II KK 77/10

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  4  LISTOPADA  2010  R. 
II  KK  77/10 
 
 
Niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego na spotkaniu mediacyjnym 
nie wywołuje skutków tożsamych z niestawiennictwem tego oskarżyciela i je-
go pełnomocnika na posiedzeniu pojednawczym (opisanych w art. 491 § 1 
k.p.k.), a tym samym, nie daje podstawy do umorzenia postępowania w spra-
wie z oskarżenia prywatnego. 
 
Przewodniczący: sędzia SN W. Płóciennik. 
Sędziowie SN: M. Gierszon, J. Grubba (sprawozdawca). 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Tomasza B., skazanego z art. 212 § 2 k.k. w 
zw. z art. 12 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 4 listo-
pada 2010 r., kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu 
Okręgowego w W. z dnia 2 lipca 2009 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu 
Rejonowego w W. z dnia 12 maja 2008 r., 
 
o d d a l i ł  kasację uznając ją za oczywiście bezzasadną (...). 
 

 
2
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Tomasz B. prywatnym aktem oskarżenia oskarżony został o to, że: 
- w okresie od 26 lutego 2003 r. do 29 grudnia 2003 r. za pomocą środka ma-
sowego komunikowania się w postaci stron internetowych i w wykonaniu z 
góry powziętego zamiaru wielokrotnie pomówił Stowarzyszenie Autorów ZA-
iKS o takie postępowanie i właściwości, które mogą poniżyć w opinii publicz-
nej to stowarzyszenie i narazić je na utratę zaufania potrzebnego do prowa-
dzenia działalności, tj. o popełnienie przestępstwa z ar 212 § 2 k.k. w zw. z 
art. 12 k.k.  
Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 12 maja 2008 r. uznał oskarżone-
go za winnego popełnienia zarzuconego mu czynu i za to wymierzył mu karę 
4 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na obowiązku wykonywania 
nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w 
stosunku miesięcznym. Wykonanie tej kary zawieszono na okres próby wyno-
szący 2 lata. Ponadto oskarżonego zobowiązano do przeproszenia pokrzyw-
dzonego. 
Wyrok ten zaskarżony został apelacją obrońcy oskarżonego i pełno-
mocnika oskarżyciela prywatnego. Obrona w swej skardze podniosła zarzuty 
obrazy prawa procesowego, to jest: 
1. art. 491 § 1 k.p.k. w zw. z art. 489 § 1 i 2 k.p.k., polegający na tym, że 
Sąd pierwszej instancji nie umorzył postępowania z oskarżenia prywatnego 
ZAiKS w sytuacji, w której po skierowaniu przedmiotowego postępowania na 
posiedzenie mediacyjne oskarżyciel prywatny nie stawił się na powyższe po-
siedzenie bez usprawiedliwionej przyczyny, 

 
3
2. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 k.p.k., polega-
jącej na tym, że sąd zakwestionował zgromadzony w sprawie materiał dowo-
dowy świadczący na korzyść oskarżonego, co nastąpiło z naruszeniem zasa-
dy swobodnej oceny dowodów, 
3. art. 170 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k., poprzez oddalenie wniosków dowodowych 
obrony i uznanie ich za nieprzydatne do wykazania prawdziwości jej twier-
dzeń, 
4. art. 167 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k., poprzez pominięcie dowodu z 
zeznań wskazanych świadków, przy jednoczesnym braku decyzji o oddaleniu 
wniosków dowodowych w tym zakresie, 
5. art. 167 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 92 k.p.k. w 
zw. z art. 410 k.p.k., poprzez ograniczenie dowodu z akt sądowych jedynie do 
zawartych w nich orzeczeń kończących postępowanie. 
Podnosząc powyższe, obrona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyro-
ku i umorzenie postępowania, ewentualnie o uniewinnienie oskarżonego od 
stawianego mu zarzutu. 
Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 2 lipca 2009 r. utrzymał w mocy 
zaskarżony wyrok, a wniesione apelacje uznał za bezzasadne. 
Wyrok ten zaskarżony został kasacją obrońcy oskarżonego, w której za-
rzucono: 
I – dopuszczenie się w zaskarżonym wyroku uchybienia z art. 439 § 1 
pkt 9 k.p.k., polegającego na nieuwzględnieniu okoliczności wyłączającej po-
stępowanie karne określonej w art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k., tj. okoliczności wyłą-
czającej ściganie wynikającej z przepisów szczególnych, a mianowicie art. 
491 § 1 k.p.k. w zw. z art. 489 § 2 k.p.k., zgodnie z którymi to przepisami za-
chowanie oskarżyciela prywatnego polegające na nieusprawiedliwionym nie-
stawiennictwie jego i jego pełnomocnika na spotkaniach mediacyjnych wy-

 
4
znaczonych przez mediatora uważa się za odstąpienie od oskarżenia, co 
skutkuje obligatoryjnym umorzeniem postępowania prywatnoskargowego, 
II – dopuszczenie się rażącego naruszenia prawa materialnego – art. 12 
k.k., polegającego na przyjęciu, że rozciągnięte w czasie działanie oskarżo-
nego może zostać uznane za czyn ciągły, 
a w konsekwencji powyższego: 
III – dopuszczono się uchybienia z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., polegające-
go na nieuwzględnieniu okoliczności wyłączającej ściganie, o której mowa w 
art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 101 § 2 i art. 102 k.k., tj. przedawnienia ka-
ralności tych czynów, które wiązały się z publikacjami sprzed dnia 2 lipca 
2003 r. 
Podnosząc powyższe obrona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku 
i utrzymanego nim wyroku Sądu Rejonowego w całości i umorzenie postępo-
wania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do 
ponownego postępowania w postępowaniu odwoławczym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja w części dotyczącej pierwszego z zarzutów jest bezzasadna w 
stopniu oczywistym, zaś w pozostałej części wręcz niedopuszczalna. 
Obrona w swej skardze wskazała, że w jej ocenie niestawiennictwo 
oskarżyciela prywatnego na spotkanie mediacyjne powinno wywołać skutki 
tożsame ze wskazanymi w art. 491 k.p.k., a więc wynikające z niestawiennic-
twa takiego oskarżyciela na posiedzenie pojednawcze. Na poparcie takiego 
stanowiska obrona przywołała tezę z postanowienia Sądu Najwyższego z 
dnia 30 listopada 1972 r., VI KZP 47/72, OSNKW 1973, z. 1, poz. 13, w której 
stwierdzono, że „niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego przed sądem 
społecznym pociąga za sobą takie same skutki, jak niestawiennictwo przed 
sądem państwowym”. Dalej zaś obrona wywodzi, że „sąd społeczny to obec-

 
5
nie mediator, a dawne posiedzenie pojednawcze przed sądem społecznym to 
obecnie spotkanie mediacyjne wyznaczone przez mediatora”. 
Powyższe twierdzenie nie znajduje jednak jakiegokolwiek potwierdzenia 
w obowiązujących przepisach procesowych. 
Na wstępie, w ślad za sugestią skarżącego, należy omawiane zagad-
nienie „osadzić” w realiach historycznych. Otóż art. 436 k.p.k. z 1969 r. wska-
zywał, że w sprawach z oskarżenia prywatnego rozprawę poprzedza posie-
dzenie pojednawcze (§ 1 tego przepisu), które prowadzi sędzia lub ławnik 
(art. 437 § 1 k.p.k. z 1969 r.). Prezes sądu mógł też przekazać sprawę sądowi 
społecznemu w celu przeprowadzenia postępowania pojednawczego (art. 436 
§ 2 k.p.k. z 1969 r. – w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 34 ustawy z dnia 
29 czerwca 1995 r. o zmianie Kodeksu postępowania karnego, ustawy o 
ustroju sądów wojskowych, ustawy o opłatach w sprawach karnych i ustawy o 
postępowaniu w sprawach nieletnich, Dz. U. z 1995 r. Nr 49, poz. 443 ze 
zm.). Następnie zaś, art. 439 § 1 k.p.k. z 1969 r. wskazywał, że niestawiennic-
two oskarżyciela prywatnego na posiedzenie pojednawcze bez usprawiedli-
wionej przyczyny uważa się za odstąpienie od oskarżenia. Ustawodawca za-
tem, w poprzednio obowiązującym Kodeksu postępowania karnego, ex lege 
nie różnicował skutków nieusprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżyciela 
prywatnego na posiedzenie pojednawcze, w zależności od tego, kto je prze-
prowadzał. Posiedzenie takie miało charakter posiedzenia pojednawczego 
zarówno wtedy, gdy było prowadzone przez sędziego lub ławnika, jak i wów-
czas, gdy przeprowadzał je sąd społeczny. Obecnie sytuacja ta uległa zmia-
nie, art. 489 § 1 k.p.k. przewiduje bowiem tylko jedną formę przeprowadzenia 
posiedzenia pojednawczego – przeprowadzenie go przez sędziego. Pierwszą 
zatem fundamentalną różnicą w stosunku do poprzednio obowiązującego 
stanu prawnego (zakładając, że w ogóle możliwe jest budowanie analogii po-

 
6
między postępowaniem prowadzonym przez mediatora i tym, które kiedyś 
przeprowadzał sąd społeczny), jest to, że spotkanie mediacyjne nie jest po-
siedzeniem pojednawczym w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania 
karnego. 
Powyższe stanowi pierwszy argument za tym, że niestawiennictwo na 
takie spotkanie, nie może wywołać skutków z art. 491 § 1 k.p.k., gdyż te, za-
strzeżone są jedynie dla posiedzenia pojednawczego. 
Kolejny argument, który należy w tym miejscu przedstawić, wiąże się z 
samym określeniem „posiedzenie”, którym posługuje się ustawodawca w art. 
489 § 1 k.p.k. i art. 491 § 1 k.p.k. Określenie to w systematyce kodeksowej 
nierozerwalnie związane jest z aktywnością procesową sądu. Mediator zaś, z 
istoty swojej, sądem nie jest. Nie podejmuje zatem prób pojednania stron na 
posiedzeniu, lecz na spotkaniu mediacyjnym. Spotkanie takie nie jest zatem 
posiedzeniem pojednawczym. 
Definitywnym zaś argumentem w sprawie jest to, że spotkanie media-
cyjne nie jest jedyną metodą realizowania mediacji. Postępowanie to jest da-
lece odformalizowane i może odbywać się choćby w drodze wymiany pism, 
poczty elektronicznej, czy też rozmów telefonicznych. Stwierdzić zatem nale-
ży, że już samo nawiązanie przez mediatora kontaktu telefonicznego ze stro-
nami postępowania (co miało miejsce w niniejszej sprawie), nawet bez osią-
gnięcia efektu w postaci doprowadzenia do spotkania, jest wykonywaniem 
mediacji. Powyższe wprost wynika z treści § 12 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 13 czerwca 2003 r. w sprawie postępowania media-
cyjnego w sprawach karnych (Dz. U. z 2003, Nr 108, poz. 1020), w którym 
wskazuje się, że „jeżeli nie jest możliwe bezpośrednie spotkanie podejrzane-
go lub oskarżonego z pokrzywdzonym, mediator może prowadzić postępowa-
nie mediacyjne w sposób pośredni, przekazując każdemu z nich informacje, 

 
7
propozycje i zajmowane przez drugą stronę stanowisko co do zawarcia ugo-
dy”. Skoro zatem ustawodawca przewidział taką możliwość prowadzenia po-
stępowania mediacyjnego, oczywistym być musi, że niestawiennictwo oskar-
życiela posiłkowego na spotkanie mediacyjne nie może spowodować, iż 
„uważa się, że odstąpił on od oskarżenia” (art. 491 § 1 k.p.k.). 
Podsumowując zatem przedstawione wywody stwierdzić należy, że nie-
stawiennictwo oskarżyciela prywatnego na spotkaniu mediacyjnym nie wywo-
łuje skutków tożsamych z niestawiennictwem tego oskarżyciela i jego pełno-
mocnika na posiedzeniu pojednawczym (opisanych w art. 491 § 1 k.p.k.), a 
tym samym, nie daje samodzielnej podstawy do umorzenia postępowania w 
sprawie z oskarżenia prywatnego. 
Analogiczny pogląd zaprezentowali autorzy komentarza do art. 491 
k.p.k. (vide: J. Grajewski, L. K. Paprzycki, S. Steinborn: Kodeks postępowania 
karnego. Komentarz, Tom II, Warszawa 2010). 
Niezależnie od powyższego wskazać należy na uchybienie, którego do-
puścił się Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pierwszej instancji. Jak wyni-
ka bowiem z treści zarządzenia zadecydował on o tym, aby przesłać akta 
sprawy mediatorowi „zobowiązując go do skontaktowania się ze stronami w 
celu uzyskania zgody na przeprowadzenie mediacji na podstawie art. 23a 
k.p.k.”. Powyższe oznacza, że Sąd ten skierował sprawę do postępowania 
mediacyjnego z obrazą art. 489 § 2 k.p.k., który stanowi jednoznacznie, iż 
może to nastąpić „na wniosek lub za zgodą stron”. W niniejszej sprawie wnio-
sku takiego strony nie złożyły, zaś zgoda stron powinna poprzedzać przeka-
zanie sprawy mediatorowi. Skoro zaś sąd takim wnioskiem ani zgodą nie 
dysponuje (w niniejszej sprawie nie uzyskał jej także w toku postępowania 
mediacyjnego), zobowiązany jest skierować sprawę na posiedzenie pojed-
nawcze. W tej sytuacji, można zasadnie twierdzić, że Sąd rozpoznający 

 
8
sprawę ani nie przeprowadził posiedzenia pojednawczego, ani nie miał tytułu 
prawnego do prowadzenia postępowania mediacyjnego. Opisana praktyka, 
choć bezsprzecznie stanowi naruszenie przepisów procesowych, nie wyczer-
puje znamion żadnej z przesłanek opisanych w art. 439 § 1 k.p.k., a tylko za-
istnienie tych bezwzględnych przesłanek odwoławczych mogłoby dać pod-
stawę do wniesienia kasacji w niniejszej sprawie. 
Zatem i z tego względu kasacja nie może zostać uznana za zasadną.  
Pozostałe dwa zarzuty podniesione przez skarżącego są ze sobą niero-
zerwalnie powiązane. Dotyczą one bowiem naruszenia prawa materialnego – 
art. 12 k.k., a w konsekwencji skazania za zarzucony czyn ciągły w sytuacji, 
gdy część zachowań, które powinny być traktowane jako odrębne czyny za-
bronione uległa przedawnieniu, zaistniała zatem, zdaniem obrony, bez-
względna przesłanka odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. W tej części, jak 
stwierdzono to już wyżej, kasacja jest niedopuszczalna. Zgodnie bowiem z 
dyspozycją art. 523 § 2 i 4 k.p.k. kasację na korzyść skazanego można 
wnieść jedynie w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunko-
wego zawieszenia jej wykonania, chyba że podniesione zostają w niej uchy-
bienia z art. 439 k.p.k. Tymczasem w niniejszej sprawie, skarżący w istocie 
zakwestionował ustalenia faktyczne i to dokonane przez Sąd pierwszej in-
stancji. To ten Sąd bowiem ustalił i dał temu wyraz przyjmując opis przypisa-
nego czynu, że poszczególne zachowania skazanego, podjęte zostały w celu 
wykonania z góry powziętego zamiaru. Taki zaś opis wyczerpuje znamiona 
(analizując je jedynie w skarżonym zakresie) czynu ciągłego z art. 12 k.k. Bez 
zatem dokonania zmiany ustaleń faktycznych prowadzących do wyelimino-
wania z opisu przypisanego czynu, któregoś z jego znamion, na gruncie roz-
poznawanej sprawy, nie można mówić o obrazie prawa materialnego. W kon-

 
9
sekwencji zaś, o zaistnieniu wskazanej w kasacji bezwzględnej przesłanki 
odwoławczej. 
Na marginesie zauważyć jedynie należy, że zarzut naruszenia art. 12 
k.k. nie został podniesiony przez obronę w apelacji, gdzie mógł być kwestio-
nowany zarówno od strony błędu w ustaleniach faktycznych, jak i obrazy pra-
wa procesowego. Na obecnym etapie postępowania obrona utraciła te możli-
wości. 
W tej sytuacji, podniesienie w pkt II i III kasacji zarzutów, które sprowa-
dzają się do kwestionowania ustaleń faktycznych, było niedopuszczalne. 
Ponieważ żaden z zarzutów kasacyjnych nie był zasadny, Sąd Najwyż-
szy orzekł, jak na wstępie.