II KK 43/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyrok z 1963 r. i uniewinnił J.S. od zarzutu rozpowszechniania fałszywych wiadomości, uznając, że jego krytyka sytuacji w innym kraju nie stanowiła przestępstwa.
Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł kasację od wyroku Sądu Najwyższego z 1963 r., który skazał J.S. za przesłanie bratu artykułu zawierającego rzekomo fałszywe wiadomości o sytuacji w innym kraju. Sąd Najwyższy w obecnym składzie uznał, że artykuł ten, będący krytyką i opinią autora na temat stosunków politycznych i społecznych, nie zawierał fałszywych wiadomości mogących wyrządzić istotną szkodę Polsce, a tym samym nie wypełniał znamion przestępstwa z art. 23 § 1 m.k.k. W konsekwencji uchylono zaskarżony wyrok i uniewinniono skazanego.
Sprawa dotyczy kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1963 r. (sygn. akt I K 437/62), który uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 19 marca 1962 r. i skazał J.S. na karę roku więzienia. J.S. został uznany za winnego tego, że w liście do brata przesłał artykuł zatytułowany „[...]”, zawierający fałszywe wiadomości mogące wyrządzić istotną szkodę interesom Państwa Polskiego, oraz nakłaniał brata do opublikowania go za granicą. Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 23 § 1 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych (m.k.k.), wskazując na brak znamion przestępstwa w zachowaniu skazanego. Sąd Najwyższy w obecnym składzie przychylił się do stanowiska Rzecznika. Stwierdzono, że artykuł J.S. stanowił krytykę i opinię na temat stosunków społecznych i politycznych w innym kraju, w tym sytuacji mniejszości żydowskiej, i nie zawierał fałszywych wiadomości mogących wyrządzić istotną szkodę Polsce. Sąd podkreślił, że opinie i poglądy autora nie są wiadomościami w rozumieniu art. 23 § 1 m.k.k. Wskazano również, że wykładnia tego przepisu przez Sąd Najwyższy w 1963 r. mogła być motywowana doraźnymi celami politycznymi. Wobec powyższego, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i uniewinnił J.S., obciążając kosztami procesu Skarb Państwa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, opinie i poglądy autora na temat sytuacji w innym kraju nie stanowią wiadomości w rozumieniu art. 23 § 1 m.k.k. i żadną miarą nie mogły wyrządzić istotnej szkody interesom państwa polskiego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wiadomościami w rozumieniu przepisu są informacje o faktach, które można poddać kryterium prawdy lub fałszu, a nie krytyka czy opinia. Podkreślono, że artykuł J.S. dotyczył sytuacji w innym kraju i nie zawierał informacji o Polsce, a szkoda dla interesów państwa polskiego musiała być realna, a nie hipotetyczna.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie wyroku i uniewinnienie
Strona wygrywająca
J. S.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. S. | osoba_fizyczna | skazany |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | instytucja | wnioskodawca kasacji |
| Prokuratura Generalna | organ_państwowy | prokurator |
Przepisy (7)
Główne
m.k.k. art. 23 § § 1
Dekret o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa
Wiadomościami w rozumieniu przepisu są wszelkie informacje o faktach, które można poddać kryterium prawdy albo fałszu. Nie są takimi wiadomościami krytyka, opinia, ocena, chyba że pod tą postacią przekazuje się informacje. Rozpowszechniana wiadomość musi być nieprawdziwa, ponadto mieć takie znaczenie, żeby mogła wyrządzić istotną szkodę interesom Polski. Szkoda musi być ważna, realna, a nie jedynie hipotetyczna.
Pomocnicze
k.k. art. 26
Kodeks karny
k.k. art. 18 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 59 § § 1 lit. b
Kodeks karny
k.p.k. art. 521 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 523 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 632 § pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak znamion przestępstwa z art. 23 § 1 m.k.k. w zachowaniu skazanego. Artykuł J.S. zawierał opinie i krytykę, a nie fałszywe wiadomości. Nie wykazano realnej i istotnej szkody dla interesów Państwa Polskiego.
Godne uwagi sformułowania
Wiadomościami w rozumieniu art. 23 § 1 m.k.k. są wszelkie informacje o faktach, które można poddać kryterium prawdy albo fałszu. Nie są takimi wiadomościami krytyka, opinia, ocena, chyba że pod tą postacią przekazuje się informacje. Szkoda musi być ważna, realna, a nie jedynie hipotetyczna. Wykładnia przepisu art. 23 m.k.k. nie była rzetelnym i niezawisłym stosowaniem prawa, ale przykładem podporządkowania doraźnym celom politycznym.
Skład orzekający
Lech Paprzycki
przewodniczący
Krzysztof Cesarz
członek
Jarosław Matras
członek
Waldemar Płóciennik
członek
Andrzej Ryński
członek
Jacek Sobczak
członek
Józef Szewczyk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"wiadomości\" i \"istotnej szkody\" w kontekście przestępstw przeciwko państwu, a także ocena historycznego kontekstu orzeczniczego i jego potencjalnego upolitycznienia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego przepisu z okresu powojennego (m.k.k.) i historycznego kontekstu politycznego, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie do współczesnych przepisów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa jest niezwykle interesująca ze względu na historyczny kontekst, uchylenie wyroku sprzed ponad 50 lat i krytykę dawnej wykładni prawa jako motywowanej politycznie. Pokazuje ewolucję prawa i wolności słowa w Polsce.
“Sąd Najwyższy koryguje błąd sprzed 50 lat: Krytyka polityczna nie była przestępstwem!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt II KK 43/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 czerwca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Lech Paprzycki (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz SSN Jarosław Matras SSN Waldemar Płóciennik SSN Andrzej Ryński SSN Jacek Sobczak SSN Józef Szewczyk (sprawozdawca) Protokolant Anna Kowal przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej, w sprawie J. S. skazanego z art. 23 § 1 m.k.k. i innych po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 24 czerwca 2015 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 7 marca 1963 r., sygn. akt I K 437/62, uchylającego wyrok Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 19 marca 1962 r., uchyla zaskarżony wyrok i uniewinnia skazanego J. S., a kosztami procesu w sprawie obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE Sąd Najwyższy po rozpoznaniu rewizji oskarżonego J. S. oraz oskarżyciela publicznego, wyrokiem z dnia 7 marca 1963 r., sygn. akt I K. 437/62, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 19 marca 1962 r., i uznał J. S. za winnego tego, że w końcu 1960 r. w W., w liście skierowanym do swego brata zamieszkałego w I., przesłał artykuł zatytułowany „[…]” zwierający fałszywe wiadomości mogące wyrządzić istotną szkodę interesom Państwa Polskiego, nakłaniając równocześnie brata do spowodowania opublikowania załączonego artykułu w prasie zagranicznej, i za to, na podstawie art. 23 § 1 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. Nr 30, poz. 192 ze zm.) – dalej m.k.k., w zw. z art. 26 k.k., przy zastosowaniu art. 18 § 1 k.k. i art. 59 § 1 lit. b k.k., skazał oskarżonego na karę roku więzienia; zaliczył na poczet kary okres tymczasowego aresztowania od dnia 22 grudnia 1960 r. do dnia 22 grudnia 1961 r, uznając tym samym karę za wykonaną. Przedstawiony wyrok zawiera jeszcze rozstrzygnięcia dotyczące kosztów postępowania karnego oraz opłaty. Od prawomocnego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1963 r., sygn. akt I K. 437/62, kasację wywiódł Rzecznik Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. zaskarżył powyższy wyrok w całości na korzyść skazanego J. S. Powołując się na treść art. 523 § 1 k.p.k., wyrokowi zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, to jest art. 23 § 1 m.k.k., polegające na uznaniu skazanego za winnego przypisanego mu czynu, mimo braku w jego zachowaniu znamion przestępstwa określonego w tym przepisie, co miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie J. S. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Trafne jest stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich, że w zachowaniu skazanego J. S. nie ma znamion przestępstwa przewidzianego w art. 23 § 1 m.k.k. Jak wynika z ustaleń poczynionych przez Sąd Najwyższy w sprawie I K. 437/62, J. S. dążył do rozpowszechnienia jednego ze swoich artykułów, zatytułowanego „[…]”, który przesłał w liście skierowanym do brata zamieszkałego w I. Zdaniem Sądu, skazany nakłaniał brata do spowodowania opublikowania tego artykułu w prasie zagranicznej, pomimo że zawierał fałszywe wiadomości o sytuacji panującej w […] Republice Ludowej. Zamieszczona w uzasadnieniu zaskarżonego kasacją wyroku ogólnikowa charakterystyka treści artykułu „[…]”, nie pozwala na przyjęcie, że zawarte w piśmie wiadomości były fałszywe i mogły wyrządzić istotną szkodę interesom państwa polskiego. Sąd nie wskazał, jakie wiadomości uznał za fałszywe i na czym miała polegać realna istotna szkoda dla Polski; co ważne - w piśmie tym nie ma informacji dotyczących Polski. Z podtytułu artykułu wynika, że są to uwagi i wrażenia J. S. z podróży po […]. Wiadomościami w rozumieniu art. 23 § 1 m.k.k. są wszelkie informacje o faktach, które można poddać kryterium prawdy albo fałszu. Nie są takimi wiadomościami krytyka, opinia, ocena, chyba że pod tą postacią przekazuje się informacje. Rozpowszechniana wiadomość musi być nieprawdziwa, ponadto mieć takie znaczenie, żeby mogła wyrządzić istotną szkodę interesom Polski. Szkoda musi być ważna, realna, a nie jedynie hipotetyczna (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. akt IV KK 388/10, Lex nr 725079). Z treści artykułu „[…]” (k. 74 – 156 teczki przekładów 1960 – 1961) wynika, że J. S. przedstawił w nim stosunki społeczne i polityczne panujące w […] Republice Ludowej, w szczególności sytuację Żydów, wobec których, zdaniem autora, władze prowadziły antysemicką politykę. Za pomocą tajnej policji prześladowano Żydów, sfingowano procesy, stosowano brutalne metody przesłuchań oraz tortury. Ponadto zwalniano z przyczyn rasowych Żydów z pracy, wydalano z uniwersytetów, blokowano wyjazdy do Izraela. Opinie i poglądy J. S. – pisarza i poety – na temat sytuacji panującej w […] nie stanowiły wiadomości w rozumieniu art. 23 § 1 m.k.k. i żadną miarą nie mogły wyrządzić istotnej szkody interesom państwa polskiego. Doświadczenie życiowe i zawodowe pozwala na stwierdzenie, iż dokonana przez Sąd Najwyższy w 1963 r. wykładnia przepisu art. 23 m.k.k. nie była rzetelnym i niezawisłym stosowaniem prawa, ale przykładem podporządkowania doraźnym celom politycznym, w tym tłumieniu wszelkich przejawów krytyki i niezadowolenia z systemu politycznego i podporządkowania Związkowi Radzieckiemu. Rażąca obraza art. 23 § 1 m.k.k. miała istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, gdyż J.S. nie wyczerpał swoim zachowaniem znamion przestępstwa. O kosztach procesu w sprawie rozstrzygnięto na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. Podsumowując, Sąd Najwyższy orzekł jak w dyspozytywnej części wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI