II KK 268/11

WYROK  Z  DNIA  26  KWIETNIA  2012  R. 
II  KK  268/11 
 
Pasierbowi przysługuje prawo odmowy składnia zeznań. 
         Przysługujące 
powinowatemu 
prawo 
odmowy 
zeznań 
nie 
dezaktualizuje się na skutek ustania małżeństwa jego krewnego z 
oskarżonym, gdyż powinowactwo trwa mimo ustania małżeństwa (art. 
618 § 1 k.r.o.). 
 
Przewodniczący: sędzia SN M. Laskowski. 
Sędziowie: SN R. Sądej, SA (del. do SN) P. Mirek 
(sprawozdawca). 
Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tabor. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie D. P., skazanego z art. 197 § 1 k.k., po 
rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2012 r., 
kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu 
Okręgowego w W. z dnia 7 stycznia 2011 r., zmieniającego wyrok Sądu 
Rejonowego w W. z dnia 7 września 2010 r., 
 
u c h y l i ł  
zaskarżony 
wyrok 
i 
sprawę 
p r z e k a z a ł  
Sądowi 
Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania w postępowaniu 
odwoławczym (...). 

 
2
U Z A S A D N I E N I E  
 
Wyrokiem z dnia 7 września 2010 r., Sąd Rejonowy w W. uznał 
oskarżonego D. P. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 197 § 1 
k.k., polegającego na tym, że w bliżej nieustalonym dniu, na początku 
sierpnia 2006 r., w W., używając przemocy wobec Darii K., poprzez 
skrępowanie rąk i obezwładnienie oraz stosując groźby pozbawienia 
życia i zdrowia przez przyłożenie noża do jej szyi i groźbę jego 
natychmiastowego użycia, doprowadził ją do obcowania płciowego i za 
to na mocy art. 197 § 1 k.k. skazał go na karę 3 lat pozbawienia 
wolności. Tym samym wyrokiem D. P. został skazany na karę 6 miesięcy 
pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. popełnione na 
szkodę Katarzyny K. Na mocy art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. wymierzono 
oskarżonemu karę łączną 3 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności. 
Po 
rozpoznaniu 
apelacji 
oskarżonego, 
kwestionującego 
popełnienie przez siebie przypisanych mu czynów, Sąd Okręgowy w W. 
zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił orzeczenie o karze 
łącznej i uniewinnił oskarżonego od popełnienia przestępstwa z art. 207 
§ 1 k.k., a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy wyrok Sądu pierwszej 
instancji. 
Powyższy 
wyrok, 
w 
zakresie 
skazania 
oskarżonego 
za 
przestępstwo z art. 197 § 1 k.k., zaskarżony został kasacją jego obrońcy. 
Skarżący 
podniósł 
w 
niej 
zarzut 
rażącego 
naruszenia 
prawa 
procesowego, a to art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 182 § 1 k.p.k. i art. 
115 § 11 k.k. oraz art. 438 pkt 2 k.p.k. i art. 440 k.p.k., wyrażającego się 
w oparciu ustaleń faktycznych orzeczenia na zeznaniach pokrzywdzonej 
Darii K., któremu to świadkowi, zgodnie z art. 182 § 1 k.p.k. w zw. z art. 
115 § 1 k.k. służyło prawo odmowy zeznań, o czym świadek nie został 
pouczony na rozprawie głównej i nieuwzględnieniu przez Sąd drugiej 

 
3
instancji tej okoliczności przy rozpoznawaniu apelacji oskarżonego, 
niedostatecznym rozważeniu wniosków podnoszonych w tym środku 
odwoławczym oraz odstąpieniu od uchylenia wyroku Sądu pierwszej 
instancji na korzyść oskarżonego, do czego Sąd był zobligowany 
pomimo braku podniesienia przez oskarżonego w środku odwoławczym 
właściwego zarzutu, co doprowadziło do utrzymania w mocy orzeczenia 
rażąco niesprawiedliwego. 
W konkluzji kasacji obrońca D. P. wniósł o uchylenie zaskarżonego 
wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego i 
przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w W. do ponownego 
rozpoznania. 
W odpowiedzi na kasację oskarżyciel publiczny, podzielając 
zasadność zarzutu kasacyjnego, wniósł o uchylenie zaskarżonego 
wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej 
instancji. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja jest zasadna. 
Zgodzić się trzeba z obrońcą skazanego, że przeprowadzona 
przez Sąd odwoławczy kontrola instancyjna, której wynikiem było 
utrzymanie w mocy wyroku Sądu Rejonowego w części dotyczącej 
skazania D. P. za przestępstwo z art. 197 § 1 k.k., nie spełniała 
wymogów określonych przepisami art. 433 § 1 k.p.k. i art. 440 k.p.k. 
Prawdą jest, iż Sąd odwoławczy w uzasadnieniu swojego wyroku 
szeroko odniósł się do zarzutów stawianych skarżonemu orzeczeniu, 
jednakże w realiach niniejszej sprawy prawidłowo przeprowadzona 
kontrola odwoławcza nie mogła ograniczać się wyłącznie do zarzutów 
podnoszonych przez apelującego. 
Postępowanie dowodowe przed Sądem pierwszej instancji 
dotknięte jest bowiem tego rodzaju uchybieniem, które nie powinno ujść 

 
4
uwadze Sądu odwoławczego, nawet jeżeli nie zostało wskazane w 
środku odwoławczym. 
Z treści protokołu przesłuchania świadka oraz protokołu rozprawy 
wynika jednoznacznie, że zarówno w ocenie prowadzącego śledztwo jak 
i Sądu Rejonowego, Daria K. nie należała do kręgu osób najbliższych dla 
oskarżonego, 
co 
sprawiło, 
że 
ani 
na 
etapie 
postępowania 
przygotowawczego ani w toku procesu sądowego nie została pouczona 
o przysługującym jej prawie odmowy zeznań. W protokole z dnia 7 
września 2006 r., dokumentującym przesłuchanie Darii K. w śledztwie, 
wprost wskazano, że w stosunku do podejrzanego – „męża matki” 
świadek jest osobą „obcą”. W przypadku zeznań składanych przez 
pokrzywdzoną w postępowaniu sądowym pewne zastrzeżenia, co do 
oczywistości braku udzielonego jej pouczenia o treści art. 182 k.p.k., 
mógłby budzić zawarty w protokole rozprawy z dnia 24 lutego 2010 r. 
zapis o pouczeniu przez Przewodniczącego o treści art. 182, 183 i 185 
k.p.k. Zestawienie tego zapisu z dalszą treścią protokołu, obejmującego 
dane odbierane od poszczególnych świadków, w tym Darii K. i Katarzyny 
K., konkretne pouczenia udzielane tym osobom i składane przez nie 
oświadczenia, 
świadczy 
wyłącznie 
o 
szablonowym 
charakterze 
wymienionego zapisu, zamieszczanego standardowo w formularzu 
protokołu rozprawy i nie pozostawia żadnych wątpliwości, co do tego, że 
Daria K. nie została pouczona o przysługującym jej uprawnieniu do 
odmowy zeznań. 
Wbrew 
stanowisku 
Sądu 
Rejonowego, 
przesłuchiwanej 
w 
charakterze świadka pokrzywdzonej Darii K. przysługiwało przewidziane 
w art. 182 § 1 k.p.k. prawo odmowy zeznań. Z racji powinowactwa 
pierwszego stopnia w linii prostej Daria K. (pasierbica D. P.) należała do 
określonego w art. 115 § 11 k.k. kręgu osób najbliższych dla 
oskarżonego. Podkreślić zresztą trzeba, że możność skorzystania przez 

 
5
pasierba z prawa do odmowy zeznań nigdy w orzecznictwie Sądu 
Najwyższego i doktrynie nie była kwestionowana (por. np. wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 10 listopada 1976 r., V KR 184/76, OSNKW 1977, z. 
3, poz. 27 oraz Z. Doda i A. Gaberle: Dowody w procesie karnym, t. I, 
str. 217; Warszawa 1995 r.). 
Przysługujące 
powinowatemu 
prawo 
odmowy 
zeznań 
nie 
dezaktualizuje się na skutek ustania małżeństwa jego krewnego z 
oskarżonym. Z uwagi na sposób unormowania powinowactwa w 
przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, fakt ten nie pozbawia 
powinowatego statusu osoby najbliższej w rozumieniu art. 115 § 11 k.k. 
Zgodnie bowiem z dyspozycją przepisu art. 618 § 1 k.r.o. powinowactwo 
trwa mimo ustania małżeństwa. 
W realiach niniejszej sprawy nie sposób przecenić znaczenia 
stwierdzonego uchybienia. W sytuacji, gdy oskarżony negował fakt 
zgwałcenia 
Darii 
K., 
a 
zeznania 
pokrzywdzonej, 
jedynego 
bezpośredniego świadka tego zdarzenia stanowiły osnowę ustaleń 
faktycznych Sądu pierwszej instancji i determinowały ich treść, 
skorzystanie przez Darię K. z prawa odmowy zeznań prowadziłoby do 
wydatnego zubożenia bazy dowodowej oskarżenia. 
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu 
Okręgowego w zaskarżonym zakresie i sprawę przekazał temu Sądowi 
do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Odnosząc 
się do wniosku skarżącego o uchylenie również utrzymanego w mocy 
wyroku Sądu Rejonowego uznać należy, że w chwili obecnej 
przedwczesnym 
byłoby 
rozstrzyganie 
o 
potrzebie 
ponownego 
prowadzenia postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Choć brak 
pouczenia pokrzywdzonej o treści art. 182 k.p.k. mógł mieć istotny wpływ 
na treść ustaleń Sądu Rejonowego, to samo stwierdzenie tego 
uchybienia, nie oznacza jeszcze, że Daria K. w sprawie o zarzucane 

 
6
oskarżonemu przestępstwo z art. 197 § 1 k.k. zeznawała wbrew swojej 
woli. Nic więc nie stoi na przeszkodzie temu, aby w ramach 
postępowania odwoławczego uzupełnić brak pouczenia Darii K. o 
przysługującym jej prawie odmowy zeznań i uzyskać oświadczenie, czy 
świadek chce z tego prawa skorzystać. Dopiero treść tego oświadczenia 
pozwoli Sądowi Okręgowemu na przeprowadzenie pełnej kontroli 
odwoławczej skarżonego rozstrzygnięcia. 
W 
przypadku 
pojawienia 
się 
przeszkód 
w 
uzupełnieniu 
wymienionego braku bezpośrednio przez Sąd Odwoławczy, które mogą 
wynikać z sygnalizowanego przez Darię K. zamiaru stałego pobytu poza 
granicami 
kraju, 
celowym 
będzie 
rozważenie 
przeprowadzenia 
odpowiednich czynności w drodze pomocy prawnej (art. 586 § 1 k.p.k.).