II KK 441/24

SN
II KK 441/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 stycznia 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jerzy Grubba (przewodniczący)
‎
SSN Kazimierz Klugiewicz
‎
SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca)
w sprawie
T. M.
‎
skazanego z art. 286 § 1 k.k. i in.
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Dariusza Kuberskiego,
‎
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
‎
w dniu 8 stycznia 2025 r.,
‎
kasacji wniesionej przez obrońców
‎
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
‎
z dnia 19 grudnia 2023 r., sygn. akt IX Ka 296/23,
‎
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy - Mokotowa w Warszawie
‎
z dnia 4 lutego 2022 r., sygn. akt VIII K 818/14,
1. uchyla zaskarżony wyrok w odniesieniu do T. M. i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie w postępowaniu odwoławczym;
2. nakazuje zwrot T. M. opłaty kasacyjnej.
Kazimierz Klugiewicz                   Jerzy Grubba                        Włodzimierz Wróbe
ł.n
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie z dnia 4 lutego 2022 r. (sygn. akt VIII K 818/14) uznano T. M. oskarżonego o to, że:
1. w okresie od dnia 14-20 września 2010r w W. i w miejscowości Z.  , działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w krótkich odstępach czasu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z ustaloną osobą doprowadził P. SA do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 12609zł w ten sposób, że podczas prowadzonego przez przedstawicieli tego zakładu ubezpieczeń z wniosku  M. U. postępowania  likwidacyjnego  nr  […]  wynikającego  z  umowy ubezpieczenia  AC  nr  PK  […]  i  zdarzenia  z  dnia  14.09.2010 r. objętego  tym  ubezpieczeniem,  będąc jednocześnie upoważnionym przez M. U. do otrzymania odszkodowania z tego tytułu, wprowadził ich w błąd co do rozmiaru i charakteru szkody w należącym do M. U. pojeździe marki [...] nr rej […] , czym spowodował uznanie roszczeń i wypłatę odszkodowania w ww. wysokości, czyniąc sobie z wyżej opisanego przestępstwa stale źródło dochodu tj. o czyn z art. 286 § 1  k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.
2. w okresie od dnia 7-10 listopada 2010 r. w W. 1 , działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w krótkich odstępach czasu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z nieustaloną osobą doprowadził P. SA do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 9 701,75 zł w ten sposób, że podczas  prowadzonego  przez  przedstawicieli  tego  zakładu  ubezpieczeń  z  jego  wniosku  i  na  jego  rzecz postępowania likwidacyjnego nr […]1. wynikającego z umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy  pojazdów  mechanicznych  o  nr  […]1.  i  zdarzenia  z  dnia 6.11.2010 r.  objętego  tym ubezpieczeniem obowiązkowym, wprowadził ich w błąd co do okoliczności, powstania, rozmiaru i charakteru szkody w należącym do niego pojeździe marki […] nr rej W.2., przedkładając jednocześnie do akt  postępowania  likwidacyjnego  jako  autentyczny  podrobiony  dokument  „informacja  o  numerze  konta” opatrzony  podrobionym  swoim  podpisem,  czym  spowodował  uznanie  roszczeń  i  wypłatę  odszkodowania, czyniąc sobie z wyżej opisanego przestępstwa stałe źródło dochodu tj o czyn z art. 286 § 1  k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.
3.  w okresie od dnia 26-29 listopada 2010 r. w W. 1 , działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w krótkich odstępach czasu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z M. C. doprowadził P. SA do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 12 637,73zł w ten sposób, że podczas prowadzonego przez przedstawicieli tego zakładu ubezpieczeń z wniosku L. P. a faktycznie  na  rzecz  M. C. postępowania  likwidacyjnego  nr  […]  wynikającego  z umowy ubezpieczenia AC nr […] i zdarzenia z dnia 26.11.2010 r. objętego tym ubezpieczeniem, przekazał do wniosku o wypłatę odszkodowania z AC jako dane sprawcy kolizji drogowej dane otrzymane od M. C. , wprowadził ich w błąd co do okoliczności, rozmiaru i charakteru szkody w należącym do L. P. pojeździe marki [...] nr rej […] czym spowodował uznanie roszczeń i wypłatę  odszkodowania,  a  następnie  tak  uzyskane  przez  M. C. od  pokrzywdzonego zakładu ubezpieczeń odszkodowanie otrzymał od niego w gotówce, dając M. C. jako wynagrodzenie za współudział w tym czynie zabronionym możliwość uczestniczenia w imprezie towarzyskiej oraz konsumpcji w nieustalonym lokalu gastronomicznym oraz pieniądze w kwocie 1000zł czyniąc sobie z wyżej opisanego przestępstwa stałe źródło dochodu tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.
4.  w okresie od dnia 1 grudnia 2010 do 7 lutego 2011 r. w W. 1 , działając w wykonaniu z góry powziętego  zamiaru  w  krótkich  odstępach  czasu  w  celu  osiągnięcia  korzyści  majątkowej,  wspólnie  i  w porozumieniu z M. C. poprzez wprowadzenie przedstawicieli P. SA w toku prowadzonego przez nich postępowania likwidacyjnego nr […] w błąd co do faktu zaistnienia zdarzenia stanowiącego podstawę wypłaty odszkodowania z tytułu zawartej w dniu 17.12.2010 r. w III Oddziale P. w W. 1 umowy ubezpieczenia AC nr […]2. zarejestrowanego na dane M. C. pojazdu marki […]1. nr rej […] poprzez wykorzystanie okoliczności, że M. C. w dniu 29 stycznia 2011 r.  w KP […] zawiadomił o przestępstwie kradzieży z włamaniem zarejestrowanego na jego dane ww samochodu  oraz  tej  okoliczności,  że  ww  złożył  zeznanie  mające  służyć  za  dowód  w  prowadzonym  przez Komisariat   Policji   postępowaniu   przygotowawczym   sygn.   […]   i   będąc   uprzedzony   o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań zeznał nieprawdę, opisując okoliczności rzekomej kradzieży z włamaniem, wiedząc, że takiego czynu nie popełniono, a także poprzez wykorzystanie okoliczności, że w dniu 4 lutego 2011 r.  w Urzędzie Miejskim w S., pod rygorem odpowiedzialności karnej M. C. złożył fałszywe oświadczenie, o którym mowa w art. 79 ust 1 pkt 2 ustawy prawo o ruchu drogowym, o tym, że ww pojazd utracił w wyniku przestępstwa, wiedząc, że przestępstwo to nigdy nie zaistniało, będąc upoważnionym przez M. C. w dniu 7.02.2011 r.  do otrzymania odszkodowania z tytułu ww umowy ubezpieczenia AC na swój rachunek bankowy, doprowadził P. SA do uznania niezasadnych roszczeń a przez to do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem w kwocie 29000zł, czyniąc sobie z wyżej opisanego przestępstwa stałe źródło dochodu , tj. o czyn z art. 286 § 1  k.k. w zb z art. 233 § I k.k. w zb z art. 238  k.k. w zb z art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 11 § 2  k.k. w zw. z art. 12 k.k.
5. w okresie od dnia 2-6 grudnia 2010 r. w W. 1 , działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w krótkich odstępach czasu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z M. C. doprowadził P. SA do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 9 673,53 zł w ten sposób, że  podczas  prowadzonego  przez  przedstawicieli  tego  zakładu  ubezpieczeń  z  wniosku  i  na  jego  rzecz postępowania  likwidacyjnego  nr  […]  wynikającego  z  umowy  obowiązkowego  ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych o nr […] i zdarzenia z dnia 2.12.2010 r. objętego tym ubezpieczeniem obowiązkowym, przekazując ww zakładowi ubezpieczeń uzyskane od M. C. dane jego ojca i zarejestrowanego na niego pojazdu […]3. nr […]3. jako sprawcy ww kolizji drogowej, wprowadził ich w błąd co do okoliczności powstania, rozmiaru i charakteru szkody w swoim pojeździe marki […] nr rej […], czym spowodował uznanie roszczeń i wypłatę odszkodowania, a następnie tak  uzyskane  odszkodowanie  odebrał  w  gotówce  od  M. C. ,  dając  mu  w  zamian,  jako wynagrodzenie za współudział w tym czynie zabronionym możliwość uczestniczenia w imprezie towarzyskiej oraz konsumpcji w nieustalonym lokalu gastronomicznym oraz pieniądze w kwocie 1 200zł czyniąc sobie z wyżej opisanego przestępstwa stałe źródło dochodu tj. o czyn z art. 286 § 1  k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.
6.  w okresie od dnia 4-7 marca 2011 r.  w W. 1 , działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w krótkich  odstępach  czasu  w  celu  osiągnięcia  korzyści  majątkowej,  wspólnie  i  w porozumieniu  z A. J. doprowadził P. SA do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 7 671,53zł w ten sposób, że  podczas  prowadzonego  przez  przedstawicieli  tego  zakładu  ubezpieczeń  z  wniosku  rzekomo  M. K. postępowania likwidacyjnego nr […] wynikającego z umowy ubezpieczenia AC nr […] i zdarzenia z dnia 4.03.2011 r. objętego tym ubezpieczeniem obowiązkowym, wprowadził ich w błąd, przedkładając  jako  autentyczny  dokument „upoważnienie  do  wypłaty  odszkodowania”  opatrzony podrobionym podpisem M. K. , użytkowanym przez siebie w chwili zdarzenia pojeździe marki […]1. W.5, czym spowodował uznanie roszczeń i wypłatę odszkodowania, czyniąc sobie z wyżej opisanego przestępstwa stałe źródło dochodu tj. o czyn z art. 286 § 1  k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.
7.  w okresie od dnia 20 grudnia 2011 r.  do dnia 18 stycznia 2012 r. w W. 1 , działając w wykonaniu z góry powziętego  zamiaru  w  krótkich  odstępach  czasu  w  celu  osiągnięcia  korzyści  majątkowej,  wspólnie  i  w porozumieniu  z  A. J. i  A. W. doprowadził  P.  SA  do  niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 21052,01 zł w ten sposób, że podczas prowadzonego przez przedstawicieli tego zakładu ubezpieczeń z wniosku A. W. i rzekomo na rzecz M. M. , a faktycznie  na  rzecz  A. J. ,  postępowania  likwidacyjnego  nr  […]  wynikającego z umowy ubezpieczenia AC nr […] i zdarzenia z dnia 20.12..2011 r. objętego tym ubezpieczeniem, przy wykorzystaniu tej  okoliczności,  że  A. J. wprowadził  ich  w  błąd  poprzez  złożenie  do  akt  ww postępowania  likwidacyjnego  jako  autentycznego  upoważnienia  do  wypłaty  odszkodowania,  opatrzonego podrobionym  podpisem  M. M. co  do  rozmiaru  i  charakteru  szkody  w  należącym  do M. M.  pojeździe marki […]4. nr rej W.6., czym spowodował uznanie roszczeń i wypłatę  odszkodowania  a  owo  przyznane  odszkodowanie  przyjął  na  prowadzony  na  jego  rzecz  rachunek bankowy, tj o czyn z art 286 § 1  k.k. w zb z art 270 § 1  k.k. w zb z art. 11 § 2  k.k. w zw. z art. 12k.k.
winnego  popełnienia zarzucanych mu czynów i za to:
-  za pierwszy czyn na podstawie art. 286 § 1  k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art 65 § 1  k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15.04.2016 r.  skazano go i wymierzono mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności,
- za drugi czyn na podstawie art. 286 § 1  k.k. w zw. z art. 270 § 1  k.k. w zw. z art. 11 § 2  k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § I k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15.04.2016 r.  w zw. z art. 4 § 1  k.k. skazano go i na podstawie art. 286§ 1  k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15.04.2016 r. w zw. z art. 4 § 1  k.k. wymierzono mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;
-  za trzeci czyn na podstawie art. 286 § 1  k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art 65 § 1  k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15.04.2016 r. skazano go i wymierzono mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności,
-  za czwarty czyn na podstawie art. 13§ 1  k.k. w zw. z art. 286 § 1  k.k. w zb z art. 233 § 1 k.k. w zb z art. 238  k.k. w zb z art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 11 § 2  k.k. w zw. z art. 12 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15.04.2016 r w zw. z art. 4 § 1  k.k. skazano go i na podstawie art. 14 § 1  k.k. w zw. z art. 286 § 1  k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15.04.2016 r. w zw. z art. 4 § 1  k.k. wymierzono mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;
- za piąty czyn na podstawie art. 286§ 1  k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art 65 § 1  k.k. w brzmieniu obowiązującym   do   dnia   15.04.2016 r.   skazano   go   i   wymierzono   mu   karę   10   miesięcy pozbawienia wolności,
-  za szósty czyn na podstawie 286§ 1  k.k. w zw. z art. 270 § 1  k.k. w zw. z art. 11 § 2  k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15.04.2016 w zw. z art. 4 § 1   k.k. skazano  go  i  na  podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 §  3 k.k. w  brzmieniu obowiązującym do dnia 15.04.2016 r. w zw. z art. 4 § 1  k.k. wymierzono mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;
- za siódmy czyn na podstawie 286 § 1  k.k. w zw. z art. 270§  1  k.k. w zw. z art. 11 § 2  k.k. w zw. z art. 12 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15.04.2016 r. w zw. z art. 4 § 1  k.k. skazano go i na  podstawie  art.  286 §  1   k.k. w  zw.  z  art.  11 §  3 k.k. w  brzmieniu  obowiązującym  do dnia 15.04.2016 r. w zw. z art. 4 § 1  k.k. wymierzono mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;
- na podstawie art. 85 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15.04.2016 r. w zw. z art. 4 § 1  k.k. wymierzono T. M. karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pobawienia wolności.
Na podstawie art. 33 § 2 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 26.05.2014 r. w zw. z art.  4  § 1  k.k. wymierzono  oskarżonemu  T. M.  za  każdy  z czynów kary 50 stawek dziennych grzywny po 20 zł; na podstawie art. 85 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15.04.2016 r. w zw. z art. 4 § 1  k.k. wymierzono mu karę łączną 300 stawek dziennych grzywny po 20 zł. Na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzeczono wobec T. M. obowiązek naprawienia szkody w części poprzez zapłatę na rzecz P. SA kwoty 47664,1 zł.
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2023 r. (sygn. akt IX Ka 296/23) w stosunku do oskarżonego utrzymano wyrok w mocy dokonując jedynie zmiany w zakresie czynu nr 6 (ustalenie, że dopuścił się go z inną ustaloną osobą) oraz czynu nr 7 (ustalenie, że czynu tego dopuścił się wraz z A. W. i inną ustalona osobą).
Od powyższego prawomocnego orzeczenia kasacje wnieśli obrońcy skazanego.
Adwokat Ł. B. wyrokowi zarzucił
„rażące   naruszenie   prawa,   które   mogło   mieć   istotny   wpływ   na   treść orzeczenia, a mianowicie naruszenie prawa procesowego:
• art. 5 § 2, art. 7, art. 410, art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. - wynikające z oparcia wyroku   wyłącznie   na   dowodach   dla   oskarżonego   niekorzystnych,   przy jednoczesnym    pominięciu dowodów   przemawiających za rzeczywistym zaangażowaniem T. M. w  działalność współoskarżonych bez należytego przedstawienia takiego stanowiska   w uzasadnieniu wyroku,
•    art.   457   KPK   i   art. 433  k.p.k.   przez  nieustosunkowanie   się   Sądu odwoławczego  do  wszystkich  zarzutów  i  wniosków  zawartych  w  apelacji T. M. ,   a   przede   wszystkim  podnoszonych zarzutów w zakresie wątpliwości    dotyczących    świadomości  T. M. dotyczącej  działalności  A. J.  i  M. C. oraz  uchylenia się przez Sąd od możliwości weryfikacji zeznań M. C. .”
Skarżący wniósł  o  uchylenie  zaskarżonego  wyroku  Sądu Okręgowego  w  Warszawie  raz  wyroku  Sądu  Rejonowego  dla  Warszawy Mokotowa  oraz  o  przekazanie  sprawy  T. M.  do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Adwokaci A. N. i A. B. wyrokowi zarzucili:
„ I. rażącą  obrazę  przepisów  postępowania  mającą  istotny  wpływ  na  treść  wyroku Sądu Okręgowego, tj. art. 25 § 1 pkt 2) k.p.k. w zw. z art. 35 § 1 k.p.k. poprzez orzekanie  w  I  instancji  przez  sąd  niższego  rzędu  -  Sąd  Rejonowy  dla  Warszawy- Mokotowa w Warszawie - w sprawie należącej do właściwości sądu wyższego rzędu - Sądu  Okręgowego  w  Warszawie,  co  wprost  wnika  z  wartości  szkody  wyrządzonej pokrzywdzonej spółce Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń Spółka Akcyjna (dalej jako: P. S.A.). Akt oskarżenia wniesiony przez Prokuraturę Okręgową w Warszawie ujmował 27 (dwadzieścia siedem) osób, w tym podsądnego A. J. , któremu zarzucono   popełnienie   31   (trzydziestu   jeden)   czynów   inkryminowanych, których łączna wartość szkody znacznie przekroczyła kwotę 200.00,00 (słownie: dwieście tysięcy 00/100) złotych, co - z uwagi na znaczną wartość mienia objętego zarzutami chociażby do  tej  osoby,  jak  również  jedność  podmiotu  pokrzywdzonego  -  winno  obejmować kwalifikacją czynu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., a co przy wniesieniu aktu oskarżenia powinno stanowić z urzędu podstawę do uznania się przez sąd rejonowy jako niewłaściwy rzeczowo do rozpoznania sprawy w jakimkolwiek zakresie (w tym chociażby  do  podejmowania  decyzji  w zakresie wyłączenia poszczególnych  osób do    odrębnego    postępowania)    i    niezwłocznego    przekazania    sprawi-  do sądu okręgowego   celem   rozpoznania   przedmiotu  sprawy   jako  właściwego rzeczowo, co zgodnie   z   art.   439   §   1   pkt   4   k.p.k.  stanowi w niniejszym przypadku bezwzględną przyczynę odwoławczą ;
II. w   zakresie   czynu   numer   4   -   rażącą   obrazę   przepisów   prawa   materialnego, tj. art. 286 § 1 k.k. w zb z art. 233 § 1 k.k. w zb z art. 238 k.k. w zb z art. 233 § 6 k.k.  w  zw.  z  art.  11  §  2  k.k.  w  zw.  z  art.  12  k.k.  poprzez  błędne  zastosowanie w  sytuacji,  gdy  Skazany  nie  wypełnił  znamion  wskazanych  przestępstw,  co  wynika z materiału dowodowego, jak również bezpośrednio z opisu zarzutu numer 4. Literalne brzmienie    wspomnianego    czynu    oraz    materiał    dowodowy    wprost    wskazują, że to M. C. w dniu 29 stycznia 2011 roku w Komendzie Policji W. zawiadomił o przestępstwie kradzieży z włamaniem zarejestrowanego na jego dane samochodu marki […]1. numer rejestracyjny […]1. oraz złożył zeznania mające  służyć  za  dowód  w  prowadzonym  przez  komisariat  policji  postępowaniu przygotowawczym sygn. […] i będąc uprzedzonym o odpowiedzialności karnej  za  składanie  fałszywych  zeznań  zeznał  nieprawdę,  opisując  okoliczności rzekomej kradzieży z włamaniem, wiedząc że takiego czynu nie popełniono, a także w  dniu  4  lutego  2011  r.  w  Urzędzie  Miejskim  w  Słupsku  pod  rygorem odpowiedzialności  karnej  M. C. złożył  fałszywe  oświadczenie,  o  którym mowa w artykule 79 ust 1 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym o tym, że wyżej wskazany  pojazd  utracił  w  wyniku  przestępstwa  wiedząc,  że  przestępstwo  to nigdy nie zaistniało, a następnie zgłosił szkodę do towarzystwa  ubezpieczeniowego, wskazując  samodzielnie  dane  do  wypłaty  środków,  co  skutkowało  pełnym wypełnieniem  znamion  opisanych  czynów  inkryminowanych  wyłącznie  poprzez działanie M. C.  (bez udziału osób trzecich), a co przy braku jakiegokolwiek udziału T. M. - w tym podjęcia jakichkolwiek działań w rzeczonym zakresie  i  przy  prawidłowo  poczynionych  ustaleniach  stanu  faktycznego  stanowi o  braku  wypełnienia  przez  w/wymienionego  znamion  zarzucanych  w  niniejszym punkcie czynów;
III. w   zakresie   czynu   nr   7   -   rażącą   obrazę   przepisów   prawa   materialnego tj. art. 286 § 1 k.k. w zb z art. 270 § 1 k.k. w zb z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. poprzez błędne zastosowanie w sytuacji, gdy Skazany me wypełnił znamion wskazanych   przestępstw,   co   wynika   z   materiału   dowodowego,   jak   również bezpośrednio  z  opisu  czynu  nr  7.  Literalne  brzmienie  zarzutu  oraz  materiał dowodowy  ujawnia,  że  podczas  prowadzonego  przez  przedstawicieli  P.  S.A. z  wniosku  A. W. i  rzekomo  na  rzecz  M. M. , a    faktycznie     na     rzecz     A. J. ,     postępowania     likwidacyjnego nr […] wynikającego z umowy ubezpieczenia AC nr […] i  zdarzenia  z  dnia  20.12.2011  r.  objętego  tym  ubezpieczeniem  to  A J. wprowadził  Pokrzywdzonego  w  błąd  poprzez  złożenie  do  akt  ww.  postępowania likwidacyjnego   jako   autentycznego   upoważnienia   do   wypłaty   odszkodowania, opatrzonego  podrobionym  podpisem  M. M. co  do  rozmiaru i  charakteru  szkody  w  należącym  do  M. M. pojeździe  marki […]4. nr rej X. , czym spowodował uznanie roszczeń i wypłatę odszkodowania,  co  w  sposób  jednoznaczny  i  oczywisty  wskazuje  na  brak jakiegokolwiek  udziału  i  brak  podjęcia  jakichkolwiek  działań  sprawczych  przez T. M.  w  niniejszym  zakresie,  które  to  działa nia  skutkowałyby wypłatą  nienależnego  świadczenia,  nie  zabezpieczono  w  toku  postępowania żadnych  innych  dowodów  przemawiających  za  odmienną  tezą,  co  determinuje do  uznania,  iż  błędnie  w  rzeczonym  zakresie  przypisano  spełnienie  znamion wskazanych czynów inkryminowanych przez T. M. ;
IV.       rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 286 § 1 k.k. w zw. z art.
12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. poprzez błędne zastosowanie w sytuacji, gdy Skazany nie wypełnił znamion wskazanych przestępstw, co wynika z materiału dowodowego, a także bezpośrednio z opisu zarzutu tj.:
1)   co  do  czynu  nr  3  -  z  opisu  zarzucanego  czynu  oraz  materiału  dowodowego wynika, że postępowanie likwidacyjne P. S.A. prowadzone było z wniosku L. P. ,  a  rzekomym  drugim  uczestnikiem  zdarzenia  drogowego miał być M. C. (tom 56: k. 5-7). Odszkodowanie z ubezpieczenia AC zostało wypłacone na konto należące do M. C.  w kwocie 12.637,73 zł (tom 56: k.12-15, k. (7- upoważnienie do wypłaty odszkodowania). 7 opisu zarzutu i materiału dowodowego nie wynikają czynności sprawcze skazanego T. M. , tj. jakie in concrete działania podjął w przedmiotowym zakresie w/wymieniony,  a  które  to  czyny  miały  skutkować  wprowadzeniem  w  błąd pokrzywdzonego ubezpieczyciela - P. S.A., a następnie wypłata nienależnego świadczenia,  jak  również  nie  zdeponowano  w  aktach  postępowania  dowodów świadczących   o   działaniu    w   porozumieniu   z   wymienionymi w zarzucie osobami;
2)    co  do  czynu  nr  6  -  z  opisu  zarzucanego  czynu  oraz  materiału  dowodowego wynika, że postępowanie likwidacyjne P. S.A. prowadzone było z wniosku M. K. (tom  84-  k.  1-5).  Odszkodowanie  z  ubezpieczenia  AC zostało  wypłacone  na  konto  należące  do  T. M.  w  kwocie 7.671,53  zł  (tom  84:  k.  26-50).  Z  opisu  zarzutu  i  materiału  dowodowego nie  wynikają  czynności  sprawcze  skazanego  T. M.  tj.  jakie in concrete działania podjął w przedmiotowym zakresie w/wymieniony, a które to czyny skutkowały wprowadzeniem w błąd pokrzywdzonego ubezpieczyciela - P. S.A., a następnie wypłata nienależnego świadczenia. Bezsprzecznym jest, że T. M. nie zainicjował postępowania likwidacyjnego i wypłaty odszkodowania.   Jego   dane   występują   jedynie   w   kontekście   upoważnienia do   wypłaty   odszkodowania,   na   których   przedłożenie    przez   M. K.  nie  miał  wpływu,  jak  również  uprzedniej  wiedzy,  nie  znając w/wspomnianej osoby, co potwierdza prawidłowo w tym zakresie ustalony stan faktyczny.
V. rażącą   obrazę   przepisów   prawa   materialnego   tj.   art.   12   §   1   k.k.   (co   do wszystkich czynów) poprzez:
1)      błędne    zastosowanie    przejawiające    się    nieuprawnionym    przyjęciem, iż w niniejszym stanie faktycznym czyn ciągły opiera się wyłącznie na działaniach związanych  z  poszczególnym  zdarzeniem  i  na  tej  podstawie  wymierzenie T. M. 7   (siedmiu)   kar   jednostkowych  w wymiarze po 10 (dziesięć) miesięcy pozbawienia wolności za każdy z zarzucanych czynów w  sytuacji  gdy  uwzględniając  krótki  odstęp  czasu  pomiędzy  poszczególnymi zdarzeniami wynikającymi z zarzucanych czynów, tożsamy schemat działania, oraz  jedność  pokrzywdzonego  Sąd  orzekający  w  sprawie  zobligowany  był do dokonania konwalidacji kwalifikacji prawnej zaproponowanej przez oskarżyciela aktem oskarżenia oraz opisu czynu w ten sposób, że stypizowanych 7 (siedem) zarzutów winien uznać jako jeden czyn, wymierzając jedną karę nie zaś 7 (siedem) kar jednostkowych łącząc powyższe węzłem kary łącznej;
2)    uznanie  T. M.  za  winnego  popełnienia  siedmiu  czynów zabronionych polegających na dokonaniu przestępstwa oszustwa w warunkach czynu   ciągłego,   pomimo braku przedstawienia jakichkolwiek  argumentów i dowodów przemawiających za tym, iż Skazany obejmował zamiarem chęć bądź godził się na popełnienie czynów za które został skazany w warunkach czynu ciągłego.
VI. rażącą    obrazę    przepisów    postępowania    mającą    istotny    wpływ    na    treść zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 6 ust. 1 zd. 1 EKPCz w  zw. z  art.  2  ust.  1  Protokołu  nr 7  do  EKPCz  z  dnia 22  listopada  1984  roku (Dz.  U.  z  2003  r.,  Nr  42,  poz.  364)  polegającą  na  braku  rozpoznania  bądź nienależytym  rozpoznaniu  wskazanych  poniżej  zarzutów,  zawartych  w  apelacji obrońcy   T. M.  -   adw.   Ł. B. poprzez   zupełne pominięcie  bądź  nieuwzględnienie  istotnych  okoliczności  podniesionych  w  tych zarzutach  i  w  związku  z  tym  ich  wszechstronnego  oraz  rzetelnego  rozważenia, a nadto ustosunkowanie się przez Sąd Odwoławczy do przedmiotowych zarzutów w sposób ogólnikowy i wybiórczy, sprowadzający się w większości do powtórzenia argumentacji  Sądu  I  instancji,  przy  jednoczesnym  zaniechaniu  odniesienia  się do   podniesionych   w   treści   ww.   środków   odwoławczych   okoliczności,   które podważają prawidłowość dokonanej przez Sąd meriti oceny materiału dowodowego, z czym wiąże się dokonanie całkowicie błędnych ustaleń faktycznych w zakresie związanym  z  ustaleniem  tego,  czy  T. M. dopuścił  się  zarzucanego mu   czynu   zabronionego,   co   w   konsekwencji   doprowadziło   do   zaniechania wszechstronnej  kontroli  odwoławczej  (instancyjnej)  zaskarżonego  wyroku  Sądu  I instancji  i  miało  wpływ  na  jego  treść  z  uwagi  na  doniosłość  tych  okoliczności z punktu widzenia wypełnienia znamion czynu przypisanego Podsądnemu, a czego konsekwencją  stało  się  pozbawienie  Skazanego  prawa  do  rzetelnego  rozpoznania Jego sprawy w postępowaniu odwoławczym;
VII.      rażącą   obrazę   przepisów   postępowania   mającą   istotny   wpływ   na   treść zaskarżonego wyroku, tj. art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1a k.p.k. poprzez   jego   błędne   zastosowanie,   a   w   konsekwencji   oddalenie   wniosku dowodowego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania M.,   prawomocnie   skazanego   i   uznanie   przez   Sąd Odwoławczy,    iż   wniosek    zmierza    w   oczywisty   sposób   do   przedłużania postępowania. Sąd wskazał, iż wyrok skazujący w stosunku do M. C.  zapad! w dniu 22 marca 2022 roku, zaś wyrok Sądu I instancji w stosunku do T. M. w dniu 4 lutego 2022 roku, a więc istniała wystarczająca ilość czasu do złożenia „oświadczeń co do konieczności zmiany swoich depozycji, czy  konieczność  ponownego  przesłuchania,  w  szczególności  uwzględnić  należy fakt, iż wyrok wobec M. C. ' przesądzający o winie nie został przez niego zaskarżony”, w sytuacji gdy dany wniosek dowodowy ma znaczenie dla ustalenia, czy został popełniony czyn zabroniony, tym bardziej, iz M. C. zmieniał swoje depozycje w trakcie postępowania, a jedynym dowodem wskazanym przez Sąd na popełnienie przez T. M. czynów wskazanych w zarzutach nr 3 i 4 są właśnie zeznania wskazanej osoby;
VIII.   rażącą   obrazę   przepisów   postępowania,   mającą   wpływ   na   treść   orzeczenia, tj. art. 167 k.p.k. w zw. z art. 193 § 1 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art.2 § 2 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k.
IX. rażące naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 193 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440   k.p.k.   poprzez   utrzymanie   w   mocy   przez   Sad   Odwoławczy   rażąco niesprawiedliwego    orzeczenia    Sądu    I    instancji,    wydanego    z    rażącym uchybieniem przepisom art. 193 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k, w zw. z art. 366 § 1 k.p.k.  poprzez  dokonanie  przez  Sąd  meriti  oceny  i  następnie  przyjęcie  ustaleń faktycznych w oparciu jedynie o kopie dokumentów zawierających rzekome podpisy T. M. ;
X. rażącą    obrazę    przepisów    postępowania    mającą    istotny    wpływ    na    treść zaskarżonego  wyroku  tj.  art.  440  k.p.k.  poprzez  brak  przeprowadzenia  kontroli odwoławczej  z  urzędu,  poza  granicami  sformułowanych  zarzutów  przez  obronę, co  skutkowało  zaistnieniem  szeregu  rażących  uchybień  procedury  karnej  oraz błędami   w   ustaleniach   faktycznych.   Opisane   powyżej   zarzuty   w   konfrontacji z uzasadnieniami zapadłych orzeczeń i zebranym materiałem dowodowym dowodzą, iż   doszło   do   ustalenia   winy   T. M.    jedynie   na   podstawie poszlakowych,  niepełnych  dowodów  i  wielu  niedopuszczalnych  domniemań.  Sam wadliwy  opis zarzutów  z aktu  oskarżenia  w stosunku  do  T. M. , które nie zostały konwalidowane na etapie postępowania jurysdykcyjnego m.in. przejawiające się brakiem wskazania na czym miało polegać wprowadzenie w błąd pokrzywdzonego podmiotu in concreto przez T. M. oraz wskazanie podejmowanych  przez  niego  działań,  czy  też  dowodowe  wykazanie  działania  w porozumieniu z innymi osobami stanowi o braku wypełnienia znamion zarzucanego czynu  inkryminowanego,  a  tym  samym  o  konieczności  uchylenia  bądź  zmiany orzeczenia jako dotkniętego wadą i nieodpowiadającego obowiązującemu prawu.”
Skarżący wnieśli o   uchylenie    zaskarżonego    wyroku    Sądu    Okręgowego    w Warszawie oraz wyroku Sądu Rejonowego  dla  Warszawy  Mokotowa  w  Warszawie  w  całości  i  przekazanie  sprawy  do  ponownego  rozpoznania Sądowi Okręgowemu jako sądowi pierwszej instancji.
Prokurator wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnych.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Kasacja okazała się zasadna w zakresie zarzutu braku rozpoznania apelacji poza granicami zarzutów na podstawie art. 440 k.p.k.
Nie ma racji skarżący, że w sprawie zmaterializowała się bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k. Sąd okręgowy jest właściwy, gdy rozpoznaje sprawię o przestępstwo z art. 286 § 1 w zw. z art. 294 § 1 lub 2 k.k.
‎
W niniejszej sprawie taka kwalifikacja nie została przyjęta w akcie oskarżenia w odniesieniu do skazanego, ani też nie został on skazany za przestępstwo oszustwa względem mienia o znacznej wartości.
Z uwagi na uchylenie wyroku przez uwzględnienie zarzutu nr X z kasacji obrońców oskarżonego, rozpoznanie pozostałych byłoby przedwczesne.
Sąd odwoławczy utrzymując wyrok skazujący T. M. w mocy wydał wyrok rażąco niesprawiedliwy z uwagi na brak dostrzeżenia z urzędu, że ani w sentencji wyroku Sądu I instancji, ani też w jego uzasadnieniu nie udowodniono w istocie na czym polegać miało współdziałanie oskarżonego z innymi osobami. Nadmienić należy, że mimo, iż uzasadnienie wyroku Sądu I instancji zostało sporządzone na urzędowym formularzu, jest ono mało czytelne.
W części, gdzie Sąd omawia fakty uznane za udowodnione (s. 34-50 wyroku) tylko w dwóch przypadkach opisuje na czym polegało zachowanie T. M. (osobiste zgłoszenie szkody do PZU), a w pozostałych nadmienia jedynie, że np. T. M. był upoważniony do odbioru odszkodowania (postępowanie likwidacyjne ze zgłoszenia M. U. z dnia 15 września 2010 r. oraz ze zgłoszenia M. K. z marca 2011 r.) albo, że T. M. był organizatorem wyłudzenia dokonanego przez M. C. , którego miał do tego namówić. W żadnym miejscu Sąd nie precyzuje jednak na czym miało polegać współdziałanie z innymi osobami (ustalonymi bądź nie), uzasadniające przyjęcie ostatecznej kwalifikacji współsprawstwa do oszustwa, a nie pomocnictwa, podżegania, czy chociażby prania pieniędzy lub paserstwa.
W kolejnej części uzasadnienia (pkt 1.1 – dowody będące podstawą ustalenia faktów) Sąd w odniesieniu do T. M. także nie prezentuje jakie dowody i ustalenia faktycznie stały się podstawą dla przyjęcia jego działania wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami. Co do czynu nr 1 przytoczono jedynie ustalenia biegłego względem rozbieżności w uszkodzeń samochodu [...] ze zgłoszeniem. Podobnie niewiele więcej zawierają rozważania co do czynu nr 7 – ponad omówienie opinii biegłego, Sąd wspomina jedynie o tym, że na upoważnieniu do wypłaty odszkodowania znajdował się podrobiony podpis M. M. , który zeznał, że nie zna T. M. . Odnośnie do czynu nr 2 Sąd jedynie wskazał, że faktycznie doszło do kolizji z autem T. M. , ale sprawca kolizji zaprzeczył, by spowodował tak istotne szkody, jakie wnikały ze zgłoszenia. W zakresie czynu nr 3 Sąd wskazał, że M. C. przyznał się do przestępstwa wyłudzenia odszkodowania i wyjaśniał, że to T. M. namówił go do zgłoszenia fikcyjnej stłuczki. Podobne ustalenie (namówienie do wyłudzenia odszkodowania) ma miejsce co do czynu nr 4. Zaś gdy chodzi o czyn nr 5 Sąd wskazał, że biegły ustalił, że opis uszkodzeń autorstwa T. M. nie był adekwatny do zadeklarowanego przebiegu rzekomej stłuczki.
W części uzasadnienia, gdzie Sąd omawia podstawy prawne wyroku co do czynów nr 1, 2, 3, 5 i 6 wskazuje jedynie, że oskarżony działał wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami w celu osiągniecia korzyści majątkowej i w ten sposób doprowadził P. S.A. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Zdaniem Sądu „oskarżeni  podejmowali  działania  zmierzające  do  osiągnięcia korzyści  majątkowej  -  uzyskania  wyższego  odszkodowania,  poprzez  przedstawianie  do  oględzin tych  części  auta,  które  nie  uległy  zniszczeniu  bądź  takich,  których  w  ogóle  nie  było  w  pojeździe  w chwili  zawierania  umowy  ubezpieczenia  (np.  poduszki  powietrzne,  które  wg  biegłego  nie  mogły wybuchnąć  w  poszczególnych  kolizjach),  deklarowanie  -  podczas  zgłaszania  roszczeń  -  uszkodzeń, które  w  ogóle  nie  zaistniały,  a  zatem  działali  tak,  by  utwierdzić,  poprzez  wprowadzenie  w  błąd pracowników  ubezpieczyciela,  że  roszczenia  są  słuszne  i  powstały  w  warunkach  objętych  ochroną ubezpieczeniową.” W odniesieniu do czynu nr 4 Sąd wskazał tylko, że oskarżony wykorzystał zgłoszenie kradzieży pojazdu przez M. C. i doprowadził P. S.A. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Nie wskazał co konkretnie to wykorzystanie oznaczało.
Z uwagi na przyjętą ostatecznie kwalifikacją prawną przypisanych oskarżonemu czynów, pamiętać należy, że kluczowym elementem koniecznym dla przyjęcia współsprawstwa do przestępstwa jest realizacja znamion poprzez wspólne wykonywanie znamion konkretnego typu czynu zabronionego. Aby można było mówić o współsprawstwie, porozumienie z inną osobą musi zostać zawarte przed wspólną realizacją znamion czynu zabronionego, lub przynajmniej w momencie tej realizacji. Przyjęcie konstrukcji współsprawstwa nie zwalnia sądu orzekającego w sprawie z obowiązku precyzyjnego wskazania konkretnych zachowań oskarżonych, które mają być kwalifikowane, jako „wspólna” realizacja znamion czynu zabronionego w rozumieniu art. 18 § 1 k.k. Podkreśla się również, że nawet jeśli współsprawstwo nie musi polegać na realizacji znamion czasownikowych zawartych w opisie typu czynu zabronionego, to w każdym przypadku wymaga to, aby sprawca podjął działanie, które w ramach uzgodnienia było niezbędnym lub istotnym warunkiem dla realizacji przez innego współsprawcę znamion czynności wykonawczej zawartych w danym typie czynu zabronionego. Zatem współsprawstwo nie może ograniczać się wyłącznie do biernego obserwowania działań innej osoby, która realizuje znamiona typu czynu zabronionego, nawet jeśli towarzyszy temu pełna świadomość karalności takiego zachowania oraz akceptacja dla niego (zob. Wyrok SN z 8.12.2011 r., II KK 162/11, OSNKW 2012, nr 3, poz. 28., Wyrok SN z 23.10.2014 r., IV KK 171/14, LEX nr 1551678, Wyrok SN z 15.12.2011 r., III KK 193/11, LEX nr 1119509, Wyrok SN z 21.12.2011 r., III KK 208/11, LEX nr 1119511). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela powyższy sposób wykładni art. 18 § 1 k.k. Zgodnie z fundamentalną zasadą odpowiedzialności karnej, konieczne jest jednoznaczne i indywidualne udowodnienie winy sprawcy. Realizacja zarzucanych znamion konkretnego typu czynu zabronionego musi mieć swoją podstawę w unikalnym w konkretnej sprawie materiale dowodowym. Oczywiste z punktu widzenia praktyki procesu karnego jest także to, że często sąd nie dysponuje dowodem bezpośrednim, który w sposób absolutnie jednoznaczny przesądzałby o danym zdarzeniu i jego ocenie prawnej. W takiej sytuacji sąd musi stosować sposoby rozumowania, wyciągania wniosków i oceny jakościowej materiału, którym dysponuje. W uzasadnieniu zaś musi w sposób przekonujący udowodnić, że przyjęta wersja wydarzeń jest tą, co do której nie można w racjonalny sposób przedstawić zarzutów, innych niż czysto polemiczne. Sąd kierować się musi przyjętymi powszechnie kanonami argumentacji i wnioskowań, gdyż wszelkie niedopowiedzenia, czy tzw. skróty myślowe czynią przypisanie winy wadliwym procesowo. Łańcuch powiązań określonych wydarzeń i ocena ich znaczenia w danym kontekście (faktycznym i prawnym) musi poddawać się weryfikacji i nie może zawierać luk, które dopuszczają jako równie lub bardziej prawdopodobną odmienną wersję. Prawo materialne wyznacza to, czego należy poszukiwać w sprawie i w jakim kierunku ogniskować postępowanie dowodowe.
W przypadku współsprawstwa, niezależnie od tego, czy przyjmuje się koncepcję formalno- czy materialno-obiektywną, konieczne jest wykazanie istotności konkretnego zachowania w kontekście realizacji znamion typu czynu zabronionego przez innego współdziałającego. Ocena ta musi uwzględniać zawarte porozumienie oraz przekonania pozostałych sprawców. Porozumienie takie cechuje akceptacja wspólnej realizacji znamion typu czynu zabronionego. Może ono mieć charakter formalny lub być jedynie domniemane, wymagając jedynie świadomości wspólnego działania ze strony współsprawców. Porozumienie może zostać zawarte przed popełnieniem czynu zabronionego, ale także w trakcie jego realizacji, gdy do wykonującego znamiona typu czynu zabronionego sprawcy dołącza inna osoba. Dopiero po przystąpieniu do porozumienia lub jego zawarciu zachowania osób w nim uczestniczących mogą być uznane za współsprawstwo. Nie ma zatem możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności karnej za działania pozostałych współsprawców podjęte w ogóle bez przystąpienia do porozumienia i rozpoczęcia przez nich wspólnej realizacji znamion typu czynu zabronionego. Oprócz porozumienia, dodatkowym warunkiem współsprawstwa, który pozwala odróżnić je od pomocy, jest tzw. "animus auctoris", czyli postrzeganie czynu popełnianego wspólnie z innymi osobami jako własnego. Współsprawca musi traktować wszystkie działania objęte porozumieniem jako własne, a nie cudze przedsięwzięcie. Te materialnoprawne wymogi muszą znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym oraz jego swobodnej ocenie, dokonywanej w optyce doświadczenia życiowego i zasad logicznego wnioskowania.
W niniejszej sprawie, jak wskazano już wcześniej – takich pogłębionych rozważań zabrakło na etapie pierwszoinstancyjnym, ale także podczas rozpoznawania apelacji. Sąd odwoławczy, zwłaszcza w kontekście sytuacji, gdy pojawiają się wątpliwości co do autentyczności dowodów, takich jak dokumenty ze sfałszowanym podpisem oskarżonego, ma szczególną powinność wnikliwej analizy materiału dowodowego. W takich okolicznościach, zadaniem sądu odwoławczego staje się precyzyjne wskazanie, jakie konkretne ustalenia faktyczne, oparte na konkretnych źródłach dowodowych, prowadzą do wniosku o zaistnieniu współsprawstwa. Nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie, że oskarżony działał wspólnie i w porozumieniu. Sąd ma obowiązek zidentyfikować i opisać konkretne zachowania oskarżonego, które realizują znamiona współsprawstwa polegającego na warunkowaniu działania innego współsprawcy. Oznacza to, że konieczne jest szczegółowe rozważenie, czy działania oskarżonego przyczyniły się w sposób istotny do realizacji znamion przestępstwa, a jeśli tak, to do realizacji których części tych znamion. Wymaga to od sądu odwoławczego wykazania, w jaki sposób zachowanie oskarżonego – w kontekście dowodów - warunkowało i współkształtowało działania innych osób. Warto w tym miejscu podkreślić, że jeśli w opisie czynu zabronionego nie wskazano wprost, jakie konkretnie zachowania oskarżonego realizują znamiona współsprawstwa, a jedynie posłużono się ogólnym sformułowaniem „wspólnie lub w porozumieniu”, to ustalenia faktyczne, zawarte w uzasadnieniu wyroku, muszą w sposób jednoznaczny wskazać, jakie zachowania sąd uznał za spełniające kryteria teorii materialno-obiektywnej. Oznacza to, że sąd odwoławczy ma obowiązek wykazać, że materiał dowodowy potwierdza, iż konkretne zachowania oskarżonego stanowiły istotny element przyczyniający się do realizacji przestępstwa przez innego współsprawcę, a nie tylko przypadkową obecność w miejscu zdarzenia.
Przepis art. 413 § 1 pkt 4 i § 2 pkt 1 k.p.k., normujący strukturę wyroku skazującego, nie wymaga, aby w opisie przypisanego czynu przytaczano expressis verbis ustawowe brzmienie wszystkich znamion czynu zabronionego. Wymogiem jest natomiast to, aby określenie przypisanego czynu było dokładne, a kwalifikacja prawna była efektem subsumcji ustalonych faktów pod właściwy przepis prawa materialnego. Zgodnie z art. 413 § 1 pkt 4 k.p.k. każdy wyrok powinien zawierać przytoczenie opisu i kwalifikacji prawnej czynu, którego popełnienie oskarżyciel zarzucił oskarżonemu. Z kolei wyrok skazujący, w myśl § 2 pkt 1 tego artykułu, powinien zawierać dokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu oraz jego kwalifikację prawną. Dokładne określenie zarzuconego, a następnie przypisanego oskarżonemu przestępstwa, powinno zawierać, poza wskazaniem czasu i miejsca jego popełnienia, niezbędny z punktu widzenia ustawowych znamion danego przestępstwa opis czynu. Opis ten powinien pomijać fakty i okoliczności nienależące do istoty tego czynu, W praktyce przyjmuje się, że opis czynu powinien odpowiadać pełnemu zespołowi znamion przewidzianych w przepisie określającym dany typ czynu zabronionego, stąd też przy opisie przestępstw popełnionych w ramach współsprawstwa niezbędnym jest odwołanie się do faktu popełnienia danego czynu wspólnie i w porozumieniu, ewentualnie, gdy jest to możliwe, precyzując rolę każdego ze współsprawców.
Zatem wymóg dokładności opisu czynu nie oznacza konieczności powtarzania w opisie czynu elementów, które są oczywiste z przyjętej kwalifikacji prawnej i które zostały przedstawione w uzasadnieniu wyroku. Wystarczy, że opis czynu odzwierciedla znamiona przestępstwa, a uzasadnienie precyzuje rolę oskarżonego i jego wkład w przestępcze działanie.
W ponowny postępowaniu Sąd odwoławczy zobowiązany będzie do rzetelnego rozpoznania apelacji w zakresie wskazanym w niniejszym uzasadnieniu, tj. oceny czy dostatecznie wykazano na czym polegało współdziałanie oskarżonego z innymi osobami w procederze oszukiwania P. S.A.
[J.J.]
[ł.n]
Kazimierz Klugiewicz      Jerzy Grubba     Włodzimierz Wróbel