II KK 30/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWnioskodawca A.B. domagał się od Skarbu Państwa zasądzenia 67 740 zł tytułem odszkodowania oraz 300 000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z tymczasowego aresztowania, które zostało uznane za niewątpliwie niesłuszne po jego uniewinnieniu wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 12 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Ł. zasądził jedynie 1 zł odszkodowania, oddalając pozostałe żądania. Sąd Apelacyjny utrzymał ten wyrok w mocy. Pełnomocnik wnioskodawcy wniósł kasację, zarzucając rażące naruszenie przepisów postępowania (m.in. brak kontroli odwoławczej, błędne stosowanie art. 552 § 4 k.p.k. i art. 553 § 1 k.p.k.) oraz prawa materialnego (m.in. art. 421 k.c. w zw. z art. 5 k.c., art. 362 k.c.). Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną w zakresie zarzutów naruszenia przepisów k.p.k. dotyczących kontroli odwoławczej oraz odpowiedzialności Skarbu Państwa za niesłuszne tymczasowe aresztowanie. Podkreślono, że odpowiedzialność ta oparta jest na zasadzie ryzyka, a sądy niższych instancji błędnie zaakceptowały ustalenia wskazujące na sprawstwo wnioskodawcy, mimo jego prawomocnego uniewinnienia. Sąd Najwyższy wskazał, że stosowanie art. 5 k.c. w tym kontekście było niedopuszczalne i stanowiło próbę obejścia zasad odpowiedzialności opartej na ryzyku. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone wyroki i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Ł. do ponownego rozpoznania, zarządzając zwrot opłaty od kasacji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie zasady ryzyka w odpowiedzialności Skarbu Państwa za niesłuszne tymczasowe aresztowanie, zakaz kwestionowania wyroku uniewinniającego w postępowaniu odszkodowawczym, niedopuszczalność stosowania art. 5 k.c. do ograniczania tej odpowiedzialności.
Dotyczy specyficznej sytuacji niesłusznego tymczasowego aresztowania zakończonego uniewinnieniem, gdzie sądy niższych instancji błędnie oceniły sprawę.
Zagadnienia prawne (4)
Czy sąd orzekający w przedmiocie odszkodowania za niesłuszne tymczasowe aresztowanie może kwestionować ustalenia faktyczne zawarte w wyroku uniewinniającym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd orzekający w przedmiocie odszkodowania jest związany prawomocnym wyrokiem uniewinniającym i nie może dokonywać własnych ustaleń co do sprawstwa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że wyrok uniewinniający jest podstawą do oceny niesłuszności aresztowania, a sąd odszkodowawczy nie może negować tego rozstrzygnięcia ani dokonywać ustaleń wskazujących na sprawstwo, gdyż naruszałoby to zasadę domniemania niewinności i istotę wyroku uniewinniającego.
Na jakiej zasadzie oparta jest odpowiedzialność Skarbu Państwa za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Odpowiedzialność Skarbu Państwa oparta jest na zasadzie ryzyka.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że odpowiedzialność Skarbu Państwa z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania kształtuje się w oparciu o zasadę ryzyka, a nie winy, co oznacza, że nie można jej ograniczać poprzez analizę przyczynienia się czy winy aresztowanego, jeśli nie zachodzą przesłanki egzoneracyjne.
Czy przepis art. 5 k.c. (nadużycie prawa) może być podstawą do uchylenia się Skarbu Państwa od odpowiedzialności odszkodowawczej za niesłuszne tymczasowe aresztowanie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, stosowanie art. 5 k.c. w tym kontekście jest niedopuszczalne i stanowi próbę obejścia zasad odpowiedzialności opartej na ryzyku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że przyjęcie poglądu, iż art. 5 k.c. może być podstawą do uchylenia się Skarbu Państwa od odpowiedzialności, prowadziłoby do przeniesienia ciężaru odpowiedzialności z zasady ryzyka na zasadę winy, co jest sprzeczne z ugruntowanym orzecznictwem i doktryną.
Czy sąd odwoławczy prawidłowo rozpoznał apelację dotyczącą odszkodowania za niesłuszne tymczasowe aresztowanie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd odwoławczy rażąco naruszył przepisy postępowania, w szczególności art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., poprzez brak rzetelnej kontroli odwoławczej.
Uzasadnienie
Uzasadnienie wyroku sądu odwoławczego było powierzchowne, lakoniczne i nie rozważyło wszystkich zarzutów apelacji, akceptując stanowisko sądu pierwszej instancji w sposób nieodpowiedni.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. B. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Skarb Państwa | instytucja | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
k.p.k. art. 552 § § 4
Kodeks postępowania karnego
Błędne odmówienie zasądzenia zadośćuczynienia za niesłuszne tymczasowe aresztowanie, gdy jego przyznanie ma charakter obligatoryjny.
k.p.k. art. 553 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Niewłaściwe przyjęcie dodatkowych przesłanek wyłączenia odpowiedzialności odszkodowawczej.
Pomocnicze
k.p.k. art. 433 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Naruszenie przez sąd odwoławczy obowiązku rzetelnej kontroli apelacji.
k.p.k. art. 457 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Naruszenie przez sąd odwoławczy obowiązku rzetelnej kontroli apelacji.
k.c. art. 421
Kodeks cywilny
Niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa cywilnego do odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej, gdy regulują ją przepisy szczególne (k.p.k.).
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Niedopuszczalne zastosowanie jako podstawy do uchylenia się Skarbu Państwa od odpowiedzialności odszkodowawczej za niesłuszne tymczasowe aresztowanie.
k.c. art. 362
Kodeks cywilny
Błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie instytucji przyczynienia się do powstania szkody.
k.p.k. art. 527 § § 4
Kodeks postępowania karnego
Podstawa do zarządzenia zwrotu opłaty od kasacji.
k.p.k. art. 443
Kodeks postępowania karnego
Zasada ne peius, która została naruszona przez sądy niższych instancji.
k.p.k. art. 399 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Znaczenie przepisu pominięte przez sądy niższych instancji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rażące naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. przez brak rzetelnej kontroli odwoławczej. • Rażące naruszenie art. 552 § 4 k.p.k. przez odmowę zasądzenia zadośćuczynienia, gdy jego przyznanie jest obligatoryjne. • Rażące naruszenie art. 553 § 1 k.p.k. przez przyjęcie dodatkowych przesłanek wyłączenia odpowiedzialności. • Niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa cywilnego (art. 421 k.c. w zw. z art. 5 k.c.) zamiast przepisów szczególnych (k.p.k.). • Błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie art. 362 k.c. (przyczynienie się do szkody) na niedopuszczalnym poziomie. • Naruszenie zasady ryzyka w odpowiedzialności Skarbu Państwa. • Naruszenie zasady domniemania niewinności przez sądy niższych instancji.
Odrzucone argumenty
Argumenty prokuratora apelacyjnego o oddaleniu kasacji jako bezzasadnej.
Godne uwagi sformułowania
Kasacji nie można odmówić słuszności w zakresie podniesionych zarzutów rażącej obrazy przepisów Kodeksu postępowania karnego. • Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego... w sposób nader powierzchowny odnosi się zarzutów podniesionych w apelacji wnioskodawcy. • Bagatelizuje jednocześnie wypracowane i utrwalone przez lata poglądy orzecznictwa i doktryny, iż w przypadku niewątpliwie niesłusznego pozbawienia wolności... odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa kształtuje się w oparciu o zasadę ryzyka, a nie winy. • Orzeczenie Sądu Okręgowego... przełamuje zasadę domniemania niewinności, poprzez niedopuszczalne zaakceptowanie ustaleń Sądu meriti, iż A. B. był sprawcą zarzucanych mu czynów, chociaż de facto został przez tenże sam Sąd uniewinniony. • Absurdalność takiego postąpienia nie wymaga szerszego komentarza... • W orzecznictwie tak krajowym, jak i europejskim istnieje zgodność, że odpowiedzialność Skarbu Państwa z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania jest oparta na zasadzie ryzyka. • Przepis art. 5 Kodeksu cywilnego dotyczący tzw. nadużycia prawa podmiotowego nie mógł zastąpić tych zasad. • Przyjęcie poglądu odmiennego... powodowałoby konsekwencję, iż art. 5 k.c. w wielu sytuacjach mógłby być pretekstem do uchylania się Skarbu Państwa od odpowiedzialności odszkodowawczej opartej o zasadę ryzyka i przeniesienia istoty tej odpowiedzialności do zasady winy...
Skład orzekający
Jerzy Grubba
przewodniczący
Józef Dołhy
członek
Dariusz Czajkowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady ryzyka w odpowiedzialności Skarbu Państwa za niesłuszne tymczasowe aresztowanie, zakaz kwestionowania wyroku uniewinniającego w postępowaniu odszkodowawczym, niedopuszczalność stosowania art. 5 k.c. do ograniczania tej odpowiedzialności."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji niesłusznego tymczasowego aresztowania zakończonego uniewinnieniem, gdzie sądy niższych instancji błędnie oceniły sprawę.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy wysokich kwot odszkodowania za niesłuszne aresztowanie i pokazuje, jak sądy mogą błędnie interpretować przepisy, naruszając fundamentalne zasady prawne jak domniemanie niewinności. Jest to przykład walki jednostki z aparatem państwa.
“Niesłusznie aresztowany wygrał z państwem: Sąd Najwyższy skrytykował sądy za naruszenie domniemania niewinności!”
Dane finansowe
WPS: 367 740 PLN
odszkodowanie: 1 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.