II KK 465/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyrok skazujący za uchylanie się od alimentacji, uznając, że odbywanie kary pozbawienia wolności uniemożliwiało obiektywne spełnienie obowiązku.
Sąd Najwyższy rozpoznał kasację Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku skazującego M. K. za uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego. Sąd Rejonowy skazał oskarżonego na rok i 2 miesiące pozbawienia wolności. Kasacja zarzuciła rażące naruszenie prawa procesowego, wskazując na pominięcie przez sąd faktu odbywania przez oskarżonego kary pozbawienia wolności w kluczowym okresie, co obiektywnie uniemożliwiało realizację obowiązku alimentacyjnego. Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, podkreślając, że uchylanie się od alimentacji wymaga obiektywnej możliwości ich spełnienia.
Sąd Najwyższy w Izbie Karnej rozpoznał kasację Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z dnia 11 marca 2024 r., sygn. akt IV K 1003/23, którym M. K. został uznany za winnego przestępstwa z art. 209 § 1a k.k. (uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego). Sąd Rejonowy wymierzył skazanemu karę roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 19 marca 2024 r. Kasacja zarzuciła rażące naruszenie art. 410 k.p.k. poprzez pominięcie przez sąd okoliczności odbywania przez oskarżonego w okresie od 21 grudnia 2020 r. do 17 października 2021 r. kary pozbawienia wolności, co obiektywnie uniemożliwiało realizację obowiązku alimentacyjnego. Sąd Najwyższy, analizując materiał dowodowy, stwierdził, że w okresie odbywania kary pozbawienia wolności, M. K. pracował w zakładzie karnym, a część jego wynagrodzenia była zajmowana przez komornika na poczet zadłużenia alimentacyjnego, głównie na rzecz ZUS. Sąd Najwyższy podkreślił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, odbywanie kary pozbawienia wolności przy braku innych dochodów lub zajęciu wynagrodzenia uniemożliwia przypisanie odpowiedzialności karnej za uchylanie się od alimentacji, gdyż uchylanie się wymaga umyślnego unikania obowiązku przy obiektywnej możliwości jego spełnienia. W związku z tym Sąd Najwyższy uznał, że doszło do naruszenia prawa wskazanego w kasacji, błędnego ustalenia czasu popełnienia przestępstwa i uchylił zaskarżony wyrok, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, który ma dokonać wnikliwej analizy umyślności uchylania się od obowiązku z uwzględnieniem okresu odbywania kary pozbawienia wolności.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli zobowiązany nie ma obiektywnych możliwości spełnienia obowiązku alimentacyjnego z powodu odbywania kary pozbawienia wolności i zajęcia jego dochodów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego wymaga umyślnego unikania obowiązku przy obiektywnej możliwości jego spełnienia. Okres odbywania kary pozbawienia wolności, połączony z pracą w zakładzie karnym i zajęciem wynagrodzenia przez komornika, wyklucza obiektywną możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie wyroku i przekazanie do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
M. K.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. K. | osoba_fizyczna | skazany |
| W. K. | osoba_fizyczna | pokrzywdzona |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | instytucja | wnioskodawca |
Przepisy (2)
Główne
k.k. art. 209 § § 1a
Kodeks karny
Przepis dotyczy uchylania się od obowiązku alimentacyjnego, gdy wysokość zaległości stanowi co najmniej równowartość trzech świadczeń okresowych, czym naraziło się pokrzywdzonego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Pomocnicze
k.p.k. art. 410
Kodeks postępowania karnego
Nakazuje sądowi uwzględnienie wszystkich ujawnionych okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Okoliczność odbywania przez oskarżonego kary pozbawienia wolności w okresie objętym zarzutem czynu zabronionego. Obiektywny brak możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego w okresie odbywania kary pozbawienia wolności. Zajęcie przez komornika wynagrodzenia oskarżonego w zakładzie karnym na poczet zadłużenia alimentacyjnego.
Godne uwagi sformułowania
uchylał się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego naraził pokrzywdzoną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego obiektywnym brakiem możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego uchylanie się oznacza bowiem, że zobowiązany ma obiektywne możliwości realizowania tego obowiązku, ale umyślnie tego unika, nie dopełnia obowiązku ze złej woli.
Skład orzekający
Michał Laskowski
przewodniczący-sprawozdawca
Kazimierz Klugiewicz
członek
Waldemar Płóciennik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 209 § 1a k.k. w kontekście odbywania kary pozbawienia wolności i obiektywnej niemożności spełnienia obowiązku alimentacyjnego."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy zobowiązany odbywa karę pozbawienia wolności i jego dochody są zajmowane.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych, w tym sytuacji osobistej skazanego, przy ocenie popełnienia przestępstwa. Podkreśla różnicę między umyślnym uchylaniem się a obiektywną niemożnością spełnienia obowiązku.
“Czy więzienie zwalnia z alimentów? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN II KK 465/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 kwietnia 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Michał Laskowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSN Waldemar Płóciennik Protokolant Patrycja Kotlarska przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej Warszawa - Praga w Warszawie delegowanego do Prokuratury Krajowej Jerzego Kopcia w sprawie M. K. skazanego z art. 209 § 1a k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2025 r., kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z dnia 11 marca 2024 r., sygn. akt IV K 1003/23, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu Lublin - Zachód w Lublinie do ponownego rozpoznania. [J.J.] Kazimierz Klugiewicz Michał Laskowski Waldemar Płóciennik UZASADNIENIE Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie, wyrokiem z dnia 11 marca 2024 r., sygn. IV K 1003/23, uznał M. K. za winnego tego, że w okresie od dnia 5 czerwca 2019 r. do dnia 8 grudnia 2019 r., w okresie od dnia 30 kwietnia 2020 r. do dnia 16 października 2021 r. oraz w okresie od dnia 15 kwietnia 2022 r. do dnia 18 maja 2023 r. w L. uchylał się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego wobec małoletniej córki W. K. określonego co do wysokości wyrokiem Sądu Rejonowego w P. sygn. akt […] na kwotę 400 złotych miesięcznie, przy czym wysokość powstałych wskutek zaległości stanowi co najmniej równowartość trzech świadczeń okresowych, czym naraził pokrzywdzoną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, to jest za winnego przestępstwa z art. 209 § 1a k.k. i za przestępstwo to wymierzył mu karę roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności. Wyrok ten nie został zaskarżony i uprawomocnił się z dniem 19 marca 2024 r. Pisemne uzasadnienie wyroku nie zostało sporządzone. Kasację od tego wyroku wniósł na korzyść M. K. Rzecznik Praw Obywatelskich. Zaskarżył wyrok w całości i zarzucił rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, tj. art. 410 k.p.k., polegające na pominięciu przez Sąd wynikających z ujawnionego materiału dowodowego i mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia okoliczności, związanych z odbywaniem przez oskarżonego w okresie od dnia 21 grudnia 2020 r. do dnia 17 października 2021 r. kary pozbawienia wolności i obiektywnym brakiem możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego wobec małoletniej córki W. K. , w wyniku czego doszło do wadliwego określenia w wyroku granic czasowych przypisanego M. K. czynu zabronionego. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Lublin-Zachód w Lublinie do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich jest zasadna w stopniu oczywistym. Z ujawnionego w toku przewodu sądowego materiału dowodowego wynika, że M. K. w okresie od dnia 21 grudnia 2020 r. do dnia 17 października 2021 r. odbywał karę pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z dnia 20 października 2020 r., sygn. akt III K 382/20. W tym czasie M. K. pracował w zakładzie karnym, a komornik zajmował część jego wynagrodzenia. Zajęta część wynagrodzenia przeznaczona została w całości na poczet zadłużenia na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W toku egzekucji ustalono, że M. K. nie ma majątku ruchomego lub nieruchomości, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji. W aktach sprawy Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, na podstawie których wydano zaskarżony kasacją wyrok znajdują się stosowne dokumenty, będące podstawą powyższych ustaleń (k. 32, 34, 62 i 99). Trudno przyjąć, że M. K. , przebywając w zakładzie karnym, pracując tam i spłacając część zaległości alimentacyjnych, miał obiektywną możliwość realizowania bieżącego obowiązku alimentacyjnego, to jest łożenia na utrzymanie córki W. K.. Okres odbywania kary pozbawienia wolności pokrywa się natomiast częściowo z okresem przypisanego mu zaskarżonym kasacją wyrokiem przestępstwa. Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów powszechnych wynika, że jeżeli zobowiązany do spełniania świadczeń alimentacyjnych odbywa karę pozbawienia wolności, a jednocześnie nie ma innych dochodów ani majątku lub osiągane przez niego w zakładzie karnym dochody są zajmowane na poczet należności, to nie można uznać by spełniona została przesłanka odpowiedzialności karnej z art. 209 k.k. w postaci uchylania się od wykonania obowiązku alimentacyjnego. Uchylanie się oznacza bowiem, że zobowiązany ma obiektywne możliwości realizowania tego obowiązku, ale umyślnie tego unika, nie dopełnia obowiązku ze złej woli. Uznać zatem należy, że doszło do naruszenia prawa wskazanego w zarzucie kasacji. Sąd nie wziął pod uwagę całości ujawnionych w sprawie okoliczności i błędnie ustalił czas popełnienia przestępstwa. W toku ponownego rozpoznania sprawy należy dokonać wnikliwej analizy co do umyślnego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego oskarżonego w odniesieniu do poszczególnych okresów wskazanych w zarzucie, z uwzględnieniem faktu odbywania przez M. K. w tym czasie kary pozbawienia wolności. Konieczne będzie jednocześnie rozważenie argumentacji wskazanej powyżej. [J.J.] [a.ł] Kazimierz Klugiewicz Michał Laskowski Waldemar Płóciennik
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI