II KO 29/11

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  20  KWIETNIA  2011  R. 
II  KO  29/11 
 
Jeżeli, zgodnie z obowiązującymi przepisami, doszło do przekazania 
rozpoznania sprawy innemu sądowi równorzędnemu, nie można skutecznie 
występować do Sądu Najwyższego o dalsze jej przekazanie w trybie art. 37 
k.p.k., dopatrując się dobra wymiaru sprawiedliwości w tym, że pokrzywdzo-
ny, którego miejsce zamieszkania lub pobytu jest bardziej odległe od siedziby 
sądu obecnie właściwego, niż było to przed przekazaniem sprawy, wyraża 
zdecydowaną wolę osobistego uczestnictwa w rozpatrywaniu jej przez sąd, 
ale wskazuje, że odległość ta oraz jego podeszły wiek i stan zdrowia unie-
możliwia mu dotarcie do sądu, ponieważ miejsce zamieszkania (pobytu) po-
krzywdzonego nie stanowi kryterium przy decydowaniu o tym, któremu sądo-
wi sprawa będzie przekazana w trybie tzw. właściwości z delegacji, a sam 
udział pokrzywdzonego w rozpoznawaniu sprawy jest przy tym jedynie jego 
prawem i może być realizowany także przez pełnomocnika, którego można 
mu, w razie niezamożności, ustanowić także z urzędu. 
 
Przewodniczący: sędzia SN M. Gierszon. 
Sędziowie SN: T. Grzegorczyk (sprawozdawca), M. Laskowski 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Antoniego B., w kwestii zażalenia na posta-
nowienie o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie o czyn z art. 231 § 1 k.k., 
po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 20 kwietnia 2011 r. wniosku Sądu Re-
jonowego w G., zawartego w postanowieniu tego Sądu z dnia 10 lutego 2011 
r., o przekazanie tej sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu 
w trybie art. 37 k.p.k., 
 

 
2
wniosku n i e  u w z g l ę d n i ł .  
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Prokuratura Rejonowa w S., w związku z zawiadomieniem Antoniego B. 
o podejrzeniu popełnienia wobec niego przestępstwa z art. 231 § 1 w zw. z 
art. 13 k.k., postanowieniem z dnia 28 października 2010 r., odmówiła 
wszczęcia śledztwa w tej sprawie, stwierdzając, że opisane w zawiadomieniu 
zachowania nie zawierały znamion czynu zabronionego (art. 17 § 1 pkt 2 
k.p.k.). Z orzeczeniem tym nie zgodził się Antoni B. składając zażalenie, 
przekazane do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w C. Wówczas to wszyscy 
sędziowie tego Sądu, każdy z nich odrębnie, złożyli oświadczenia w trybie 
art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., podnosząc, że w wielu, toczących się 
wcześniej z inicjatywy skarżącego, sprawach byli oni pomawiani o popełnie-
nie przestępstwa niedopełnienia obowiązków, co może być odebrane jako 
rzutujące na ich bezstronność. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2010 r., 
wydanym w trybie wskazanym w art. 42 § 4 zd. 2 k.p.k., Sąd Okręgowy w P. 
wyłączył wszystkich tych sędziów od orzekania w niniejszej sprawie, podno-
sząc dodatkowo, że również w przedmiotowym środku odwoławczym po-
krzywdzony podnosi kwestię przekroczenia uprawnień przez sędziów tegoż 
Sądu Rejonowego. Orzekając w ten sposób, Sąd Okręgowy, stosownie do 
art. 43 k.p.k., jednocześnie przekazał rozpoznanie zażalenia Antoniego B. 
Sądowi Rejonowemu w G., podnosząc, iż niezbędne jest rozpoznanie go 
przez sąd poza obszarem właściwości Sądu Okręgowego w P. 
Po otrzymaniu przekazanej sprawy, Sąd Rejonowy w G. wystąpił do 
Sądu Najwyższego o rozważenie przekazania jej innemu sądowi równorzęd-
nemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. W uzasadnieniu tego wnio-
sku wskazano, że w swoich pismach sporządzonych po orzeczeniu o przeka-
zaniu sprawy skarżący, wskazując na znaczną odległość sądu obecnie wła-

 
3
ściwego od jego miejsca zamieszkania i chęć osobistego udziału w posie-
dzeniu Sądu, odwołując się do swego podeszłego wieku i trudnej sytuacji fi-
nansowej uniemożliwiającej mu stawiennictwo w tym Sądzie, sugerował 
przeniesienie jego sprawy bliżej swojego miejsca zamieszkania. Sąd Rejo-
nowy podzielając te argumenty i wskazując na prawo strony do udziału w po-
siedzeniu odnośnie do zażalenia na postanowienia kończące postępowanie, 
podniósł, że w interesie wymiaru sprawiedliwości leży, aby w sytuacji, gdy 
strona wyraża wolę takiego uczestnictwa, nie pozbawiać jej przysługujących 
stronie uprawnień. Podniósł też, że niektóre inne Sądy Rejonowe oddalone 
są w mniejszym stopniu od miejsca zamieszkania skarżącego, niż Sąd w G., 
a znajdują się przy tym także poza obszarem działania Sądu Okręgowego w 
P., na co szczególną uwagę zwracał Sąd przekazujący sprawę do G. 
Rozpoznając ten wniosek Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Prawdą jest, że art. 464 k.p.k. gwarantuje stronom prawo udziału w po-
siedzeniu sądu odwoławczego rozpoznającego zażalenie na postanowienie 
kończące postępowanie, a takim jest na pewno orzeczenie o odmowie 
wszczęcia śledztwa. Prawdą jest także, że zawiadamiający o podejrzeniu po-
pełnienia przestępstwa skierowanego przeciwko niemu jest w rozumieniu 
prawa (hipotetycznie) pokrzywdzonym. Stosownie zaś do art. 299 § 1 k.p.k., 
pokrzywdzony jest stroną postępowania przygotowawczego, w ramach które-
go sąd dokonuje niektórych czynności procesowych, w tym m.in. jako organ 
odwoławczy od niektórych postanowień prokuratora. Tym samym, ten hipote-
tycznie pokrzywdzony, jest też stroną postępowania zażaleniowego, prowa-
dzonego przez sąd. Możliwość udziału pokrzywdzonego jako strony w posie-
dzeniu zażaleniowym jest jednak jedynie prawem, a nie obowiązkiem proce-
sowym tej strony. 
Sprawa ta w zakresie zażalenia rozpoczęła się przed zupełnie innym 
sądem, ale po wyłączeniu wszystkich jego sędziów, z uwagi na różne zarzuty 
czynione pod ich adresem przez skarżącego we wcześniejszych sprawach, 

 
4
jak i obecnie, została ona przekazana do Sądu w G. Żaden przy tym przepis 
Kodeksu postępowania karnego nie wskazuje, iżby przy takim przekazywaniu 
niezbędnym było uwzględnianie miejsca zamieszkania osoby pokrzywdzonej 
przestępstwem, odnośnie do którego odmówiono wszczęcia postępowania 
przygotowawczego. Jedynie w przypadku oskarżonego, z uwagi na to, że je-
go udział w procesie jest obowiązkowy, przyjmuje się w orzecznictwie i dok-
trynie dopuszczalność przekazania sprawy w trybie art. 37 k.p.k. do innego 
sądu równorzędnego, także z uwagi na stan zdrowia tego podmiotu, gdyż to 
kwestia jego odpowiedzialności karnej ma być przedmiotem rozstrzygnięcia 
sądu. Jak zaś wskazano m.in. w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 15 
kwietnia 2010 r., III KO 39/10, niepubl., nie można tego w żaden sposób od-
nosić do pokrzywdzonego, którego proces też wprawdzie dotyczy i którego 
interesy także są chronione przez przepisy procesowe, ale nie musi on oso-
biście w postępowaniu uczestniczyć i może działać przez pełnomocnika, w 
tym także – przy wykazaniu niezamożności (art. 78 § 1 w zw. z art. 88 k.p.k.) 
– ustanowionego mu z urzędu. Nie ma bowiem żadnych podstaw, aby wła-
ściwość sądu w sprawach karnych uzależniać od bliskości tego sądu w sto-
sunku do miejsca zamieszkania czy pobytu osoby pokrzywdzonej. W świetle 
powyższego należy przyjąć, że jeżeli stosownie do obowiązujących przepi-
sów doszło do przekazania rozpoznania sprawy innemu sądowi równorzęd-
nemu, nie można skutecznie występować do Sądu Najwyższego o dalsze jej 
przekazanie w trybie art. 37 k.p.k., dopatrując się dobra wymiaru sprawiedli-
wości w tym, że pokrzywdzony, którego miejsce zamieszkania lub pobytu jest 
bardziej odległe od siedziby sądu obecnie właściwego, niż było to przed 
przekazaniem sprawy, wyraża zdecydowaną wolę osobistego uczestnictwa w 
rozpatrywaniu jej przez sąd, ale wskazuje, że odległość ta oraz jego podeszły 
wiek i stan zdrowia uniemożliwia mu dotarcie do sądu, ponieważ miejsce za-
mieszkania (pobytu) pokrzywdzonego nie stanowi kryterium przy decydowa-
niu o tym, któremu sądowi sprawa będzie przekazana w trybie tzw. właściwo-

 
5
ści z delegacji, a sam udział pokrzywdzonego w rozpoznawaniu sprawy jest 
przy tym jedynie jego prawem i może być realizowany także przez pełnomoc-
nika, którego można mu, w razie niezamożności, ustanowić także z urzędu. 
Pokrzywdzony musi więc liczyć się z tym, że sądem właściwym do roz-
poznania sprawy, także przy ukształtowaniu tej właściwości w trybie tzw. wła-
ściwości z delegacji, będzie sąd odległy od miejsca, w którym on przebywa i 
nie może skutecznie, powołując się na wiek i trudności finansowe, domagać 
się przeniesienia rozpoznania takiej sprawy do sądu, do którego mógłby ła-
twiej dotrzeć. Tym samym, także i sąd, któremu sprawę przekazano, nie mo-
że zasadnie występować, powołując się na rzekome dobro wymiaru sprawie-
dliwości, o przekazanie jej rozpoznania z tych powodów, innemu sądowi rów-
norzędnemu. 
W konsekwencji, z uwagi na brak wymaganego przez art. 37 k.p.k. wy-
mogu zaistnienia dobra wymiaru sprawiedliwości, które mogłoby uzasadniać 
przekazanie tej sprawy innemu sądowi równorzędnemu, Sąd Najwyższy nie 
uwzględnił wniosku Sądu Rejonowego w G. o takie przekazanie.