Orzeczenie · 2023-03-07

II KK 535/22

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2023-03-07
SNKarneprzestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnejWysokanajwyższy
nękaniegroźba karalnaniepoczytalnośćśrodki zabezpieczająceprawo do obronypostępowanie karneSąd Najwyższykasacja

Sąd Najwyższy w Izbie Karnej rozpoznał kasację wniesioną przez obrońcę od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Chełmie. Wyroki te dotyczyły umorzenia postępowania karnego wobec M. Ć. o czyny z art. 190 § 1 k.k. i art. 190a § 1 k.k. na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k. oraz zastosowania środków zabezpieczających w postaci terapii ambulatoryjnej i zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej. Sąd Najwyższy uznał kasację za oczywiście zasadną, stwierdzając wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. Podstawą tego rozstrzygnięcia był wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 sierpnia 2020 r. (K 46/15), który uznał za niezgodny z Konstytucją art. 374 § 1 zd. 1 w zw. z art. 380 i art. 354 pkt 2 k.p.k. w zakresie, w jakim nie przewiduje obowiązkowej obecności podejrzanego na rozprawie dotyczącej wniosku o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności i zastosowanie środków zabezpieczających. Sąd Najwyższy podkreślił, że środki zabezpieczające należą do reakcji karnoprawnej i wymagają szczególnych gwarancji, a osoba niepoczytalna może nie być w stanie właściwie ocenić znaczenia udziału w rozprawie. W niniejszej sprawie sąd rejonowy procedował pod nieobecność oskarżonego, którego stawiennictwo było obowiązkowe. Uchybienia tego nie dostrzegł sąd okręgowy. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Chełmie do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sąd ma zapewnić obecność oskarżonego, wysłuchać go, przeprowadzić postępowanie dowodowe, rozważyć aktualność opinii biegłych oraz ustalić, czy podejrzany jest leczony psychiatrycznie.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Interpretacja przepisów k.p.k. dotyczących obowiązkowego udziału podejrzanego w rozprawie w przedmiocie zastosowania środków zabezpieczających po wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 46/15 oraz stosowanie art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji zastosowania środków zabezpieczających w sprawach karnych, gdzie występuje niepoczytalność sprawcy.

Zagadnienia prawne (2)

Czy niezastosowanie środka zabezpieczającego wobec oskarżonego, który nie został wysłuchany, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, niezastosowanie środka zabezpieczającego bez wysłuchania oskarżonego, w sytuacji gdy jego obecność na rozprawie była obowiązkowa zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego K 46/15, który uznał za niezgodne z Konstytucją przepisy k.p.k. w zakresie, w jakim nie przewidują obowiązkowej obecności podejrzanego na rozprawie dotyczącej wniosku o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności i zastosowanie środków zabezpieczających. Podkreślono, że środki te wymagają szczególnych gwarancji, a osoba niepoczytalna może nie być w stanie właściwie ocenić znaczenia udziału w rozprawie.

Jaki jest zakres obowiązkowego udziału podejrzanego w rozprawie dotyczącej wniosku o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności i zastosowanie środków zabezpieczających po wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 46/15?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 46/15, prezes sądu (lub upoważniony sędzia) jest zobowiązany wezwać podejrzanego na rozprawę w sprawie wniosku o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności i zastosowanie środków zabezpieczających, z uwzględnieniem gwarancji procesowych.

Uzasadnienie

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego K 46/15 skutkuje tym, że sąd jest zobowiązany do zapewnienia obowiązkowego udziału podejrzanego w rozprawie dotyczącej środków zabezpieczających, chyba że jego udział byłby niewskazany ze względów medycznych. Sąd Najwyższy interpretuje ten obowiązek w kontekście ochrony prawa do obrony i szczególnych gwarancji dla osób niepoczytalnych.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Uchylenie wyroku i przekazanie do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
oskarżony (M. Ć.)

Strony

NazwaTypRola
M. Ć.osoba_fizycznaoskarżony
M. J.osoba_fizycznapokrzywdzona
Obrońca M. Ć.inneobrońca
Prokurator Regionalny w Poznaniuorgan_państwowyinna

Przepisy (20)

Główne

k.p.k. art. 17 § 1 pkt 2

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 354 § pkt 2

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 374 § 1 zd. pierwsze

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 380

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 439 § 1 pkt 11

Kodeks postępowania karnego

Pomocnicze

k.k. art. 190 § 1

Kodeks karny

k.k. art. 190a § 1

Kodeks karny

k.k. art. 31 § 1

Kodeks karny

k.k. art. 93a § 1 i 2

Kodeks karny

k.k. art. 93b § 1

Kodeks karny

k.k. art. 93c § 1

Kodeks karny

k.k. art. 99 § 1 i 2

Kodeks karny

k.k. art. 39 § 2b

Kodeks karny

k.k. art. 41a § 4

Kodeks karny

k.p.k. art. 433 § 1

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 385

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 386

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 324 § 1

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 535 § 5

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 443

Kodeks postępowania karnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 374 § 1 zd. pierwsze w zw. z art. 380 i art. 354 pkt 2 k.p.k. poprzez uznanie, że nie ma konieczności wysłuchania oskarżonego przed zastosowaniem środka zabezpieczającego, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.

Odrzucone argumenty

Kasacja obrońcy została wniesiona na korzyść oskarżonego. • Prokurator Regionalny wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.

Godne uwagi sformułowania

wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza wskazana w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. • środki zabezpieczające należą do kategorii środków reakcji karnoprawnej, przez co muszą być obudowane szczególnie silnymi rozwiązaniami gwarancyjnymi • wyroki zakresowe o charakterze negatywnym skutkują wskazaniem przez Trybunał Konstytucyjny zakresu treści normatywnej przepisu, która została uznana za niezgodną z Konstytucją i w ten sposób pozbawiona mocy obowiązującej.

Skład orzekający

Adam Roch

przewodniczący-sprawozdawca

Paweł Kołodziejski

członek

Igor Zgoliński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów k.p.k. dotyczących obowiązkowego udziału podejrzanego w rozprawie w przedmiocie zastosowania środków zabezpieczających po wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 46/15 oraz stosowanie art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zastosowania środków zabezpieczających w sprawach karnych, gdzie występuje niepoczytalność sprawcy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie SN dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z prawem do obrony i gwarancjami procesowymi w przypadku stosowania środków zabezpieczających wobec osób niepoczytalnych, co jest istotne dla praktyków prawa karnego.

Sąd Najwyższy: Brak wysłuchania oskarżonego przy środkach zabezpieczających to błąd, który uchyla wyrok!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst