II KK 293/07

WYROK  Z  DNIA  3  MARCA  2008  R. 
II  KK  293/07 
 
 
Dopuszczalne jest złożenie wniosku o odszkodowanie oraz zadośću-
czynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie (art. 552 § 
4 k.p.k.) przed uprawomocnieniem się orzeczenia kończącego postępowa-
nie karne w sprawie, w której orzeczono ten środek zapobiegawczy, o ile 
nie jest on już stosowany i roszczenie nie opiera się na twierdzeniu o braku 
dużego prawdopodobieństwa, że oskarżony popełnił przestępstwo. 
 
Przewodniczący: sędzia SN E. Sadzik. 
Sędziowie SN: R. Malarski (sprawozdawca), J. B. Rychlicki. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: M. Wilkosz-Śliwa. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Ryszarda K., o odszkodowanie i zadośću-
czynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie, po rozpo-
znaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 3 marca 2008 r., kasacji, wnie-
sionej przez pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w 
Ł. z dnia 26 czerwca 2007 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgo-
wego w Ł. z dnia 6 marca 2007 r.,  
 
u c h y l i ł   wyroki sądów obu instancji i   p r z e k a z a ł   sprawę Sądowi 
Okręgowemu w Ł. do ponownego rozpoznania (...). 
 
 
 
 

 
2
Z   u z a s a d n i e n i a : 
 
Sąd Okręgowy w Ł., wyrokiem z 6 marca 2007 r., oddalił wniosek Ry-
szarda K. o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz odszkodowania 
(850 000 zł) i zadośćuczynienia (105 184 zł) za niewątpliwie niesłuszne 
tymczasowe aresztowanie od dnia 8 marca 2005 r. do dnia 15 lutego 2006 
r. w sprawie karnej, która nie została jeszcze prawomocnie zakończona. 
Sąd Apelacyjny w Ł., po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2007 r. ape-
lacji pełnomocnika wnioskodawcy, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, 
uznając wniesiony środek odwoławczy za oczywiście bezzasadny. 
Kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego złożył peł-
nomocnik wnioskodawcy. Zarzucił naruszenie przepisów prawa proceso-
wego, to jest art. 552 § 4 k.p.k. w zw. z art. 552 § 1 k.p.k. w zw. z art. 249 § 
1 k.p.k. oraz art. 257 § 1 k.p.k., przez przyjęcie, że stosowanie wobec 
wnioskodawcy tymczasowego aresztowania przez blisko rok, w sytuacji 
gdy nie poddawał się on badaniom psychiatrycznym, było zgodne z pra-
wem i uzasadnione. W konsekwencji zażądał uchylenia zaskarżonego wy-
roku i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Ł. do ponownego roz-
poznania. 
Prokurator Apelacyjny w Ł., oceniając skargę kasacyjną jako oczywi-
ście bezzasadną, wniósł o jej oddalenie. Obecny na rozprawie prokurator 
Prokuratury Krajowej, dostrzegając, że sprawa karna, w toku której stoso-
wano wobec wnioskodawcy tymczasowe aresztowanie nie zakończyła się 
prawomocnym orzeczeniem, oraz uznając, że tym samym wniosek złożyła 
osoba nieuprawniona i wystąpiło uchybienie określone w art. 439 § 1 pkt 9 
k.p.k., wniósł o uchylenie wyroków sądów obu instancji i o umorzenie po-
stępowania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 

 
3
Na wstępie, w nawiązaniu do wyrażonego przez oskarżyciela pu-
blicznego na rozprawie kasacyjnej stanowiska, należało odnotować, że w 
orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowany jest pogląd o dopuszczal-
ności wystąpienia z żądaniem odszkodowania i zadośćuczynienia za nie-
wątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie przed prawomocnym za-
kończeniem sprawy, w której to aresztowanie stosowano (zob. postano-
wienie składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 września 2007 r., I KZP 
28/07, OSNKW 2007, z. 10, poz. 70). Co prawda, w toku wskazanej spra-
wy, pytanie prawne odnosiło się do nieco innej kwestii (choć też łączącej 
się ze stosowaniem najostrzejszego środka zapobiegawczego), ale w mo-
tywacyjnej części judykatu opowiedziano się w sposób wyraźny za możli-
wością prowadzenia postępowania w przedmiocie rekompensaty za nie-
wątpliwie niezasadne tymczasowe aresztowanie jeszcze przed uprawo-
mocnieniem się orzeczenia kończącego główny proces. Skład orzekający 
w niniejszej sprawie podzielił taki punkt widzenia, dostrzegając potrzebę 
zwrócenia uwagi na kilka okoliczności. 
Po pierwsze, jakikolwiek przepis prawny nie stoi na przeszkodzie to-
czeniu się postępowania o odszkodowanie za niewątpliwie niesłuszne tym-
czasowe aresztowanie w przedstawionym układzie procesowym. Brak wy-
powiedzi ustawodawcy stwarzającej ograniczenie czasowe w dochodzeniu 
naprawienia szkód i krzywd wyrządzonych przez organy państwa, jakimi są 
sądy, przy założeniu racjonalności prawodawcy, nie jest pozbawiony zna-
czenia. Zgodnie z regułą in dubio pro libertate trzeba przyjąć taką interpre-
tację swoistego milczenia ustawodawcy w tej mierze, która poszerza, a nie 
ogranicza zakres praw i wolności. Uznanie, że odszkodowania za niesłusz-
ne tymczasowe aresztowanie wolno dochodzić dopiero po prawomocnym 
zakończeniu sprawy, stanowiłoby w jakimś sensie akt prawotwórczy i było-
by wkroczeniem w domenę władzy ustawodawczej. 

 
4
Po drugie, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia rozważanego zagad-
nienia prawnego pozostawał przepis art. 555 k.p.k., który ustala jedynie 
jednolity roczny termin przedawnienia zarówno dla roszczenia o odszko-
dowanie za niesłuszne skazanie i tymczasowe aresztowanie, jak i zatrzy-
manie. Fakt, że różnie określa on początek biegu terminu przedawnienia, 
nie ma tu nic do rzeczy. Początek biegu rocznego terminu liczonego „od 
daty uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w spra-
wie” jest niezależny – co trzeba podkreślić – od wymagalności roszczenia z 
tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania, która nastę-
puje w momencie wyrządzenia szkody i krzywdy. Uwzględniając kontekst 
funkcjonalny, można przyjąć, że uprawnienie do wystąpienia z żądaniem, o 
którym mowa w art. 552 § 4 k.p.k., powstaje w dacie zaprzestania stoso-
wania najsurowszego środka zapobiegawczego. Inne podejście, dające 
prawo złożenia wniosku wcześniej, a więc jeszcze w trakcie trwania tym-
czasowego aresztowania, byłoby głęboko dysfunkcjonalne i mogłoby pro-
wadzić do zakłócenia toku postępowania karnego. 
Po trzecie, zarysowana prawna dopuszczalność dochodzenia od-
szkodowania za niesłuszne tymczasowe aresztowanie przed prawomoc-
nym zakończeniem sprawy nie dotyczy sytuacji, gdy roszczenie opiera się 
na twierdzeniu o braku odpowiedniej podstawy dowodowej w postaci „du-
żego prawdopodobieństwa” popełnienia przez oskarżonego przestępstwa 
(art. 249 § 1 k.p.k.). Chodzi o to, że w takim wypadku oceny słuszności 
tymczasowego aresztowania należy dokonywać w świetle całokształtu oko-
liczności ustalonych w sprawie, w szczególności z punktu widzenia osta-
tecznego jej rozstrzygnięcia. 
Po czwarte, silnym argumentem przemawiającym za możliwością 
wystąpienia z żądaniem zasądzenia odszkodowania na podstawie art. 552 
§ 4 k.p.k., mimo że nie doszło do prawomocnego zakończenia procesu 
głównego, jest gwarancyjny charakter instytucji Rozdziału 58 Kodeksu po-

 
5
stępowania karnego. Nietrudno wyobrazić sobie, w jak oczywiście kolidują-
cej z zasadami sprawiedliwości i praworządności sytuacji znalazłaby się 
osoba, wobec której stosowano najostrzejszy środek zapobiegawczy z 
ewidentną obrazą przepisów proceduralnych (nie chodzi przy tym – o czym 
była mowa wyżej – o brak odpowiedniej podstawy dowodowej) i której nie 
byłoby wolno – ze względu na nadal toczące się, nierzadko opieszale, po-
stępowanie co do istoty – dochodzić naprawienia rzucających się w oczy 
szkód i krzywd. Takie swoiste „zawieszenie” uprawnienia domagania się 
sprawiedliwej kompensaty szkód i krzywd wynikłych z dolegliwości, których 
dana osoba – a dotyczyło jej przecież w tym okresie domniemanie niewin-
ności – nie powinna była doznać, byłoby jaskrawo sprzeczne z wartościami 
i zasadami wypływającymi już to z Konstytucji RP (art. 41 ust. 5), już to z 
ratyfikowanych przez Polskę traktatów międzynarodowych (art. 5 ust. 5 
EKPC, art. 9 ust. 5 MPPOiP). 
Z przedstawionych wyżej racji Sąd Najwyższy nie podzielił obecnego 
w doktrynie zapatrywania prawnego – zresztą nie uargumentowanego – że 
„z żądaniem odszkodowania za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe 
aresztowanie wolno wystąpić po uprawomocnieniu się orzeczenia kończą-
cego postępowanie w sprawie, w której to aresztowanie zastosowano” 
(zob. P. Hofmański, red.: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, tom 
III, Warszawa 2007, s. 385). 
Sumując można powiedzieć: dopuszczalne jest złożenie wniosku o 
odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe 
aresztowanie (art. 552 § 4 k.p.k.) przed uprawomocnieniem się orzeczenia 
kończącego postępowanie karne w sprawie, w której po ten środek zapo-
biegawczy sięgnięto, o ile nie jest już stosowany i roszczenie nie opiera się 
na tzw. podstawie dowodowej, czyli twierdzeniu o braku dużego prawdo-
podobieństwa, że oskarżony popełnił przestępstwo.