II KO 38/11

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  15  CZERWCA  2011  R. 
II  KO  38/11 
 
 
Przez karę pozbawienia wolności w wymiarze przekraczającym górną 
granicę ustawowego zagrożenia w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 20 
stycznia 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks 
postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. Nr 
48, poz. 245) należy rozumieć każdą karę pozbawienia wolności orzeczoną 
powyżej tych granic, w tym także taką, która przyjęła postać rodzajową tej 
kary nieznaną polskiemu systemowi prawnemu; w tym wypadku nie mamy 
do czynienia z bezwzględną przyczyną odwoławczą, lecz jedynie z 
istnieniem rażącego naruszenia prawa materialnego, o jakim mowa w art. 
438 pkt 1 k.p.k., a wobec tego wznowienie postępowania w takich 
wypadkach, w oparciu o art. 4 tej ustawy, następuje jedynie na wniosek 
strony, a nie z urzędu. 
 
Przewodniczący: sędzia SN W. Płóciennik. 
Sędziowie SN: T. Artymiuk, T. Grzegorczyk (sprawozdawca). 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Adama G., po rozpoznaniu w Izbie Karnej 
na posiedzeniu w dniu 15 czerwca 2011 r., z urzędu kwestii wznowienia 
postępowania w przedmiocie określenia kwalifikacji prawnej i kary 
pozbawienia wolności podlegającej wykonaniu w Polsce, zakończonego 
postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 6 lipca 2010 r., 
utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 6 
maja 2010 r., 
 

 
2 
n i e  s t w i e r d z i ł  podstaw do wznowienia z urzędu postępowania w 
przedmiocie określenia kwalifikacji prawnej i kary podlegającej wykonaniu w 
Polsce. 
 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Adam 
G. 
został 
– 
po 
przekazaniu 
go 
władzom 
wymiaru 
sprawiedliwości Królestwa Belgii – wyrokiem Sądu Przysięgłych Miasta 
Stołecznego Brukseli z dnia 23 września 2008 r. uznany za winnego 
popełnienia przestępstwa z art. 461, 463, 468, 471 i 474 belgijskiego 
Kodeksu karnego i skazany za nie na karę 20 lat pozbawienia wolności. Po 
powrotnym przekazaniu skazanego, postanowieniem z dnia 6 maja 2010 r. 
Sąd Okręgowy w W., stosownie do art. 607t § 2 w zw. z art. 607s § 3 i 4 
k.p.k. postanowił ustalić, że czyn przypisany skazanemu przez Sąd 
Królestwa 
Belgii 
wyczerpuje 
według 
polskiego 
Kodeksu 
karnego 
dyspozycje art. 280 § 2 w zb. z art. 156 § 3 i art. 11 § 2 k.k. oraz że wobec 
Adama G. wykonywana będzie kara 20 lat pozbawienia wolności jako 
orzeczona prawomocnie, z zaliczeniem na jej poczet okresu rzeczywistego 
pozbawienia wolności. Postanowienie to, po rozpoznaniu zażalenia obrońcy 
skazanego, zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w 
W. z dnia 6 lipca 2010 r. 
W kwietniu 2011 r. Prezes Sądu Okręgowego w W. przekazał Sądowi 
Najwyższemu akta tej sprawy wraz z pismem Przewodniczącej Wydziału 
tego Sądu, w którym wskazano, że w związku ze zmianą dokonaną przez 
ustawę z dnia 20 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy 
– Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy 
(Dz. U. Nr 48, poz. 245), obowiązującą od dnia 22 marca 2011 r., zachodzi 
w postępowaniu wobec Adama G. potrzeba wznowienia z urzędu 

 
3 
postępowania w kwestii określenia kary podlegającej wykonaniu w Polsce, 
ponieważ ustawa ta w swoim art. 4 nakazuje wznowić postępowanie, jeżeli 
przed jej wejściem w życie orzeczono o wykonaniu kary w wymiarze 
przekraczającym górną granicę ustawowego zagrożenia według prawa 
polskiego. W odpowiedzi na ten wniosek prokurator Prokuratury Generalnej 
odniósł się negatywnie do możliwości wznowienia tego postępowania z 
urzędu podnosząc, że wznowienie takie jest możliwe jedynie w razie 
zaistnienia jednego z uchybień z art. 439 § 1 k.p.k., a art. 4 ustawy z dnia 
20 stycznia 2011 r. nie poszerza katalogu przyczyn warunkujących 
wznowienie ex officio. 
Rozpoznając przedmiotową kwestię Sąd Najwyższy zważył co 
następuje. 
Kodeks postępowania karnego ogranicza możliwość wznowienia 
prawomocnie zakończonego postępowania z urzędu jedynie do sytuacji, 
gdy podstawę tego wznowienia stanowić by miały uchybienia określone w 
art. 439 § 1 k.p.k. (art. 542 § 3 k.p.k.). We wszystkich pozostałych 
sytuacjach wznowienie może nastąpić jedynie na wniosek strony. W 
sprawie niniejszej, po odesłaniu skazanego polskim organom wymiaru 
sprawiedliwości, ustalono – stosownie do ówczesnego brzmienia art. 607s 
§ 4 k.p.k. – według którego sąd polski był związany wymiarem kary 
orzeczonej przez sąd państwa, któremu uprzednio wydano daną osobę, że 
wykonaniu w Polsce podlega kara 20 lat pozbawienia wolności, jako kara 
prawomocnie orzeczona w Belgii. W wyniku nowelizacji dokonanej 
wspomnianą już ustawą z dnia 20 stycznia 2011 r. zmieniono przepis § 4 
art. 607s k.p.k., przyjmując w nim m.in., że jeżeli kara orzeczona przez 
organ sądowy państwa wydania nakazu europejskiego przekracza górną 
granicę ustawowego zagrożenia, sąd określa podlegającą wykonaniu karę 
według prawa polskiego, w wysokości odpowiadającej górnej granicy 
ustawowego 
zagrożenia 
z 
uwzględnieniem 
okresu 
rzeczywistego 

 
4 
pozbawienia wolności danej osoby za granicą oraz wykonanej tam już 
części kary. Jednocześnie w art. 4 tej noweli przyjęto, że postępowanie 
sądowe 
zakończone 
przed 
jej 
wejściem 
w 
życie 
prawomocnym 
orzeczeniem o wykonaniu kary pozbawienia wolności orzeczonej za 
granicą w 
wymiarze przekraczającym górną granicę ustawowego 
zagrożenia według prawa polskiego wznawia się, przy czym wznowienie to 
jest wówczas ograniczone wyłącznie do określenia podlegającej do 
wykonania kary. 
Rację ma prokurator Prokuratury Generalnej podnosząc, że 
przytoczony wyżej przepis nie wskazuje na możliwość wznawiania 
postępowania z urzędu. Użycie w art. 4 noweli z 20 stycznia 2011 r. zwrotu 
„postępowanie sądowe (...) wznawia się” nie oznacza bowiem wcale, że 
wznowienie nastąpić ma z urzędu, lecz stanowi jedynie nakaz wznowienia 
postępowania w razie zaistnienia opisanej w tym przepisie podstawy. 
Podobne określenie tkwi zresztą w art. 540 k.p.k., który przewiduje 
wznawianie procesu na wniosek strony. Należy zatem przyjąć, że 
wznowienie przewidziane w omawianej noweli następuje na wniosek 
strony, a jedynie, gdyby stanowiło ono uchybienie z art. 439 § 1 k.p.k., do 
wznowienia 
dojść 
mogłoby 
tylko 
z 
urzędu. 
Z 
dotychczasowego 
orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika zaś m.in., że w razie powrotnego 
przekazania skazanego, któremu wymierzono za granicą, za przestępstwo 
zgwałcenia karę dożywotniego pozbawienia wolności i taką też karę 
ustalono do wykonania w Polsce przed wejściem w życie ustawy 
nowelizacyjnej z dnia 20 stycznia 2011 r., wznowienie postępowania w 
przedmiocie rozmiaru przejętej do wykonania kary następuje na wniosek 
strony (postanowienie z dnia 6 czerwca 2011 r., V KO 18/11, niepubl.). 
Powstaje zatem pytanie, czy przyjęta w tej sprawie do wykonania kara 
20 lat pozbawienia wolności, orzeczona w Królestwie Belgii, jest jedynie 
karą przekraczającą górną granicę ustawowego zagrożenia, czy też 

 
5 
przejęcie takiej kary do wykonania oznacza jednak uchybienie wskazane w 
art. 439 § 1 pkt. 5 k.p.k., według którego zachodzi bezwzględna przyczyna 
odwoławcza, gdy „orzeczono karę nieznaną ustawie”. W judykaturze i 
doktrynie przeważa stanowisko, że karą nieznaną ustawie w rozumieniu 
wskazanego przepisu jest wyłącznie kara nieznana w ogóle systemowi 
polskiego prawa karnego, a nie kara nie przewidziana w przepisie będącym 
podstawą skazania lub orzeczona powyżej granic ustawowego zagrożenia 
(zob. np. postanowienie z dnia 3 sierpnia 2004 r., IV KK 86/04, R-OSNKW 
2004, poz. 1369 i postanowienie z dnia 2 września 2004 r., II KK 99/04, 
LEX nr 126663 oraz wskazane tam judykaty; a także np. P. Hofmański, E. 
Sadzik, K. Zgryzek: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 
2004, t. II, s. 631; S. Zabłocki [w:] J. Bratoszewski i in., Kodeks 
postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2004, t. III, s. 168-169; J. 
Grajewski, L.K. Paprzycki, S. Steinborn: Kodeks postępowania karnego. 
Komentarz, Kraków 2006, t. II, s. 89). 
Należy jednak mieć na uwadze, że w świetle Kodeksu karnego 
odrębnymi karami są: kara pozbawienia wolności oraz kara 25 lat 
pozbawienia wolności i kara dożywotniego pozbawienia wolności (art. 32 
pkt. 3-5 k.k.). Stąd prezentowane jest także w piśmiennictwie stanowisko, 
że np. kara 27, 35 lat czy 17 lat pozbawienia wolności, może być uznana za 
karę nieznaną ustawie (zob. np. Z. Doda, A. Gaberle: Kontrola odwoławcza 
w procesie karnym. Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Komentarz, 
Warszawa 1997, t. II, s. 160; T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania 
karnego oraz ustawa o świadku koronnym, Warszawa 2008, s. 945; T. 
Grzegorczyk, J. Tylman: Polskie postępowanie karne, Warszawa 2009, s. 
801). Jednak, także przy przyjęciu tego ostatniego stanowiska, należy mieć 
na uwadze, że art. 439 § 1 pkt. 5 k.p.k. mówi o „orzeczeniu kary nieznanej 
ustawie”. Tymczasem, w ramach postępowania po przejęciu skazania – w 
tym w trybie ENA, jak w tej sprawie – chodzi jedynie o określenie kary 

 
6 
podlegającej wykonaniu, orzeczonej już uprzednio prawomocnie przez sąd 
innego państwa, a nie o orzeczenie takiej kary w Polsce. Nie można też nie 
zauważyć, że przed zmianą § 4 art. 607s Kodeks postępowania karnego 
wyraźnie wskazywał, że sąd polski jest związany wymiarem orzeczonej 
kary, zatem nadawał on prymat regulacjom wynikającym z wiążących 
Polskę umów, uznając za możliwe przejęcie do wykonania kary 
pozbawienia wolności w rozmiarach przekraczających granice tej kary 
przewidziane przez polskie prawo karne, w tym także w zakresie wymiaru 
każdej z trzech odrębnych kar pozbawienia wolności. Potwierdzono to 
zresztą w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2009 r., I KZP 30/08, 
OSNKW 2009, z. 4, poz. 26, wskazując przy tym także – z przywołaniem 
piśmiennictwa i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego – że wykonywanie 
kary czy kar w rozmiarach nieprzewidzianych w prawie polskim nie narusza 
art. 42 ust. 1 Konstytucji, normującego kwestię gwarancji nullum crimen 
sine lege i nulla poena sine lege, jako że ta norma konstytucyjna odnosi się 
do „podlegania odpowiedzialności karnej”, a to realizowane jest w trakcie 
postępowania 
karnego. 
Nie 
dotyczy 
zatem 
sfery 
wykonywania 
prawomocnie orzeczonych kar, także gdy są to kary orzeczone za granicą. 
Tym samym, nawet przyjmując, że przejęta do wykonania kara 20 lat 
pozbawienia wolności była rodzajowo karą nieznaną polskiej ustawie, nie 
była ona tak traktowana w polskim systemie wykonywania kary 
pozbawienia 
wolności 
i 
nie 
naruszało 
to 
przy 
tym 
gwarancji 
konstytucyjnych. 
Nowelizacja z dnia 20 stycznia 2011 r., jak wynika z uzasadnienia jej 
projektu (druk Sejmu RP VI kadencji nr 3597, s. 5), wywołana została 
odmiennym podejściem ustawodawcy polskiego do rozumienia wymogów 
decyzji ramowej w sprawie ENA z dnia 13 czerwca 2002 r., według którego 
z decyzji tej nie wynika bynajmniej zakaz stosowania procedury exequatur i 
dostosowywania wymiaru kary do wewnętrznego porządku prawnego oraz 

 
7 
wzięciem pod uwagę rozwiązań nowej decyzji ramowej z dnia 27 listopada 
2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków 
skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na 
pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii 
Europejskiej (2008/909/WsiSW, Dz. Urz. UE Seria L z 5.12.2008, nr 327, s. 
27), z której wynika, że kara ta powinna być implementowana do krajowych 
porządków prawnych z uwzględnieniem maksymalnego zagrożenia 
karnego państwa wykonania, jeżeli przekracza ona ten wymiar. 
Tym samym zmiana w 2011 r. regulacji prawnych, dokonana 
przywołaną wcześniej ustawą, nakazującą obecnie dostosowywać kary, w 
tym karę pozbawienia wolności orzeczoną za granicą w rozmiarze 
przekraczającym górną granicę zagrożenia taką karą w Polsce, do górnej 
granicy zagrożenia nią przewidzianego w prawie polskim, nie może 
oznaczać, że przejęta zgodnie z prawem uprzednio do wykonania kara 
pozbawienia wolności w rozmiarze lub co do rodzaju nieznana prawu 
polskiemu, która na zasadzie wyjątku nie była traktowana jako „orzeczona 
kara nieznana ustawie”, zyskuje nagle charakter takiej właśnie kary i 
oznacza obecnie zaistnienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt. 5 k.p.k. W istocie 
zatem przez karę pozbawienia wolności w wymiarze przekraczającym 
górną granicę ustawowego zagrożenia w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 20 
stycznia 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks 
postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. Nr 
48, poz. 245) należy rozumieć każdą karę pozbawienia wolności orzeczoną 
powyżej tych granic, w tym także taką, która przyjęła postać rodzajową tej 
kary nieznaną polskiemu systemowi prawnemu. To zaś oznacza, że nie 
mamy tu do czynienia z bezwzględną przyczyną odwoławczą, lecz jedynie 
z istnieniem obecnie rażącego naruszenia prawa materialnego, o jakim 
mowa w art. 438 pkt. 1 k.p.k., a tym samym wznowienie postępowania w 

 
8 
takich wypadkach, w oparciu o art. 4 tej ustawy, następuje jedynie na 
wniosek strony, a nie z urzędu. 
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie.