II KK 321/23

SN
II KK 321/23
POSTANOWIENIE
Dnia 20 września 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Waldemar Płóciennik
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 20 września 2023 r.,
sprawy
D. J.
skazanego z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k.
z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego,
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 16 września 2022 r., sygn. akt IX Ka 808/22,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie
z dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt III K 1315/21,
p o s t a n o w i ł
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną,
2. zwolnić skazanego od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego,
3. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz adwokata M. J. – Kancelaria Adwokacka w W. 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złote i osiemdziesiąt groszy), w tym 23% VAT, tytułem wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji.
[K.K.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2022 r., w sprawie III K 1315/21, Sąd Rejonowy dla Warszawy – Woli w Warszawie:
I. uznał oskarżonego D. J. za winnego tego, że w dniu 1 czerwca 2021 r. w W. w zamiarze doprowadzenia B. W. przemocą w postaci szarpania za ramiona, chwytania za szyję i duszenia oraz uderzania głową o ścianę do obcowania płciowego swoim zachowaniem zmierzał bezpośrednio do dokonania, które nie nastąpiło z uwagi na postawę pokrzywdzonej i jej ucieczkę z mieszkania, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu pięciu lat po odbyciu w okresie od 15 grudnia 2014 r. do 12 czerwca 2017 r. orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie z dnia 1 października 2014 r. sygn. III K 316/14 kary łącznej pozbawienia wolności, obejmującej karę dwóch lat pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w Łukowie z dnia 16 lutego 2012 r. sygn. II K 569/11 za przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., który to czyn oskarżonego zakwalifikował z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. i skazując go za ten czyn na mocy art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. wymierzył mu karę 5 lat pozbawienia wolności;
II. na mocy art. 41a § 1 i 4 k.k. orzekł na okres 3 lat zakaz bezpośredniego kontaktowania się z pokrzywdzoną i zbliżania do niej na odległość mniejszą niż 100 metrów;
III. na podstawie art. 63 § 1 i 5 k.k. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemu okres tymczasowego aresztowania w sprawie od dnia 1 czerwca 2021 r. godz. 20.25 do dnia 1 kwietnia 2022 r.
W osobiście złożonej apelacji oskarżony zarzucił Sądowi Rejonowemu nieprawidłową ocenę zeznań B. W., które stanowiły jedynie pomówienie i były wynikiem decyzji pokrzywdzonej, która po rozmowie telefonicznej z I. P. poinformowała oskarżonego, że już z żadną kobieta jej nie zdradzi (w domyśle - miała na myśli więzienie), a nadto z listu jaki znajduje się w aktach sprawy wynika, że pokrzywdzona przeprosiła oskarżonego.
Zaskarżając w całości orzeczenie Sądu pierwszej instancji obrońca, na podstawie art. 438 pkt 2 i 4 k.p.k., zarzucił:
„1. naruszenie przepisu art. 4 k.p.k. poprzez nie wzięcie pod uwagę całokształtu okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonego oraz art. 7 k.p.k., 92 k.p.k., 410 k.p.k. polegające na oparciu wydania wyroku na podstawie selektywnie wybranego materiału dowodowego oraz braku rozważenia go pod kątem zasad prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy oraz doświadczenia życiowego, a mianowicie:
a) nie wzięcie pod uwagę faktu, że zdarzało się, że oskarżony D. J. chodził nago po mieszkaniu, co potwierdziła też pokrzywdzona B. W.,
b) nie wzięcie pod uwagę faktu, że pokrzywdzona B. W. zgłosiła na policję zdarzenie nachodzenia jej, a nie próbę zgwałcenia,
c) nie wzięcie pod uwagę faktu, że pokrzywdzona B. W. wybaczyła oskarżonemu i wycofała oskarżenie (k.93),
d) niezasadne dokonanie oceny zeznań świadków oraz poczynienie ustaleń faktycznych w zakresie sprawstwa i winy oskarżonego na podstawie depozycji świadków oraz przyznanie pełnej wiarygodności i oparciu zaskarżonego orzeczenia na zeznaniach świadków I. S., D. N. i G. M. i uznanie tych zeznań przez Sąd I instancji za wiarygodne, podczas gdy: świadkowie Ci nie widzieli zachowania oskarżonego i znali je jedynie z relacji pokrzywdzonej, która miała interes, aby obciążać oskarżonego,
e) uznanie za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów wyjaśnień oskarżonego D. J., który nie przyznał się do popełnienia czynu i konsekwentnie zeznawał, że pokrzywdzona miała interes, aby obciążać oskarżonego, bo posiadała jego kartę bankomatową, z której mogła korzystać w czasie gdy oskarżony przebywał w areszcie oraz chciała zemścić się za zdradę, której dopuścił się oskarżony z „I.".
2. naruszenie przepisu art. 185c § 1a k.p.k. w zw. z art. 9 § k.p.k. poprzez zaniechanie realizacji dążenia do wykrycia prawdy materialnej i brak kompleksowego wyjaśnienia okoliczności dotyczących zarzucanego oskarżonemu czynu, których to wyjaśnienie mogłoby doprowadzić do odmiennej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie inkryminowanych czynów a w szczególności poprzez brak ponownego przesłuchania pokrzywdzonej, która złożyła oświadczenie o wycofaniu oskarżenia 5.07.2021 r (k.93).
II. (…) rażącą niewspółmierność - surowość kary bezwzględnej 5 lat pozbawienia wolności, na którą Sąd skazał D. J., mimo iż pokrzywdzona wybaczyła oskarżonemu i próbowała wycofać swoje oskarżenie wobec niego, a cele zapobiegawcze i wychowawcze zostaną osiągnięte przy orzeczeniu kary w niższym wymiarze.”
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, „a z ostrożności procesowej wymierzenie kary łagodniejszej z uwagi na zarzut podniesiony w pkt II.”
Po rozpoznaniu wywiedzionych apelacji, Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 16 września 2022 r., sygn. akt IX Ka 808/22, utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.
We wniesionej kasacji, zaskarżając w całości wyrok Sądu odwoławczego, obrońca zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 433 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. polegające na zaniechaniu dokonania kontroli odwoławczej poza granicami zaskarżenia i zarzutów podniesionych w apelacjach oskarżonego i obrońcy oraz utrzymaniu w mocy rażąco niesprawiedliwego wyroku sądu I instancji, wydanego z obrazą prawa materialnego, a to art. 64 § 2 k.k. polegającej na:
1. skazaniu D. J. za przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. oraz wymierzeniu mu kary 5 lat pozbawienia wolności, opartego na przyjęciu, że D. J. czynu tego dopuścił się w ciągu pięciu lat po odbyciu w okresie od 15 grudnia 2014 r. do 12 czerwca 2017 r. orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie z dnia 1 października 2014 r. sygn. akt III K 316/14 kary łącznej pozbawienia wolności, obejmującej karę dwóch lat pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w Łukowie z dnia 16 lutego 2012 r. sygn. II K 569/11 za przestępstwo art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., a więc przyjęciu, że D. J. odpowiada w warunkach tzw. multirecydywy, podczas gdy brak było podstaw ku temu, bowiem wyrokiem Sądu Rejonowego w Łukowie z dnia 16 lutego 2012 r. sygn. akt: II K 569/11 D. J. został skazany za przestępstwo art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności wraz z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat, jednak po wydaniu ww. wyroku wykonanie zawieszonej kary pozbawienia wolności nie zostało zarządzone, a sam wyrok łączny Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie z dnia 1 października 2014 r. sygn. III K 316/14 nie zmienił autonomicznego charakteru wymierzonej kary pozbawienia wolności z warunkowym jej zawieszeniem,
2. skazaniu D. J. za przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. oraz wymierzeniu mu kary 5 lat pozbawienia wolności, opartego na przyjęciu, że D. J. w okresie od dnia 15 grudnia 2014 roku do dnia 12 czerwca 2017 r. odbywał karę pozbawienia wolności za czyn objęty wyrokiem w warunkach określonych w art. 64 § 1 k.k., a więc odbył łącznie co najmniej rok kary pozbawienia wolności, co uzasadniać miało zastosowanie wobec skazanego instytucji multirecydywy opisanej w art. 64 § 2 k.k. podczas gdy brak było podstaw ku temu, bowiem wyrokiem Sądu Rejonowego w Łukowie w sprawie o sygn. akt II K 569/11 D. J. został skazany za przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., przy czym kartoteka karna D. J. dowodzi, że wyrok Sądu Rejonowego w Łukowie w sprawie II K 569/11 przyjął odpowiedzialność w ramach art. 64 § 1 k.k. wyłącznie ze względu na kwalifikację z art. 157 § 2 k.k., nie zaś art. 197 § 1 k.k., wobec czego w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka ponowności o której mowa w art. 64 § 2 k.k., co dyskwalifikuje możliwość objęcia skazanego D. J. ciężarem tzw. multirecydywy
- co w obu przypadkach opisanych w pkt. 1 i 2 powyżej miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, bowiem wyeliminowanie przez sąd odwoławczy art. 64 § 2 k.k. z podstaw odpowiedzialności skazanego D. J. prowadziłoby także do zmniejszenia wymiaru wymierzonej mu kary oraz pozwoliłoby mu na wcześniejsze warunkowe zwolnienie z odbycia reszty kary stosownie do art. 78 § 1 i 2 k.k.”
W konsekwencji tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Odpowiadając pisemnie na kasacje prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniesiona przez obrońcę skazanego D. J. kasacja jest oczywiście bezzasadna.
Zgodnie z treścią art. 64 § 2 k.k. skazanie sprawcy w warunkach multirecydywy ma miejsce po spełnieniu następujących warunków:
- uprzednie skazanie w warunkach recydywy specjalnej zwykłej,
- odbycie łącznie co najmniej roku kary pozbawienia wolności,
- ponowne popełnienie umyślnego przestępstwa określonego w art. 64 § 2 k.k.,
- popełnienie wyżej wymienionego przestępstwa w okresie 5 lat od odbycia całości lub części ostatniej kary.
Jednym z warunków dopuszczalności zastosowania przepisu art. 64 § 2 k.k. jest więc uprzednie skazanie z zastosowaniem art. 64 § 1 k.k. Bez zaistnienia uprzedniego skazania w ramach art. 64 § 1 k.k. badanie dalszych uwarunkowań z art. 64 § 2 k.k. jest bezprzedmiotowe (wyrok Sądu Najwyższego: z dnia 29 maja 2018 r., II KK 95/18, czy z dnia 11 października 2021 r., V KK 328/21). Jednocześnie należy dodać, iż w myśl art. 64 § 2 k.k. konieczne jest, aby uprzednie skazanie nastąpiło z zastosowaniem art. 64 § 1 k.k., jednakże nie może to być skazanie za jakiekolwiek przestępstwo lecz tylko za jeden z czynów wymienionych i określonych w art. 64 § 2 k.k. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2016 r., V KK 447/15). Za ostatnim z przywołanych orzeczeń należy powtórzyć, że „
Multirecydywa oznacza sytuację, gdy sprawca popełnia trzecie z kolei przestępstwo umyślne, przy czym skazanie za drugie z kolei przestępstwo miało miejsce w warunkach określonych w art. 64 § 1 k.k. Owo trzecie przestępstwo ma być nie tylko przestępstwem umyślnym, lecz także
przestępstwem wskazanym
wyraźnie przez ustawodawcę; jest to tzw. recydywa właściwa. Czyni on to przez podanie trzech typów przestępstw - zgwałcenia, rozboju, kradzieży z włamaniem - oraz dwóch przedmiotów ochrony (tu w jednym przypadku wskazując także na sposób popełnienia czynu) - życia i zdrowia oraz mienia (z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia). Sprawca ma popełnić jedno z tych wymienionych przez ustawodawcę przestępstw ponownie. Oznacza to, że jedno z przestępstw, za które został uprzednio skazany, również ma należeć do tej grupy. Okoliczność tę należy interpretować wąsko (zob. M. Budyn-Kulik,
Komentarz do art. 64 k.k.
, także przywołana tam literatura oraz orzecznictwo, Lex 2015). Dodać należy, iż w myśl art. 64 § 2 k.k. konieczne jest, aby uprzednie skazanie nastąpiło z zastosowaniem art. 64 § 1 k.k., jednakże nie może to być skazanie za jakiekolwiek przestępstwo lecz tylko za jeden z czynów wymienionych i określonych w art. 64 § 2 k.k.” Ponowność odnosić należy zatem do skazania, do którego doszło w warunkach powrotu do przestępstwa z art. 64 § 1 k.k., a nie do któregokolwiek z przestępstw, za które sprawca był uprzednio skazany, za które orzeczono wobec niego karę pozbawienia wolności, której wykonanie było później podstawą skazania w warunkach recydywy podstawowej.
Z akt sprawy wynika, że wyrokiem łącznym z dnia 1 października 2014 r., sygn. III K 316/14, Sąd Rejonowy dla Warszawy – Woli w Warszawie połączył kary jednostkowe orzeczone wobec skazanego D. J. m.in.:
- wyrokiem Sądu Rejonowego w Łukowie z dnia 16 lutego 2012 r. w sprawie II K 569/11
za przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.
popełnione w dniu 31 stycznia 2011 r. na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat próby,
- wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy -Woli z dnia 28 listopada 2013 r. w sprawie III K 98/11 za przestępstwo z art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. popełnione w dniu 13 sierpnia 2010 r. na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności,
i wymierzył mu karę łączną 3 lat pozbawienia wolności.
Orzeczona kara łączna została wykonana w okresie od 15 grudnia 2014 r. do dnia 12 czerwca 2017 r.
Powyższe rozważania prowadzą do stwierdzenia, że orzekający w sprawie Sąd Rejonowy, a za nim Sąd odwoławczy był uprawniony przypisać skazanemu czyn w warunkach powrotu do przestępstwa zgodnie z treścią art. 64 § 2 k.k., który wymaga uprzedniego skazania z zastosowaniem art. 64 § 1 k.k. D. J. został skazany za przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. wyrokiem Sądu Rejonowego w Łukowie w sprawie II K 569/11, zaś karę łączną w wymiarze 3 lat pozbawienia wolności, obejmującą karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania ze sprawy II K 569/11, odbył od 15 grudnia 2014 r. do 12 czerwca 2017 r. Przestępstwo na szkodę pokrzywdzonej w rozpoznawanej sprawie popełnił w ciągu 5 lat po odbyciu kary pozbawienia wolności w wymiarze przekraczającym rok. Nadto było to przestępstwo z katalogu wymienionych w art. 64 § 2 k.k. tj. umyślne przeciwko życiu i zdrowiu, przestępstwo zgwałcenia, popełnione ponownie.
Nietrafne są także wywody skarżącego kwestionujące fakt uprzedniego odbycia przez skazanego kary roku pozbawienia wolności. Odwoływanie się w tej mierze do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2000 r., I KZP 34/00 nie może być uznane za skuteczne, ponieważ judykat ten dotyczy odmiennej sytuacji procesowej. Kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania jest nadal karą pozbawienia wolności (ustawa karna nie przewiduje odmiennego rodzaju kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania). Objęcie tej kary węzłem kary łącznej spowodowało, że kara ta została wykonana, co w konsekwencji uprawniało przyjęcie multirecydywy z art. 64 § 2 k.k.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uznał oba zarzuty kasacyjne za oczywiście bezzasadne i kasację oddalił na posiedzeniu.
[SOP]
(r.g.)