II KK 75/15

Sygn. akt II KK 75/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 marca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Stanisław Zabłocki (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Małgorzata Gierszon SSN Przemysław Kalinowski Protokolant Marta Brylińska w sprawie M. K. skazanego z art. 191 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 190a § 1 k.k. i art. 11 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 30 marca 2015 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na podstawie art. 521 §1 k.p.k., na korzyść skazanego, od wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 13 czerwca 2014 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Ł. UZASADNIENIE M. K. został oskarżony o to, że „w okresie od 1.05.2013 roku do 6.10.2013 roku w Ł., w warunkach czynu ciągłego, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu, uporczywie nękał B. O. wzbudzając u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia i istotnie naruszając jej prywatność w ten 2 sposób, że telefonicznie groził B. O. oszpeceniem, spowodowaniem uszkodzeń ciała, nasłaniem na nią nieustalonych osób, a także groził pokrzywdzonej spowodowaniem postępowania karnego i karno-skarbowego w celu zmuszenia jej do przekazywania mu pomocy materialnej do zakładu karnego oraz do odbierania kierowanych do niego telefonów, przy czym groźby te wzbudziły u pokrzywdzonej uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione”, tj. o popełnienie czynu z art. 190a § 1 k.k. i art. 191 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. Prokurator, wraz z aktem oskarżenia, złożył wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i orzeczenie uzgodnionej z oskarżonym kary 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat tytułem próby oraz zobowiązanie go do powstrzymywania się od kontaktowania się z pokrzywdzoną w jakikolwiek sposób jak również od zbliżania się do pokrzywdzonej. Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt … 1481/13, Sąd Rejonowy w Ł., uwzględniając wniosek prokuratora: 1. oskarżonego M. K. uznał za winnego dokonania zarzucanego mu czynu, z tym doprecyzowaniem, że czyn ten wypełnia dyspozycję art. 191 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności; 2. na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 5 (pięciu) lat tytułem próby; 3. na podstawie art. 41a § 1 i § 4 k.k. orzekł zakaz kontaktowania się w jakikolwiek sposób z pokrzywdzoną B. O. oraz zakaz zbliżania się do pokrzywdzonej B. O. na odległość mniejszą niż 10 (dziesięciu) metrów. Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się w pierwszej instancji w dniu 21 czerwca 2014 roku. Od powyższego wyroku kasację na korzyść skazanego wniósł Prokurator Generalny, zarzucając mu rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k., polegające na „uwzględnieniu wadliwego w tym zakresie wniosku 3 prokuratora i wydaniu bez przeprowadzenia rozprawy wyroku skazującego M. K. za czyn z art. 191 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i orzeczeniu wobec niego w pkt 3 zakazu kontaktowania się w jakikolwiek sposób z pokrzywdzoną B. O. oraz zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 10 metrów przy jednoczesnym braku określenia czasu trwania tego zakazu”, tj. z rażącym naruszeniem przepisów prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 39 pkt 2b k.k. w zw. z art. 43 § 1 k.k. W konkluzji kasacji, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Ł. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego jest zasadna w stopniu oczywistym w rozumieniu art. 535 § 5 k.p.k., co spowodowało wydanie wyroku na posiedzeniu bez udziału stron i uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Ł. Sąd orzekając na posiedzeniu z wniosku prokuratora o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy nie jest zwolniony od kontroli prawidłowości wniosku złożonego w trybie art. 335 § 1 k.p.k., w tym przede wszystkim pod kątem spełniania przez niego wymogów prawa karnego materialnego. Modyfikacji może jednak dokonać jedynie po uzyskaniu zgody stron, w przeciwnym razie powinien skierować sprawę do rozpoznania na zasadach ogólnych, zgodnie z treścią art. 343 § 7 k.p.k. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2013 roku, sygn. akt V KK 342/13, LEX nr 1402697, z dnia 25 marca 2009 roku, sygn. akt III KK 33/09, LEX nr 491165, z dnia 8 września 2009 roku, sygn. akt IV KK 287/09, LEX nr 519609 i z dnia 18 lutego 2015 roku, sygn. akt II KK 27/15, dotąd opublik. na stronie internetowej www.sn.pl). Jak wynika z analizy czynności Sądu Rejonowego w Ł., przeprowadzanych w niniejszej sprawie, bezsporne jest, iż Sąd ten podejmował próby dokonania modyfikacji wniosku złożonego w trybie art. 335 § 1 k.p.k., uzależniając jego uwzględnienie od uzyskania zgody stron, o czym świadczą protokoły posiedzeń z dni: 14 stycznia 2014 roku (k. 180), 17 lutego 2014 roku (k. 193), 24 marca 2014 roku (k. 202), na którym to terminie Sąd pouczył strony o możliwości zmiany 4 kwalifikacji czynu poprzez wyeliminowanie art. 12 k.k., protokołu z ogłoszenia wyroku z dnia 30 kwietnia 2014 roku (k. 208), w którym to dniu wznowiony został przewód sądowy z uwagi na konieczność modyfikacji wniosku złożonego w trybie art. 335 § 1 k.p.k. i wreszcie z dnia 6 czerwca 2014 roku (k. 215), kiedy to uzyskana została zgoda stron na modyfikację wniosku poprzez określenie, zgodnie z art. 41a § 4 k.k., odległości od osoby pokrzywdzonej, którą oskarżony obowiązany jest zachować, na nie mniej niż 10 metrów. Niemniej jednak, podejmowane przez Sąd Rejonowy w Ł. działania nie doprowadziły finalnie do konwalidowania wadliwego wniosku złożonego przez oskarżyciela publicznego i orzeczenia zakazu zbliżania się do osoby pokrzywdzonej jak też kontaktowania się z pokrzywdzoną zgodnie z wymogami prawa materialnego. Zgodnie z treścią art. 43 § 1 k.k., zakazy oraz obowiązek wymienione w art. 39 pkt 2a i 2b orzeka się w latach, od roku do lat 15. Obowiązkiem sądu orzekającego jest wskazanie czasu obowiązywania orzeczonego zakazu, przy czym ustawowy wymóg określenia w wyroku, jak długo zakaz ma trwać, wyklucza możliwość precyzowania dopiero w postępowaniu wykonawczym okresu zakazu, bowiem czasu tego nie da się określić przy wykorzystaniu dyspozycji art. 13 § 1 k.k.w. i zasady wynikającej z art. 5 § 2 k.p.k. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2008 r., V KK 256/08, Lex Nr 531384, dotyczący wprawdzie innego rodzaju zakazu, ale rozstrzygający ten sam, co do zasady, problem). Sąd Rejonowy w Ł. nie zrealizował ustawowego wymogu określenia czasu trwania zakazu wymienionego w art. 39 pkt 2b k.k., co uczyniło zasadnym twierdzenie o zaistnieniu uchybienia o charakterze rażącym i mającym istotny wpływ na treść wyroku. Należało zatem uwzględnić wniesiony na korzyść M. K. nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego kierunek – poza upływem terminu, o którym mowa w art. 524 § 3 k.p.k. – wyznacza także to, że – zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 października 2014 r., III KK 124/14, Lex Nr 1523391 – domaganie się określenia czasu trwania środka karnego w sytuacji, gdy w wyroku okres ten nie został określony, jest działaniem na korzyść oskarżonego, bowiem brak określenia czasu sprawia, iż orzeczony środek obowiązywałby bez żadnych ograniczeń czasowych (bezterminowo). 5 Ma także rację skarżący, gdy wskazuje na to, że z uwagi na konsensualny tryb procedowania w niniejszej sprawie oraz z uwagi na to, że wadliwością, polegającą na braku określenia czasu trwania wnioskowanego środka, wniosek oskarżyciela publicznego dotknięty był już w fazie postępowania przygotowawczego, niezbędne jest uchylenie wyroku w całości, a nie jedynie w określonej części, i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi meriti. Nie wyklucza to, rzecz jasna, ewentualnego ponownego zakończenia sprawy w trybie konsensualnym, ale tym razem już po uzyskaniu przez sąd zgody na takie modyfikacje wniosku prokuratora, które w pełni odpowiadać będą przepisom prawa karnego materialnego. Dodać wypada, że oskarżony M. K. chroniony jest na dalszych etapach postępowania gwarancją zakazu reformationis in peius, płynącą z kierunku wniesionego nadzwyczajnego środka zaskarżenia. W tej sytuacji, kasacja Prokuratora Generalnego, jako zasadna w stopniu oczywistym, spowodowała uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Ł.