II KK 388/03

WYROK  Z  DNIA  19  SIERPNIA  2004  R. 
II  KK  388/03 
 
 
1. Przepis art. 452 § 1 k.p.k. nie określa zakazu dowodowego, wiążą-
cego się z całkowitą niemożnością dopuszczenia dowodu w procesie, i z 
koniecznością rozstrzygnięcia o jego przedmiocie tylko na podstawie do-
stępnych, już przeprowadzonych dowodów. Wskazany przepis stanowi je-
dynie ograniczenie możliwości przeprowadzenia dowodu na etapie rozpo-
znawania apelacji, a to wobec tego, że to sąd pierwszej instancji – w reali-
zacji zasady bezpośredniości i dwuinstancyjnego modelu procesu – jest 
uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego, zaś sąd odwo-
ławczy pełni jedynie funkcję kontrolną. 
2. Decyzja sądu odwoławczego o zaniechaniu prowadzenia postę-
powania dowodowego stosownie do treści art. 452 k.p.k. powinna być po-
przedzona szczegółową analizą, a w razie potrzeby wcześniejszą weryfika-
cją przesłanek leżących u podstaw tej decyzji. Weryfikacja ta może pole-
gać, w szczególności, na podjęciu czynności zmierzających do skonkrety-
zowania okoliczności, jakie mają być udowodnione przy pomocy wniosko-
wanego dowodu z zeznań świadka, w tym na przesłuchaniu wskazanej w 
charakterze świadka osoby pod kątem ustalenia przydatności i znaczenia 
jej zeznań dla rozstrzygnięcia sprawy. 
 
Przewodniczący: sędzia SN E. Sadzik.  
Sędziowie SN: D. Rysińska (sprawozdawca), J. Sobczak. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz. 
 

 
2
Sąd Najwyższy w sprawie Zbigniewa Ś. skazanego z art. 158 § 3 i in. 
k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2004 r. 
kasacji, wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Apelacyjnego w Ł. z 
dnia 27 sierpnia 2003 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego 
w Ł. z dnia 21 stycznia 2003 r.,  
 
u c h y l i ł   zaskarżony w stosunku do Zbigniewa Ś. wyrok – w części 
utrzymującej w mocy skazanie za czyn kwalifikowany z art. 158 § 3 k.k. – i 
sprawę w tym zakresie   p r z e k a z a ł   do ponownego rozpoznania Są-
dowi Apelacyjnemu w Ł. w postępowaniu odwoławczym (...). 
 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
W ramach zarzucanego aktem oskarżenia czynu kwalifikowanego z 
art. 148 § 2 pkt 1 k.k. Sąd Okręgowy w Ł., wyrokiem z dnia 21 stycznia 
2003 r., uznał Zbigniewa Ś. za winnego tego, że w dniu 21 stycznia 2001 r. 
wspólnie ze Zbigniewem W. wziął udział w pobiciu Mirosława P., zadając 
mu wielokrotnie ciosy, w wyniku których pokrzywdzony doznał rozległych 
obrażeń zewnętrznych w postaci zasinień oraz otarć naskórka oraz złama-
nia żuchwy, licznych złamań żeber, obustronnej odmy opłucnowej i pod-
skórnej, krwiogłowia wewnętrznego i krwiaka podpajęczynówkowego, skut-
kujących koincydencją pourazowego uszkodzenia ośrodkowego układu 
nerwowego w postaci krwiogłowia wewnętrznego oraz niewydolności od-
dechowej spowodowanej odmą opłucnową, następstwem czego była 
śmierć Mirosława P. – czyli przestępstwa z art. 158 § 3 k.k., za które wy-
mierzył karę 7 lat pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy uznał także Zbi-
gniewa Ś. za winnego dokonania przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z 
art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 64 § 1 k.k., 

 
3
za które wymierzył mu karę roku pozbawienia wolności, stosownie zaś do 
treści art. 85 i 86 § 1 k.k. orzekł wobec niego karę łączną w wysokości 7 lat 
i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Tym samym wyrokiem zostali również 
skazani Zbigniew W. – m.in. za czyn kwalifikowany z art. 158 § 3 k.k. oraz 
Stefan S. za przestępstwa opisane w art. 162 § 1 k.k. i w art. 240 § 1 k.k.  
Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyli obrońcy Zbigniewa Ś. i Zbignie-
wa W. oraz – na ich niekorzyść – prokurator. 
Po rozpoznaniu tych apelacji Sąd Apelacyjny w Ł., wyrokiem z dnia 
27 sierpnia 2003 r., zakwestionowane rozstrzygnięcie utrzymał w mocy. 
Powyższy wyrok, w całości, zaskarżył kasacją obrońca Zbigniewa Ś. 
W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił rażące naruszenie prawa, 
mające istotny wpływ na treść wyroku, a mianowicie: 
„1) art. 452 § 2 k.p.k., poprzez niezasadne nieuwzględnienie wniosku do-
wodowego, wyczerpującego wymogi art. 169 § 1 k.p.k. i art. 170 § 1 pkt 
2, 3 i 4 k.p.k., a zmierzającego do ustalenia faktycznego odnoszącego 
się do meritum sprawy; 
 2) art. 7 k.p.k. poprzez: 
- w dalszym ciągu nienależytą ocenę dowodu w postaci zgodności 
cech genetycznych plam krwi na spodniach pomawiającego oskarżo-
nego Stefana S. z cechami krwi oznaczonymi u denata Mirosława P., 
- rażąco niewłaściwą ocenę wartości dowodowej niepotwierdzonego, a 
odwołanego pomówienia Stefana S.”. 
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów obrońca wniósł o uchy-
lenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego.  
W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wnosił o oddalenie ka-
sacji jako oczywiście bezzasadnej, natomiast na rozprawie kasacyjnej 
wnioskował o uchylenie zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy do 
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

 
4
Wprawdzie w kasacji zawarto stwierdzenie, że granicami zaskarżenia 
objęto całość wyroku Sądu Apelacyjnego, to jednak z treści sformułowa-
nych w niej zarzutów wynika jednoznacznie, iż skargę skierowano jedynie 
przeciwko części wyroku dotyczącego Zbigniewa Ś., tj. w odniesieniu do 
rozstrzygnięcia utrzymującego w mocy jego skazanie za czyn z pkt. I, kwa-
lifikowany z art. 158 § 3 k.k. Rozpoznając tę skargę Sąd Najwyższy stwier-
dził, że nie można odmówić słuszności zarzutowi postawionemu w niej pod 
punktem 1, wobec czego zawarty w kasacji wniosek o uchylenie zaskarżo-
nego wyroku – we wskazanej wyżej części – i o przekazanie sprawy do 
ponownego rozpoznania zasługuje na uwzględnienie.  
Z zestawienia faktów, jakie miały miejsce w toku postępowania odwo-
ławczego wynika, że po wniesieniu apelacji obrońca Zbigniewa Ś. złożył w 
dniu rozprawy pisemny wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z ze-
znań Krzysztofa Z. „na okoliczność przebiegu zdarzenia w mieszkaniu Zbi-
gniewa Ś. w dniu 21 stycznia 2001 r.”. Dodatkowo wskazał, że „świadek był 
w mieszkaniu w tym czasie”, lecz nie ujawnił tego dotychczas „w obawie 
przed konsekwencjami, jakie mógłby ponieść w związku ze swoją obecno-
ścią w mieszkaniu”; zdecydował się jednak złożyć zeznanie po skazaniu 
Zbigniewa Ś. przez sąd pierwszej instancji. Ustosunkowując się do tego 
wniosku, prokurator wniósł o jego nieuwzględnienie, zaś obrońca Zbignie-
wa W. pozostawił wniosek do uznania sądu. 
Po rozpoznaniu wniosku Sąd Apelacyjny postanowił go nie uwzględ-
nić stwierdzając, że zgodnie z treścią art. 452 § 1 k.p.k. sąd odwoławczy 
nie może przeprowadzać postępowania dowodowego co do istoty sprawy, 
a nadto ewentualne przeprowadzenie tego dowodu powodowałoby ko-
nieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w znacznej części. Na-
stępnie wyrokując, orzekł o utrzymaniu w mocy wyroku sądu pierwszej in-
stancji, przy czym z treści motywów tego orzeczenia wynika, iż Sąd Apela-
cyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że w mieszkaniu Zbigniewa 

 
5
Ś. w dniu zdarzenia nie przebywał nikt inny poza właścicielem mieszkania, 
Zbigniewem W., Stefanem S. i pokrzywdzonym. 
Analizując powstałą sytuację procesową należy stwierdzić na wstę-
pie, że stosownie do treści art. 427 § 3 k.p.k. apelujący ma uprawnienie do 
wskazania w postępowaniu odwoławczym nowych faktów i dowodów, jakie 
nie były znane sądowi rozstrzygającemu w pierwszej instancji. Wniosko-
wany dowód z zeznań wskazanego w piśmie procesowym świadka niewąt-
pliwie do tej kategorii dowodów należał i, w zamierzeniu wnioskodawcy, 
wspierał postawione w apelacji zarzuty obrazy przepisów prawa proceso-
wego i błędu w ustaleniach faktycznych zaskarżonego wyroku, sprowadza-
jące się do zakwestionowania oceny, iż Zbigniew Ś. wziął udział – wspólnie 
ze Zbigniewem W. – w śmiertelnym pobiciu pokrzywdzonego. Wobec po-
wyższego do rozstrzygnięcia pozostawało czy omawiany wniosek spełniał 
wymogi określone w art. 169 k.p.k., czy jego uwzględnieniu nie sprzeciwia-
ły się powody wskazane w art. 170 § 1 k.p.k., wreszcie czy możliwe było 
przeprowadzenie dowodu na rozprawie odwoławczej bez uchybienia treści 
art. 452 k.p.k.  
Z postanowienia Sądu Apelacyjnego nie wynika, by Sąd ten znalazł 
inne powody oddalenia wniosku, niż wskazane w art. 452 § 1 i 2 k.p.k., 
przy czym uznał, że przeprowadzenie wskazanego dowodu przekracza 
ramy postępowania odwoławczego. Wydaje się więc oczywiste, iż w kon-
sekwencji tak zajętego stanowiska, należałoby oczekiwać rozstrzygnięcia 
Sądu Apelacyjnego uchylającego wyrok Sądu Okręgowego i przekazują-
cego sprawę do ponownego rozpoznania – w celu ponowienia przewodu 
sądowego i przeprowadzenia istotnego dla rozstrzygnięcia dowodu. W na-
wiązaniu do trafnej uwagi obrońcy stwierdzić wszak trzeba, że przepis art. 
452 § 1 k.p.k. nie określa zakazu dowodowego, wiążącego się z całkowitą 
niemożnością dopuszczenia dowodu w procesie i z koniecznością roz-
strzygnięcia o jego przedmiocie tylko na podstawie dostępnych, już prze-

 
6
prowadzonych dowodów. Wskazany przepis stanowi jedynie ograniczenie 
możliwości przeprowadzenia dowodu na etapie rozpoznawania apelacji, a 
to wobec tego, że to sąd pierwszej instancji – w realizacji zasady bezpo-
średniości i dwuinstancyjnego modelu procesu – jest uprawniony do pro-
wadzenia postępowania dowodowego, zaś sąd odwoławczy pełni jedynie 
funkcję kontrolną. Sąd Apelacyjny postąpił jednak inaczej i odstępując od 
uzupełnienia przewodu sądowego w instancji odwoławczej, zrezygnował z 
poszerzenia materiału dowodowego w toku pierwszoinstancyjnego rozpo-
znania sprawy. W rezultacie takiego postąpienia doszło do uznania, z jed-
nej strony, że wnioskowany dowód jest dowodem istotnym dla rozstrzy-
gnięcia (dowodem wręcz co do istoty sprawy i wymagającym powtórzenia 
przewodu sądowego w znacznej części), z drugiej zaś – co należy do-
mniemywać z motywów wyroku Sądu Apelacyjnego – że dowód ten istotny 
nie jest, a w każdym razie, że dowody przeprowadzone dotychczas wyka-
zały przeciwieństwo tego, co skarżący chciał udowodnić przy pomocy ze-
znań zawnioskowanego świadka.  
Ocena, za jaką optował prokurator w pisemnej odpowiedzi na kasa-
cję, że Sąd Apelacyjny zajął trafne stanowisko na rozprawie i nie naruszył 
swym postępowaniem przepisu art. 452 § 1 k.p.k., gdyż wnioskowany do-
wód, jako należący do istoty sprawy, nie mógł być przeprowadzony w toku 
postępowania odwoławczego, powinna pociągać za sobą stwierdzenie, iż 
w takim razie zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego rażąco uchybia treści 
przepisów art. 170 § 1 pkt. 2 i § 2 k.p.k., i to w sposób, który mógł mieć 
istotny wpływ na jego treść. Orzeczenie to bowiem zapadło w sytuacji, gdy 
w istocie nieznana jest rzeczywista wartość dla rozstrzygnięcia sprawy do-
wodu, który nie został przeprowadzony, a którego znaczenie pierwotnie 
oceniono jako istotne. Co więcej, należałoby stwierdzić, że ostateczne od-
dalenie przez Sąd Apelacyjny wniosku dowodowego o przesłuchanie oso-
by obecnej w mieszkaniu skazanego Zbigniewa Ś. na okoliczność przebie-

 
7
gających w nim zdarzeń, mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku sądu 
pierwszej instancji, który dowodem tym nie dysponował.  
Zauważyć wszelako należy, że ocena taka byłaby przedwczesna. Z 
przebiegu rozprawy odwoławczej nie wynika bowiem, by sąd odwoławczy 
dążył do sprecyzowania tezy dowodowej złożonego wniosku (art. 169 
k.p.k.), a w związku z tym, by analiza przesłanek leżących u podstaw po-
stanowienia opartego na przepisie art. 452 § 1 i 2 k.p.k. była wystarczają-
ca, a nadto by uwzględniała także wyczerpująco podstawy określone prze-
pisem art. 170 k.p.k. 
Treść złożonego wniosku dowodowego wskazuje, że zgłoszony 
świadek miał przebywać w mieszkaniu skazanego w dniu 21 stycznia 2001 
r. i zeznać na okoliczność przebiegu zdarzenia. Wniosek nie precyzuje jed-
nak szczegółowych okoliczności, na jakie osoba ta miałaby zeznać, a 
zwłaszcza nie uwzględnia wskazania czy świadek miał być bezpośrednim 
obserwatorem pobicia Mirosława P., i jakie fakty miałby w związku z tym 
stwierdzić, czy też w mieszkaniu tym świadek pojawił się po przedmioto-
wym pobiciu (kiedy), a o jego okolicznościach (jakich) uzyskał wiedzę w 
inny (jaki) sposób; niesporne jest bowiem, iż „zdarzenie” objęte przedmio-
tem ustaleń w sprawie miało swój przebieg w okresie wielu godzin – od 
wieczora 21 stycznia 2001 r. do rana dnia następnego i obejmowało szereg 
różnych, bardziej i miej istotnych faktów, które – mówiąc najogólniej – po-
przedzały pobicie Mirosława P., dotyczyły samego faktu pobicia oraz dal-
szych okoliczności, wiążących się ze stwierdzeniem śmierci pokrzywdzo-
nego.  
W tym świetle, wobec tak ogólnikowo sformułowanej tezy dowodowej 
i wskazanych jej zasadniczych mankamentów, stanowisko Sądu Apelacyj-
nego, że wnioskowany dowód należy do istoty sprawy, a co więcej – jak 
podnosi skarżący – że jego przeprowadzenie będzie wymagało powtórze-
nia przewodu sądowego w znacznej części, ocenić należy jako nie znajdu-

 
8
jące dostatecznych podstaw. Podkreślić należy, iż decyzja sądu odwoław-
czego o zaniechaniu prowadzenia postępowania dowodowego stosownie 
do treści art. 452 k.p.k. winna być poprzedzona szczegółową analizą, a w 
razie potrzeby wcześniejszą weryfikacją przesłanek leżących u podstaw tej 
decyzji. Weryfikacja ta może polegać, w szczególności, na podjęciu czyn-
ności zmierzających do skonkretyzowania okoliczności, jakie mają być 
udowodnione przy pomocy wnioskowanego dowodu z zeznań świadka, w 
tym na przesłuchaniu wskazanej w charakterze świadka osoby pod kątem 
ustalenia przydatności i znaczenia jej zeznań dla rozstrzygnięcia sprawy. 
Brak w niniejszej sprawie koniecznej weryfikacji przesłanek leżących u 
podstaw decyzji Sądu Apelacyjnego przemawia za stwierdzeniem, że 
wskazane postanowienie w rażący sposób uchybiało przytaczanemu prze-
pisowi i miało istotny wpływ na treść zaskarżonego kasacją wyroku. W 
efekcie bowiem nie wiadomo czy wnioskowany przez obrońcę dowód istot-
nie należało przeprowadzić w toku ponowionego postępowania przed są-
dem pierwszej instancji – co przesądzało odmienne, niż zapadło, orzecze-
nie końcowe Sądu Apelacyjnego, czy też dowód ten można było (także po 
rozważeniu przesłanek określonych przepisem art. 170 k.p.k.) dopuścić w 
postępowaniu odwoławczym i jaki wpływ miałaby ocena treści tego dowodu 
na wynik rozpoznania apelacji. 
W konsekwencji powyższego zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego 
ulec musiał uchyleniu w celu ponowienia postępowania odwoławczego i 
jego uzupełnienia we wskazanym wyżej kierunku. Rozpoznając sprawę 
ponownie, Sąd Apelacyjny winien w szczególności dążyć do sprecyzowa-
nia przez obrońcę oskarżonego konkretnych okoliczności, jakie zamierza 
udowodnić przy pomocy zeznań wskazanego przezeń świadka, w razie po-
trzeby odebrać stosowne w tym przedmiocie oświadczenie od oskarżonego 
a następnie dokonać starannej oceny przedłożonej tezy dowodowej. Wi-
nien przy tym Sąd Apelacyjny mieć na uwadze, że powyższe okoliczności 

 
9
mogą ulec w toku postępowania odwoławczego sprawdzeniu w drodze 
przesłuchania wskazanej osoby, co może w oczywisty sposób przyczynić 
się do przyspieszenia postępowania i dać właściwą podstawę do oceny 
przesłanki określonej przepisem art. 452 § 1 i § 2 zd.1 in fine k.p.k. Takie 
ustalenia co do znaczenia w sprawie zeznań świadka pozwolą też Sądowi 
Apelacyjnemu na właściwe podjęcie ewentualnej decyzji co do podmioto-
wego zakresu jego rozstrzygnięcia. 
Z tych wszystkich względów, uznając rozpoznanie pozostałych pod-
niesionych w skardze kasacyjnej uchybień za przedwczesne i bezprzed-
miotowe dla dalszego toku postępowania (art. 518 w zw. z art. 436 k.p.k.), 
Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.