II KK 318/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziego, uznając, że okoliczności dotyczące sposobu powołania sędziego nie mogą stanowić podstawy do jego wyłączenia w trybie art. 41 § 1 k.p.k.
Obrońca skazanego złożył wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego P.K. od udziału w sprawie kasacyjnej, argumentując, że sędzia ten nie posiada przymiotu niezawisłego i bezstronnego sądu ze względu na sposób jego powołania, który miał naruszać standardy prawne wynikające z prawa unijnego i międzynarodowego. Sąd Najwyższy uznał wniosek za niedopuszczalny z mocy ustawy, wskazując, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego nie mogą być wyłączną podstawą do kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności, a badanie takich kwestii odbywa się w odrębnym trybie.
Wniosek obrońcy skazanego M.J. dotyczył wyłączenia sędziego Sądu Najwyższego P.K. od udziału w sprawie kasacyjnej II KK 318/25. Jako podstawę wniosku wskazano naruszenie standardu niezawisłego i bezstronnego sądu, wynikające z wadliwej procedury powołania sędziego na stanowisko, w szczególności z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z 2017 r. Obrońca powołał się na uchylenie przepisów dotyczących ustroju sądów powszechnych wyrokiem TSUE z 5 czerwca 2023 r. w sprawie C-204/21 oraz na naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC. Sąd Najwyższy, rozpoznając wniosek, uznał go za niedopuszczalny z mocy ustawy. Podkreślono, że zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, gdy istnieją uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w danej sprawie. Jednakże, judykatura i przepisy (w tym art. 29 § 4 ustawy o Sądzie Najwyższym) wykluczają, aby okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego mogły stanowić wyłączną podstawę do podważenia jego orzeczenia lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Badanie takich kwestii odbywa się w odrębnym trybie, a niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy zgodności z prawem powołania sędziego. Sąd Najwyższy odwołał się również do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r. (P 22/19), który wykluczył dopuszczalność objęcia zakresem art. 41 § 1 k.p.k. okoliczności wadliwości powołania na urząd. Ponadto, Sąd Najwyższy stwierdził, że wyrok TSUE z 5 czerwca 2023 r. nie wywołał skutku derogacyjnego w polskim porządku prawnym, a orzeczenia TSUE czy ETPCz, wydawane na podstawie zobowiązań wykraczających poza zakres prawnych zobowiązań RP, pozbawione są atrybutów wykonalności w świetle wyroku TK z 10 marca 2022 r. (K 7/21). Sąd odrzucił również argumentację o orzekaniu we własnej sprawie, wskazując, że zasada ta dotyczy bezpośredniego związku sędziego ze sprawą, a nie ogólnych zarzutów ustrojowych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z jego udziałem lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności w trybie art. 41 § 1 k.p.k.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na art. 29 § 4 ustawy o Sądzie Najwyższym, który jednoznacznie wyłącza możliwość kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego SN ze względu na okoliczności jego powołania. Badanie takich kwestii odbywa się w odrębnym trybie, a niedopuszczalne jest ustalanie zgodności powołania z prawem przez Sąd Najwyższy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
pozostawić wniosek bez rozpoznania
Strona wygrywająca
Sąd Najwyższy
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.J. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| P.K. | osoba_fizyczna | sędzia |
Przepisy (4)
Główne
uSN art. 29 § 4
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.
k.p.k. art. 41 § 1
Kodeks postępowania karnego
Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w danej sprawie. Katalog przesłanek wyłączenia wywodzi się z relacji sędziego i strony, oceny zachowania sędziego w toku sprawy lub poza rozprawą. Nie obejmuje okoliczności wadliwości powołania na urząd.
Pomocnicze
uSN art. 29 § 3
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego, lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości.
k.p.c. art. 49
Kodeks postępowania cywilnego
Nie miał zastosowania w niniejszym postępowaniu incydentalnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego SN nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Badanie wadliwości powołania sędziego SN odbywa się w odrębnym trybie, a nie w trybie wniosku o wyłączenie na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Wyroki TSUE wydawane na podstawie zobowiązań wykraczających poza zakres prawnych zobowiązań RP nie mają mocy derogacyjnej w polskim porządku prawnym. Zasada orzekania we własnej sprawie dotyczy bezpośredniego związku sędziego ze sprawą, a nie ogólnych zarzutów ustrojowych.
Odrzucone argumenty
Sędzia SN P.K. nie posiada przymiotu niezawisłego i bezstronnego sądu ze względu na sposób jego powołania. Uchylenie przepisów dotyczących ustroju sądów powszechnych wyrokiem TSUE z 5 czerwca 2023 r. w sprawie C-204/21 skutkuje niemożnością orzekania przez sędziego powołanego w wadliwym trybie. Udział sędziego P.K. w składzie sądu naruszy standard wynikający z art. 6 ust. 1 EKPC. Sędzia P.K. będzie de facto orzekał we własnej sprawie z uwagi na te same okoliczności, co sędziów rozpoznających sprawę w sądzie powszechnym.
Godne uwagi sformułowania
wniosek w aktualnym stanie procesowym należy uznać za niedopuszczalny z mocy ustawy okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności lex posterior niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego orzeczenia TSUE, czy ETPCz, wydawane na podstawie leżącej poza zakresem prawnych zobowiązań Rzeczypospolitej Polskiej, pozbawione są w ogóle atrybutów wykonalności zasada ta ma odniesienie wyłącznie do takiej sprawy, która wprost ma związek z osobą sędziego i którą sędzia jest osobiście zainteresowany
Skład orzekający
Ryszard Witkowski
przewodniczący
P.K.
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności orzekania przez sędziów powołanych w ramach reformy wymiaru sprawiedliwości, pomimo zarzutów dotyczących sposobu ich nominacji. Potwierdzenie, że kwestie ustrojowe nie są podstawą do wyłączenia sędziego w trybie art. 41 k.p.k. oraz interpretacja mocy wiążącej orzeczeń TSUE w polskim porządku prawnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o wyłączenie sędziego SN opartego na zarzutach ustrojowych. Interpretacja wyroków TSUE odnosi się do konkretnego kontekstu prawnego i orzecznictwa TK.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii praworządności, niezawisłości sędziowskiej i relacji polskiego prawa z prawem UE, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie w środowisku prawniczym i poza nim.
“Czy sędzia powołany w nowym trybie może orzekać? Sąd Najwyższy rozwiewa wątpliwości.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN II KK 318/25 POSTANOWIENIE Dnia 15 stycznia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Ryszard Witkowski w sprawie M.J. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 15 stycznia 2026 r. wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego P.K. od udziału w sprawie kasacyjnej II KK 318/25, na podstawie art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2021 r., poz. 1904 tekst jednolity z dnia 21.10.2021 ze zm.) i art. 41 § 1 k.p.k. a contrario postanowił: pozostawić wniosek bez rozpoznania. UZASADNIENIE Pełnomocnik wnioskodawcy M.J. pismem z 28 lipca 2025 r wniósł o wyłączenie SSN P.K. od udziału w sprawie kasacyjnej o sygn. II KK 318/25 w przedmiocie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z niesłusznego zastosowania środka przymusu w postaci zatrzymania, na podstawie art. 49 k.p.c. albowiem jego zdaniem art. 42a ustawy o ustroju sądów powszechnych oraz art. 26 § 3 uSN, zostały uchylone wyrokiem TSUE z 5 czerwca 2023 r. w sprawie C-204/21. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż SSN P.K., wyznaczony do rozpoznania sprawy zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Izby Karnej SN z 15 lipca 2025 r., nie posiada przymiotu niezawisłego i bezstronnego sądu, który to standard określony został w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej. W ocenie wnioskującego, rozpoznanie kasacji przez SSN Pawła Kołodziejskiego skutkować będzie naruszeniem standardu wynikającego z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W części motywacyjnej wniosku odwołał się do szeregu judykatów sądów międzynarodowych i krajowych, przede wszystkim uchwały SN z 19 listopada 2019 r. i wyroków TSUE i ETPCz. Nadto obrońca wskazał, iż z uwagi na to, iż SSN P.K. dotyczą te same okoliczności, co sędziów rozpoznających sprawę w sądzie powszechnym, a wobec ich udziału w składzie sądu formułowane są zarzuty, to będzie on de facto orzekał we własnej sprawie. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje. Wniosek w aktualnym stanie procesowym należy uznać za niedopuszczalny z mocy ustawy, co skutkować musi pozostawieniem go bez rozpoznania. Z przedstawionej w nim argumentacji wynika, że jego autor domaga się wyłączenia wskazanego we wniosku sędziego SN od rozpoznania sprawy kasacyjnej II KK 318/25 ze względu na wadliwą procedurę powołania go na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, mianowicie z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Z treści art. 41 § 1 k.p.k., na który powołuje się obrońca, wynika jednak, że sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w danej sprawie. Judykatura ukształtowała na gruncie art. 41 § 1 k.p.k. określony katalog przesłanek wyłączenia sędziego, które wywodzą się z relacji sędziego i strony postępowania, oceny zachowania sędziego w toku rozpoznania sprawy, czy też jego zachowania i wypowiedzi poza rozprawą dotyczących przedmiotu procesu. Włączenie do takiego katalogu okoliczności wadliwości powołania na urząd sędziego, budziło w judykaturze uzasadnione wątpliwości, które wyraźnie i jednoznacznie rozstrzygnął wyrok Trybunału Konstytucyjny z 4 marca 2020 r. (P 22/19). Wykluczył on bowiem dopuszczalność objęcia ich zakresem art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w treści obowiązującego od 15 lipca 2022 r. unormowania przewidzianego w art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 1904 ze zm.), dodanym przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. (Dz.U.2022.1259) zmieniającej ustawę o Sądzie Najwyższym, który bezwzględnie i jednoznacznie wskazuje, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności, a ich badanie może nastąpić wyłącznie w trybie przewidzianym w art. 29 § 5 przywołanej ustawy o Sądzie Najwyższym. Od tego momentu, w myśl zasady lex posterior, obowiązuje skutek derogujący art. 41 § 1 k.p.k. w tej jego części, w której przedmiot obu regulacji mógłby się pokrywać. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest konieczność uznania, iż niedopuszczalne jest rozpoznawanie wniosku o wyłączenie sędziego w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści tego wniosku wynika, że dotyczy on okoliczności przewidzianych w art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym, która to regulacja wyłącza odrębne procedowanie w tym zakresie. Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż w żadnym ze wskazanych trybów podstawą wniosków inicjujących poszczególne postępowania – odpowiednio: o wyłączenie sędziego i testu niezawisłości i bezstronności, nie mogą stanowić okoliczności o charakterze instytucjonalnym. W przypadku art. 41 § 1 k.p.k. chodzi wyłącznie o okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w danej sprawie. Nie są nimi, bo nie mogą być, wątpliwości co do bezstronności sędziego wynikające z kwestionowanego trybu jego powołania, a więc dotyczące jego statusu. Na tym etapie postępowania stoi temu na przeszkodzie art. 29 § 1-3 uSN. W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa stanowi, iż "[n]iedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego, lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości" - art. 29 § 3 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Natomiast art. 29 § 4 cytowanej ustawy stanowi, że: "okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności". Tak właśnie jest w niniejszej sprawie, gdyż podstawę wniosku stanowiły okoliczności dotyczące trybu powołania SSN P.K. Z oczywistych względów podstawą rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu incydentalnym zainicjowanym w ramach sprawy II KK 318/25 nie mogła być norma art. 49 k.p.c. Wbrew stanowisku wnioskodawcy, wyrok TSUE z 5 czerwca 2023 r. w sprawie C-204/21 nie mógł wywołać wskazanego w nim skutku derogacyjnego w polskim porządku prawnym. Abstrahując od tego, iż wskazane unormowania z art. 42a ustawy o ustroju sądów powszechnych oraz art. 26 § 3 uSN, stanowią przecież wykonanie wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 listopada 2019 r. w połączonych sprawach C - 585/18, C - 624/18 i C - 625/18, A.K. i in. przeciwko Sądowi Najwyższemu, który dał również asumpt do wydania uchwały trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. (BSA-I-4110-1/20) , to orzeczenia TSUE, czy ETPCz , wydawane na podstawie leżącej poza zakresem prawnych zobowiązań Rzeczypospolitej Polskiej, pozbawione są w ogóle atrybutów wykonalności, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2022 r. w sprawie K 7/21. Zważywszy powyższe, tudzież fakt, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, a argumentacja oparta została na tezie, że sąd z udziałem sędziów powołanych w kwestionowanym trybie nie jest sądem ustanowionym na mocy ustawy i nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności, a dotycząca sędziego wyłącznie na stwierdzeniu wadliwości jego powołania do Sądu Najwyższego, wniosek złożony na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., należało pozostawić bez rozpoznania jako niedopuszczalny z mocy ustawy. Na koniec podnieść należy, iż wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu wniosku obrońcy, w rozpatrywanej sprawie nie ma podstaw do przyjęcia, jakoby wskutek uczestnictwa w składzie sądu SSN P.K. mogła zostać naruszona zasada niemożności orzekania we własnej sprawie. Wniosków lub żądań o wyłączenie uzasadnionych tylko okolicznościami o charakterze ustrojowym nie można uwzględniać z tego tylko powodu, iż tożsamy ustrojowy zarzut odwoławczy znajduje zastosowanie także do osób go rozpoznających. Bez zindywidualizowania, poddających się ocenie sądu podnoszonych okoliczności w realiach dotyczących danej sprawy, w aspekcie związanych z nią faktów leżących również poza płaszczyzną ustrojową, pozostają one w sferze wyłącznie teoretycznej, niepowiązanej odpowiednio ani z konkretną sprawą, od udziału w której wniosek o wyłączenie zostaje złożony, ani z określonym sędzią, którego wniosek ten dotyczy ( zob. postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r. sygn. akt IV KK 460/19; z 10 sierpnia 2023 r. sygn. akt V KK 162/22; z 31 października 2023 r. sygn. akt V KK 358/23; z 16 stycznia 2024 r. sygn. akt III KK 293/23, OSNK 2024/4/22; z 11 lipca 2024 r. sygn. akt IV KK 142/24; z 11 października 2024 r. sygn. akt II KO 110/24; z 18 marca 2025 r. sygn. akt III KK 410/24 ). W ugruntowanym, wieloletnim orzecznictwie jasno wskazuje się, że zasada ta ma odniesienie wyłącznie do takiej sprawy, która wprost ma związek z osobą sędziego i którą sędzia jest osobiście zainteresowany, zaś związek sędziego ze sprawą - zgodnie z powyższą regułą - musi mieć charakter bezpośredni (co już wyżej podkreślono). Oznacza to, że pomiędzy sprawą określonego sędziego, a jego osobą, nie ma ogniw pośrednich (zob. postanowienia SN: z 10 stycznia 2002 r. sygn. akt IV KZ 83/01: z 5 października 2022 r. sygn. akt V KK 329/22; z 30 listopada 2023 r. sygn. akt I ZO 75/24; z 31 stycznia 2024 r. sygn. akt I ZO 17/24; z 28 czerwca 2024 r. sygn. akt I ZO 95/24; z 30 stycznia 2025 r., I ZO 114/24; z 22 maja 2025 r. sygn. akt V KS 16/25; wyrok SA w Gdańsku z 15 grudnia 2016 r. sygn. akt II AKa 361/16; wyrok SA w Szczecinie z 22 listopada 2017 r. sygn. akt II AKa 34/17 ). Skoro sprawa ta w żaden sposób nie będzie miała wpływu na sferę uprawnień lub obowiązków prawnych tego Sędziego, bądź jego interesów, to nie będzie orzekał we własnej sprawie ( zob. postanowienia SN: z 30 listopada 2023 r. sygn. akt I ZO 75/23; z 4 września 2024 r. sygn. akt I ZO 144/24; z 2 października 2024 r. sygn. akt V KK 282/24 ). W tym stanie rzeczy, kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak w postanowieniu. [WB] [a.ł]
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI