. Nadto jego stan psychofizyczny jest zły. Zdaniem Sądu dokumentacja przedłożona na posiedzeniu w dniu 27 lutego 2023 roku wskazuje na to, że dalszy pobyt cudzoziemca w strzeżonym ośrodku może powodować niebezpieczeństwo dla jego życia tudzież zdrowia. Dostrzegalne w niniejszej sprawie jest to, że mężczyzna trzykrotnie składał wnioski o udzielenie mu ochrony międzynarodowej, a te były składane na tych samych podstawach faktycznych. Stąd dotychczas sądy wskazywały, że okres izolacji cudzoziemca jest też wynikiem tego, że instrumentalnie traktuje on procedurę uchodźczą. Mimo to jednak, aktualnie skoro wiadomym jest, że stan zdrowia mężczyzny jest zagrożony, dlatego należy skorzystać z dyspozycji art. 400 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 roku o cudzoziemcach, zgodnie z którą to postanowienia o umieszczeniu w strzeżonym ośrodku nie wydaje się, jeżeli: 1) mogłoby to spowodować niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia cudzoziemca, 2) stan psychofizyczny cudzoziemca może uzasadniać domniemanie, że cudzoziemiec był poddany przemocy. Z pola widzenia Sąd nie traci tego, co już wielokrotnie podkreślał, a mianowicie to, że art. 5 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, wraz z art. 2, 3, i 4, wprost wskazuje co stanowi pierwszą kategorię praw podstawowych, które chronią fizyczne bezpieczeństwo osoby, i jako prawa tego rodzaju i znaczenia są pierwszorzędne. Zasadniczym celem art. 5 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka jest zapobieganie arbitralnemu lub nieuzasadnionemu pozbawianiu wolności i Sąd dąży do tego by wystrzegać się wszelkich automatyzmów również w sprawach, gdzie orzeczenia mogą budzić powszechne niezadowolenie. Podkreślić dalej należy, że wszystkie wyjątki wskazane w art. 5 Konwencji należy wykładać restrykcyjnie, wąsko i należy kłaść nacisk na przestrzeganie zasady rządów prawa bez względu na sytuację społeczną czy polityczną. Zdaniem Sądu dotychczasowy choćby i dość długi okres detencji mógł być uzasadniony racjonalną i rozsądną potrzebą organów prowadzących postępowanie. Wraz z upływem czasu jednak należały surowiej oceniać okoliczności, które mają przemawiać za tym czy potrzeba organów państwowych jest rzeczywiście racjonalna, mimo nawet samej aktywności cudzoziemca. Okres pozbawienia wolności w każdej sprawie nie może przecież przekroczyć rozsądnych granic wymaganych ze względu na cel zatrzymania (arg. z rozważań ETPC w sprawie 62116/12 wyrok z dnia 22 września 2015 roku, w ślad za tym sprawa 3455/05 przytaczana przez ETPC). Oczywiście władze państwowe mają prawo nie wyrażać zgody na wkroczenie na terytorium kraju. Zasadą niekwestionowaną jest też obowiązek lojalnego zachowania cudzoziemca wobec władz polskich. Dlatego też osoba wjeżdżająca do kraju nielegalnie w sposób niedozwolony może zostać zatrzymana w celu chociażby zapobieżenia naruszenia terytorium państwa. Dopuszczalnym jest także w celu obrony granic pozbawienie wolności, ale nie może odbywać się ono nigdy z automatu, gdyż będzie sprzeczne z prawem do wolności osobistej. Wraz także z upływem czasu nawet w świetle ewentualnego ryzyka ucieczki (jeśli takie rzeczywiście istnieje), koniecznym jest przedstawienie wystarczających powodów uzasadniających przedłużanie pozbawienia wolności (argument z uzasadnienia do wyroku ETPC z dnia 10 kwietnia 2018 roku w sprawie 75157/14). Pamiętać należy, że umieszczenie w strzeżonym ośrodku to nic innego jak pozbawienie wolności. Tymczasem w niniejszej sprawie, mimo szeregu zastrzeżeń do działania cudzoziemca, Sąd stwierdza, że zachodzą przesłanki do stosowania innych narzędzi przymusu niż izolacyjny środek w postaci pobytu w ośrodku. Możliwym jest zatrzymanie dokumentu podróży. Mężczyzna wszak paszport miał przy sobie. Możliwym jest również zobowiązanie cudzoziemca do zamieszkiwania w wyznaczonym miejscu. W aktach sprawy znajduje się stosowne oświadczenie M. R. właścicielki nieruchomości położonej w M. . Jak wynika zaś w powszechnie dostępnych danych internetowych we wskazanym miejscu znajduje się budynek. Sąd nie ma co do tego wątpliwości również w kontekście zapisów w księdze wieczystej. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji postanowienia.