II KK 422/20

SN
Sygn. akt II KK 422/20
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 31 marca 2021 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dariusz Świecki (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Andrzej Stępka
‎
SSN Eugeniusz Wildowicz
w sprawie
E. R.
ukaranej z art. 65 § 2 k.w. w zw. z art. 65 § 1 pkt 2 k.w.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w.
w dniu 31 marca 2021 r.,
kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść ukaranej
od prawomocnego wyroku nakazowego
Sądu Rejonowego w W.
z dnia 2 grudnia 2019 r., sygn. akt V W (…)
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Rejonowemu w W. do ponownego rozpoznania.
UZASADNIENIE
E. R. została obwiniona o to, że w dniu 16 sierpnia 2019 roku około godziny 18:20 w W. przy ul. Z., wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi nie okazała legitymującemu ją funkcjonariuszowi Policji dokumentu stwierdzającego tożsamość pomimo, że posiadała go przy sobie,
tj. o wykroczenie z art. 65 § 2 k
.
w
.
w zw. z art. 65 § 1 pkt 2 k
.
w
.
Sąd Rejonowy w W. , wyrokiem nakazowym
z dnia 2 grudnia 2019 r., sygn. akt V W
(…), uznając za ujawnione dowody dołączone do wniosku o ukaranie oraz przyjmując na ich podstawie, że okoliczności czynu i wina obwinionej nie budzą wątpliwości, na podstawie art. 93
§
1 i 2 k.p.w., uznał obwinioną E. R. za winną popełnienia zarzucanego jej czynu, stanowiącego wykroczenie z art. 65
§
2 k.w. w zw. z art. 65
§
1 pkt 2 k.w. i wymierzył jej za to karę grzywny w wysokości 200 zł,
na poczet
której zaliczył okres zatrzymania obwinionej w dniu 16 sierpnia 2019 r., przyjmując jeden dzie
ń
zatrzymania, z zaokrągleniem do pełnego dnia, za r
ó
wnoważny grzywnie w wysokości 200 zł, a nadto orzekł o kosztach sądowych.
Wyrok ten uprawomocnił się bez zaskarżenia
w dniu
26 grudnia
2019
r
.
Kasację od prawomocnego wyroku nakazowego wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając go w całości, na korzyść ukaranej. Zarzucił mu
rażące i mogące mieć istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, to jest art. 93
§
2 k.p.w., polegające na przyjęciu, że okoliczności przypisanego ukaranej czynu i jej wina nie budzą wątpliwości, podczas gdy w świetle dowod
ó
w dołączonych do wniosku o ukaranie, zar
ó
wno wina, jak i okoliczności czynu zarzucanego obwinionej budziły istotne wątpliwości, co powinno skutkować skierowaniem sprawy do rozpoznania na rozprawie i wyjaśnieniem wszystkich istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia okoliczności.
W konkluzji skarżący wniósł o
uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w W. do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja ta jest w całości oczywiście zasadna i dlatego mogła być uwzględniona na posiedzeniu, o jakim mowa w art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w.
Stosownie do art. 93 § 2 k.p.w. orzekanie w postępowaniu nakazowym może nastąpić, jeżeli okoliczności czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości. Utrwalone jest już stanowisko, że postępowanie nakazowe zastrzeżono do najbardziej oczywistych przypadk
ó
w, gdy materiał dowodowy jest tak jednoznaczny, że nie nasuwa żadnych istotnych wątpliwości co do winy i okoliczności popełnienia z
arzuconego czynu
(zob. np. w
yrok
i SN:
z dnia 11 grudnia 2018 r.
,
III KK 648/18
; z dnia 13 września 2017 r.,
IV KK 42/17
czy z
dnia 4 listopada 2014 r.
,
III KK 143/14
).
W sprawie niniejszej tak jednak nie jest. Otóż, przypomnieć trzeba, że wykroczenia z art. 65
§
2 k.w. dopuszcza się ten, kto wbrew obowiązkowi nie udziela właściwemu organowi pa
ń
stwowemu lub instytucji upoważnionej z mocy ustawy do legitymowania, wiadomości lub dokument
ó
w co do swej tożsamości
.
Na gruncie tego przepisu wywodzi się, że w sytuacji, gdy funkcjonariusz organu pa
ń
stwowego lub upoważnionej do legitymowania instytucji żąda podania wskazanych w przepisie danych osobowych w wypadku, gdy nie ma do tego podstawy prawnej, obywatel może odm
ó
wić podania danych osobowych bez kon
sekwencji prawnych
(tak w
yrok
SN z dnia 28 października 2011 r.,
III KK 291/11
oraz W. Jankowski [w:] Kodeks wykroczeń. Komentarz, red. T. Grzegorczyk, Warszawa 2010, s. 268 czy M. Kulik [w:] Kodeks wykroczeń. Komentarz, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2009, komentarz do art. 65, teza 13). Jasne jest przecież, że sam fakt istnienia wykroczenia z art. 65 k.w. nie oznacza jeszcze, że obywatel jest zobligowany do podania swoich danych w każdych okolicznościach pod groźbą odpowiedzialności z tego przepisu.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić trzeba, że słusznie skarżący wywodzi, iż koniecznym więc było rozważenie przez Sąd Rejonowy czy w zaistniałym zdarzeniu zachodziła w ogóle podstawa prawna do żądania przez funkcjonariusza Policji podania przez obwinioną swoich danych osobowych. Jak wynika z zeznań K. K.,
legitymowana kobieta trzymała transparent o treści
„
(…)
”
, a przyczyną podjęcia czynności był fakt, że: „napis znajdujący się na transparencie m
ó
gł znieważyć kierownictwo Policji lub kierownictwo MSWiA i należy dokonać identyfikacji takowych os
ó
b” (k. 7). Słusznie jednak akcentuje Rzecznik Praw Obywatelskich, że przywołana treść napisu nie zawierała nazwiska ani konkretnego stanowiska, kt
ó
re pozwalałyby na zidentyfikowanie osoby, do kt
ó
rej miała się odnosić. Wątpliwości w tym zakresie wynikają już choćby z przywołanych zeznań K. K.. Z kolei dołączona do akt sprawy dokumentacja fotograficzna nie wykazuje, jakiej treści napis faktycznie figurował na transparencie, a wskazuje jedynie, że transparenty były trzymane przez kilka os
ó
b (k. 13-20). Natomiast notatka urzędowa z k. 1 wskazuje wręcz, że treść napisu na transparencie była zako
ń
czona znakiem zapytania. Na powyższe wskazywać też może dokumentacja fotograficzna z k. 13. Nie było przy tym możliwe skonfrontowanie stanowiska obwinionej ze wskazanym powyżej materiałem dowodowym, jako że obwiniona nie złożyła wyjaśnie
ń
w sprawie. Już te tylko okoliczności wymagały wnikliwego przeanalizowania na rozprawie pod kątem możliwości przypisania obwinionej sprawstwa i winy za zarzucany jej czyn.
Przeprowadzone w sprawie dowody w żadnym przy tym razie nie wskazują, aby Sąd miał na uwadze kwestie związane z realizacją prawa do swobody wypowiedzi oraz prawa do dopuszczalnej krytyki stanowiących oczywiste komponenty demokratycznego państwa prawnego. W omawianym kontekście trzeba zwrócić uwagę, że w orzecznictwie stwierdza się wręcz, iż bezwzględne egzekwowanie ochrony interes
ó
w jednostki, wynikającej z art. 212
§
1 k.k. oraz uznanie, że osoby pomawiane mają absolutne i niepodlegające ograniczeniom prawo do ochrony ze strony pa
ń
stwa, kt
ó
re reagować ma na pom
ó
wienia za pomocą prawa karnego byłoby niezasadne z punktu widzenia istoty społecze
ń
stwa demokratycznego, w kt
ó
rym wolność wypowiedzi ma charakter fundamentalny (zob. np. p
ostanowieni
a SN: z dnia 25 września 2017 r.,
II KK 146/17
czy
z dnia 5 czerwca 2013 r.
,
III KK 387/12
). Zwłaszcza, że w odniesieniu do polityków i osób publicznych, granice, w jakich można wyrażać swoje poglądy, są niewątpliwie szersze aniżeli w odniesieniu do osoby prywatnej, na który to aspekt niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie ETPC (tak choćby w orzeczeniach powołanych w kasacji).
Wskazane tu kwestie nakazywały skierowanie sprawy na rozprawę celem przeprowadzenia postępowania dowodowego i wnikliwego przeanalizowania całokształtu okoliczności sprawy umożliwiającego prawidłowe rozstrzygnięcie w zakresie sprawstwa i winy obwinionej. Postąpienie odmienne i orzekanie przez Sąd
meriti
w postępowaniu nakazowym skutkowało naruszeniem przepisu wskazanego w zarzucie kasacji. Uchybienie to mogło przy tym rzutować w istotny sposób na treść wyroku, skoro dogłębne przeanalizowanie sprawy na rozprawie mogło skutkować odmiennym rozstrzygnięciem w zakresie sprawstwa i winy obwinionej.
Wobec powyższego Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi
Rejonowemu w W. do ponownego rozpoznania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd
meriti
skieruje sprawę na rozprawę i wyjaśni wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy, a także dokona wnikliwej oceny prawnej czynu zarzucanego obwinionej.
Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.