II KK 5/12

WYROK  Z  DNIA  2  LUTEGO  2012  R. 
II  KK  5/12 
 
Wyjątek określony w art. 443 zd. 1 in fine k.p.k. nie ma zastosowania 
w przypadku, gdy sąd odwoławczy ponownie rozpoznaje sprawę, na skutek 
uwzględnienia przez Sąd Najwyższy kasacji wniesionej na korzyść 
skazanego w warunkach określonych w art. 343 lub art. 387 k.p.k. albo art. 
156 k.k.s. i uchylenia wyroku sądu drugiej instancji. 
 
Przewodniczący: sędzia SN E. Strużyna. 
Sędziowie SN: J. Szewczyk, W. Wróbel (sprawozdawca). 
 
Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2012 r., na 
posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.) sprawy Kamila K., 
skazanego z art. 197 § 1 k.k., z powodu kasacji wniesionej na korzyść 
skazanego przez Prokuratora Okręgowego w P. od prawomocnego wyroku 
Sądu Okręgowego w P. z dnia 30 września 2011 r., utrzymującego w części 
w mocy wyrok Sądu Rejonowego w M. z dnia 16 marca 2011 r. na 
podstawie art. 535 § 5 k.p.k. 
 
u c h y l i ł  zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w P. i p r z e k a z a ł  
sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. 
 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Sąd Rejonowy w M., wyrokiem z dnia 16 marca 2011 r., wydanym w 
trybie art. 387 § 1 k.p.k., uznał Kamila K. za winnego tego, że w dniu 26 

 
 
2 
grudnia 2010 r. w M. doprowadził przemocą i groźbą bezprawną Ewelinę 
W. do obcowania płciowego, tj. przestępstwa określonego w art. 197 § 1 
k.k. i za to na podstawie powołanego przepisu wymierzył mu karę 2 lat 
pozbawienia wolności. Orzeczenie to zawierało także inne oboczne 
rozstrzygnięcia. 
Od powyższego wyroku apelację wniósł osobiście skazany, 
podnosząc zarzut rażącej niewspółmierności kary. 
Po rozpoznaniu środka odwoławczego Sąd Okręgowy w P., wyrokiem 
z dnia 20 września 2011 r., zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, 
że podwyższył orzeczoną wobec skazanego karę pozbawienia wolności do 
lat 3, w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy. 
Wyrok Sądu Odwoławczego zaskarżył kasacją w całości na korzyść 
skazanego oskarżyciel publiczny. Orzeczeniu temu zarzucił rażące 
naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść 
orzeczenia, tj. art. 434 § 3 k.p.k. w zw. z art. 100 § 6 k.p.k. w zw. z art. 16 § 
1 k.p.k., polegające na zmianie wyroku Sądu Rejonowego w M., poprzez 
podwyższenie oskarżonemu orzeczonej kary z 2 do 3 lat pozbawienia 
wolności, mimo zaniechania przez Sąd Rejonowy w M. obowiązku 
pouczenia oskarżonego o treści przepisów art. 443 k.p.k. w zw. z art. 434 § 
3 k.p.k. To naruszenie miało z kolei doprowadzić do rażącego naruszenia 
zasady informacji procesowej, wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.k., a w 
konsekwencji – do wydania wadliwego wyroku. 
Podnosząc powyższy zarzut, oskarżyciel publiczny wniósł o uchylenie 
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w P. do 
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja Prokuratora Okręgowa w P. okazała się w pełni zasadna. Nie 
ulega wątpliwości, że wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 100 § 6 
k.p.k., w trakcie postępowania przed Sądem Rejonowym w M. skazany nie 

 
 
3 
został pouczony o treści art. 434 § 3 i art. 443 k.p.k., które to regulacje 
ograniczają zakres stosowania zakazu reformationis in peius w wypadku 
wniesienia środka odwoławczego jedynie na korzyść oskarżonego w 
wypadku skazania z zastosowaniem m.in. art. 387 k.p.k. Jak wynika z 
protokołu rozprawy głównej przed Sądem Rejonowym w M., pouczenie 
udzielone skazanemu zostało ograniczone wyłącznie do kwestii „sposobu i 
trybu odwołania”, co nie obejmuje możliwych, negatywnych konsekwencji 
złożenia przez skazanego apelacji od wyroku wydanego w warunkach art. 
387 § 1 k.p.k.  
Jak trafnie wskazuje Prokurator Okręgowy w P., zaniechanie 
pouczenia 
uczestnika 
postępowania 
o 
ciążących 
obowiązkach 
i 
przysługujących mu uprawnieniach, stosownie do treści art. 16 § 1 k.p.k. 
„nie może wywoływać ujemnych skutków procesowych dla uczestnika 
postępowania”. Dotyczy to także możliwości wymierzenia surowszej kary 
przez sąd odwoławczy w warunkach przewidzianych w art. 434 § 3 k.p.k. 
Sąd Okręgowy w P. dokonał zmiany wyroku Sądu Rejonowego w M. 
podwyższając wymiar orzeczonej wobec skazanego kary pozbawienia 
wolności z dwóch lat do lat trzech. Rozstrzygnięcie to, podjęte w ramach 
określonych w art. 434 § 3 k.p.k., naruszyło jednocześnie w sposób rażący 
art. 16 § 1 k.p.k. w związku z art. 100 § 6 k.p.k. Naruszenie to miało przy 
tym istotny wpływ na treść orzeczenia Sądu Odwoławczego, bowiem 
przestrzeganie tych regulacji wykluczyłoby możliwość zmiany wyroku Sądu 
pierwszej instancji i zaostrzenia wymiaru kary pozbawienia wolności. 
W tym stanie rzeczy należało uchylić wyrok Sądu Odwoławczego i 
sprawę przekazać temu sądowi do ponownego rozpoznania. Ponownie 
procedując w tej sprawie, Sąd Okręgowy w P. musi uwzględnić fakt, że 
zarówno art. 434 § 3 k.p.k., jak też art. 443 k.p.k. ma charakter zupełnie 
wyjątkowy i nie jest dopuszczalna ich rozszerzająca wykładnia (por. wyrok 
Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2011 r., V KK 238/10, LEX nr 

 
 
4 
897787). W szczególności Sąd Odwoławczy musi zważyć, że przekazanie 
sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania przez Sąd Najwyższy nie 
jest wynikiem zaskarżenia orzeczenia tegoż Sądu na korzyść oskarżonego 
w warunkach określonych w art. 434 § 3 k.p.k., ale efektem rozpoznania 
kasacji wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w P. na podstawie art. 
519 k.p.k. oraz art. 523 § 1 i 2 k.p.k. Artykuł 443 k.p.k. w zw. z art. 434 
k.p.k. nie ma więc zastosowania w przypadku, gdy sąd odwoławczy 
ponownie rozpoznaje sprawę, na skutek uwzględnienia przez Sąd 
Najwyższy kasacji wniesionej na korzyść skazanego w warunkach 
określonych w art. 343 lub art. 387 k.p.k. albo art. 156 k.k.s. i uchylenia 
wyroku sądu drugiej instancji. Przeciwne stanowisko, zgodnie z którym 
także kasacja złożona na korzyść osoby skazanej w warunkach 
określonych w art. 343 k.p.k. lub 387 k.p.k. (albo art. 156 k.k.s.), mogłaby 
zostać potraktowana jako „zaskarżenie na korzyść oskarżonego w 
warunkach określonych w art. 434 § 3 lub 4 k.p.k.” prowadziłoby do 
wypaczenia sensu art. 443 k.p.k., zwłaszcza, gdy kasacja składana byłaby 
przez prokuratora lub podmiot kwalifikowany, określony w art. 521 k.p.k. 
Art. 443 k.p.k. wiąże termin „zaskarżenia na korzyść” bezpośrednio z 
treścią art. 434 § 3 lub 4 k.p.k., w którym to przepisie przesłanką 
rozstrzygnięcia na niekorzyść oskarżonego przez sąd odwoławczy jest, 
m.in., wniesienie na korzyść oskarżonego środka odwoławczego, w którym 
„zaskarżono rozstrzygnięcie co do winy lub co do kary lub środka karnego, 
objęte uprzednim porozumieniem”. Takim rozstrzygnięciem, którego treść 
może być objęta „uprzednim porozumieniem”, jest wyłącznie orzeczenie 
sądu pierwszej instancji, bowiem w postępowaniu przed sądem drugiej 
instancji art. 343 k.p.k. oraz art. 387 k.p.k. nie mogą już być bezpośrednio 
stosowane. Skoro zaskarżenie wyroku sądu odwoławczego na korzyść 
oskarżonego nie spełnia przesłanek określonych w art. 434 § 3 k.p.k. to tym 
bardziej nie można uznać kasacji wniesionej na korzyść skazanego od 

 
 
5 
wyroku sądu drugiej instancji za zaskarżenie „w warunkach określonych w 
art. 434 § 2 k.k.” 
Należy także podkreślić, że w pełni aktualny pozostaje pogląd wyrażony 
przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 maja 2011 r. (II KK 97/11, 
OSNKW 2011 r., z. 7, poz. 63), zgodnie z którym rozwiązania przyjęte w 
art. 434 § 3 i art. 443 k.p.k. funkcjonują jedynie wtedy, gdy to oskarżony lub 
jego obrońca w drodze środka zaskarżenia kwestionują winę lub karę 
objęte uprzednim porozumieniem, mimo że rozstrzygnięcie w tych 
kwestiach nie narusza prawa. W przypadku kwestionowania na korzyść 
oskarżonego wyroku sądu wydanego z naruszeniem prawa procesowego 
lub materialnego „funkcjonować musi zakaz reformationis in peius, także w 
postępowaniu po uchyleniu zaskarżonego wyroku”.